Bokeh
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Bokeh drukt de kwaliteit van de onscherpte in een foto uit. Het gaat om de onscherpte die ontstaat doordat het voorwerp buiten het scherptevlak ligt. Bewegingsonscherpte valt hier niet onder.
Onscherpte kan rustig en onrustig overkomen. Het kan als natuurlijk of onnatuurlijk worden omschreven. Rustige, zachte onscherpte, die niet afleidt van het hoofdonderwerp, wordt in het algemeen gewaardeerd en als aangenaam bestempeld. Naast de relatie ten opzichte van het scherpe hoofdonderwerp kan een onscherp deel van het beeld ook een zelfstandige functie hebben en als zodanig mooi gevonden worden.
Bokeh wordt bepaald door het ontwerp van het objectief. Hierbij speelt de vorm van het diafragma een rol, maar ook de manier waarop een objectief is gecorrigeerd voor sferische aberratie. Het feit, dat een objectief met goede achtergrondonscherpte-weergave slechter presteert bij onscherpe onderwerpen in de voorgrond, hangt hier mee samen.
Een bepalende factor voor de weergave van onscherpte is de manier waarop een punt buiten het scherptevlak wordt weergegeven. Licht zal niet in één punt geconcentreerd worden, maar verspreid over een groter oppervlak zijn. Een verdeling met een helder centrum en een afnemende helderheid naar de randen toe lijkt ideaal voor een goede onscherpteweergave. Met een dergelijk weergave van beeldpunten wordt een zacht beeld als geheel bereikt.
Een schijf met uniforme helderheid is ook mogelijk. Vaak is in deze schijf de vorm van het diafragma te herkennen. Daarom is een circulair diafragma wenselijk. Tot slot is het mogelijk dat de helderheid aan de rand van de schijf groter is en zelfs dat het centrum van de schijf afwezig is. Dit levert zogenaamde 'ni-sen' bokeh op, dat herkenbaar is aan dubbele lijnen. Het beeld kan als onrustig en onaangenaam worden ervaren.
De termen 'mooi' en 'aangenaam' maken duidelijk dat de waardering van de onscherpte subjectief is. Er zijn echter voorkeuren die door veel mensen gedeeld worden.
Inhoud |
[bewerken] Het belang van bokeh
Niet elke fabrikant van objectieven besteedt er veel aandacht aan. Vaak is er sprake van een afweging tussen enerzijds maximale scherpte in het scherptevlak en anderzijds aangename, zachte onscherpte. Sommige fabrikanten (Leica bijvoorbeeld) hebben een goede reputatie als het om bokeh gaat.
Ook tussen individuen die een foto bekijken bestaan verschillen. Mensen met een westerse culturele achtergrond hebben meer aandacht voor het scherpe hoofdonderwerp, terwijl mensen uit de oosterse cultuur de omgeving, de achtergrond eerst met hun ogen zullen verkennen.
Er is een schijnbare tegenstelling tussen de hiervoor beschreven West-Europese fabrikanten van goede objectieven en Japanse aandacht voor onscherpte. Dit kan verklaard worden doordat een lensontwerp vaak als bijkomstigheid een gewaardeerd bokeh oplevert, iets dat vervolgens door fotografen opgemerkt wordt.
Aan de opkomst en de verspreiding van het begrip bokeh hebben Oren Grad, Harold Merklinger en John Kennerdell bijgedragen.
[bewerken] Herkomst van het woord
Het woord 'boke' werd overgenomen uit de Japanse taal. Het betekent 'onscherpte'. Boke is het tegenovergestelde van 'pinto', een ander Japans woord dat naar de scherpte in een foto verwijst. 'Pinto' lijkt overigens afgeleid te zijn van het Engelse 'point' (point of focus) of zelfs van het Nederlandse 'punt'.
De schrijfwijze 'bokeh' werd in 1997 geïntroduceerd door Mike Johnston in het tijdschrift Photo Techniques. Om de correcte uitspraak van het woord 'boke' door Engelstaligen te bevorderen voegde hij de letter 'h' toe.
Aan het woord 'bokeh' wordt nu meer betekenis toegekend dan alleen de letterlijke betekenis 'onscherpte'. Het heeft betrekking op de kwaliteit van de onscherpte en wordt geassocieerd met aangename onscherpte. Voor deze nuancering zou men in Japan het woord 'boke-aji' gebruiken.
Soms wordt de foutieve spelling 'bouquet' gebruikt, omdat men niet bekend is met de correcte schrijfwijze 'bokeh'.
[bewerken] Voorbeelden
Er worden objectieven geproduceerd waarbij het ontwerp gericht is op een goede weergave van onscherpte. Een voorbeeld van zo'n objectief is de Sony 135mm f/2,8 T4,5 STF (SAL-135F28) voor Sony en KonicaMinolta camera's. Er is zelfs een instelmogelijkheid om controle te hebben over de onscherpte-weergave. Op een kleinbeeld-camera is de beeldhoek van dit objectief geschikt voor portretfoto's, waarbij bokeh van groot belang is. Nikon heeft soortgelijke DC-objectieven zoals de Nikon AF DC 105mm f/2 D. De letters DC staan voor 'defocus control'.
Het bokeh van spiegelobjectieven wordt in het algemeen als lelijk bestempeld. Door de spiegelconstructie worden onscherpe highlights als schijf zonder centrum (donut-vorm) weergegeven, en dat levert een onrustig beeld op.
Meer objectieven die, wat bokeh betreft, goed presteren:
- Leica Summicron-M 35mm f/2 en Leica Summilux-M 75mm f/1,4
- Rodenstock APO-Sironar-S en Rodenstock Imagon
- Hasselblad
- Canon EF 100mm f/2,8 Macro en Canon EF 50mm f/1,4
- Nikkor AF 85mm f/1,4 D
[bewerken] Externe links
- Bokeh door Paul van Walree
- (en) Bokeh in pictures door Mike Johnston
- (en) Understanding boke door Harold Merklinger (The Luminous Landscape)
