Diocletianus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Diocletianus
foto: Classical Numismatic Group, Inc. (CNG)
foto: Classical Numismatic Group, Inc. (CNG)
Geboortedatum 22 december 244
Sterfdatum 3 december 311 (leeftijd 66)
Tijdvak Tetrarchie
Periode 284 - 305
Voorganger Carinus & Numerianus
Opvolger Galerius
Staatsvorm Dominaat
Medekeizer Maximianus (286-305)
Persoonlijke gegevens
Naam bij geboorte Diocles
Naam als keizer Gaius Aurelius Valerius Diocletianus
Romeinse keizers
Portaal  Portaalicoon   Romeinse Rijk

Gaius Aurelius Valerius Diocletianus (geboren als Diocles) (ca. 22 december 244 - 3 december 311) was Romeins keizer van 20 november 284 tot 1 mei 305. Hij was een belangrijke keizer die vooral bekend geworden is vanwege zijn bijzondere organisatorische talenten. Onder zijn keizerschap werden veel aspecten van het Romeinse rijk vernieuwd of opnieuw georganiseerd, zoals het leger, de provinciën, het monetaire systeem en de belastingen. Gedurende zijn loopbaan werd hij liefst negen keer consul.[1]

Achtergrond[bewerken]

Geboren als een Illyriër van lage stand (hij was mogelijk (de zoon van) een vrijgelaten slaaf[2]) klom Diocles op van gewoon soldaat tot praefectus (stadhouder) in Moesia. Begin 284 werd hij onder keizer Numerianus commandant van de Praetoriaanse garde, die hij krachtig bestuurde. Na de dood van Numerianus werd hij op 20 november 284 door het leger gekozen om de overleden keizer Numerianus te vervangen en na de dood[3] van diens broer Carinus in juli 285 werd hij alleenheerser van het Romeinse Rijk. Bij zijn aantreden als keizer veranderde hij zijn naam Diocles in Diocletianus.

Hervormer[bewerken]

Diocletianus achtte het systeem van de Romeinse imperiale overheid niet opgewassen tegen interne conflicten en militaire dreigingen op twee fronten. Hij gaf zijn generaal Maximianus de titel van Caesar, wat de traditionele manier was voor een keizer (Augustus) om een opvolger aan te wijzen. Toch gaf hij Maximianus ook nog de titel van Augustus en zodoende deelden ze de keizerlijke macht: Diocletianus in het oosten en Maximianus in het westen.

De twee keizers verhieven Milaan en Nicomedia tot twee aparte hoofdsteden (aangezien Rome te ver verwijderd was van de plaatsen waar het lot van het rijk beslist zou worden), wat de invloed van de Senaat in Rome sterk verminderde. Diocletianus heeft veel economische en militaire hervormingen doorgevoerd, die met name het bestaan van het Oost-Romeinse rijk aanzienlijk verlengd hebben: het Oost-Romeinse Rijk heeft sedert de val van het West-Romeinse Rijk in 476 nog bijna duizend jaar bestaan, namelijk tot de val van Constantinopel in 1453.

Deze keizer is vooral bekend om zijn buitengewone organisatorische talenten, en tijdens zijn keizerschap werden veel aspecten van het Romeinse Rijk vernieuwd of gereorganiseerd, op drie belangrijke terreinen:

  • Op monetair vlak: met zijn edictum de pretiis rerum venalium, waarbij de maximumprijs voor bepaalde goederen en diensten in het Romeinse Rijk werd vastgesteld. Bovendien voerde hij een nieuwe munt in om de inflatie tegen te gaan, en maakte hij de beroepen erfelijk.
  • Op militair vlak: het leger werd opgedeeld in een veldleger en grenstroepen. Het veldleger, of de zogenaamde comitatenses, was een mobiele strijdmacht die bij een mogelijk gevaar onmiddellijk en snel kon uitrukken. De grenstroepen waren gelegerd in de forten aan de limes. Het hele leger, zo'n 600.000 man sterk, bestond grotendeels uit 'barbaren'.
  • Op administratief vlak: het bestuursorgaan en de belastingen werden herzien, wat een gevolg was van de monetaire en militaire hervormingen.

Tetrarchie[bewerken]

In 293 wezen Diocletianus en Maximianus ieder een Caesar aan, respectievelijk Galerius en Constantius Chlorus. Zij waren echter niet alleen opvolgers - beiden kregen autoriteit over ongeveer een kwart van het rijk. Deze regeringsvorm noemt men de tetrarchie, vier heersers. Per saldo nam ieder van de vier heersers een deel van het immense rijk voor zijn rekening.

Op 1 maart 305 kondigde Diocletianus aan dat de twee caesars hen op 1 mei 305 zouden opvolgen en dat hijzelf en Maximianus zouden aftreden. De twee nieuwe keizers zouden opnieuw twee caesars moeten benoemen. Na de ceremonies en nadat alles geregeld was, trok Diocletianus zich terug in zijn paleis in zijn geboortestreek Spalatum (het huidige Split) aan de Adriatische Zee en wijdde hij de rest van zijn leven vooral aan tuinieren. Hij was de enige Romeinse keizer die het keizerschap vrijwillig opgaf. Hij moest echter wel meemaken dat de tetrarchie geen lang leven beschoren bleek, en weer vervangen werd door een eenhoofdige leiding.

Noten[bewerken]

  1. (pseudo-)Lactantius, De mortibus persecutorum 17.2. T.D. Barnes, Constantine and Eusebius, Cambridge, 1981, p. 25, 297 (n. 93).
  2. (pseudo-)Aurelius Victor, De Caesaribus 39.1.
  3. W. Leadbetter, art. Carinus (283-285 A.D.), in DIR (2001).

Externe link[bewerken]