Kraftwerk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kraftwerk
Kraftwerk live in Stockholm
Kraftwerk live in Stockholm
Achtergrondinformatie
Jaren actief 1970-heden
Leden
Ralf Hütter
Ex-leden
Florian Schneider-Esleben 1970-2009
Wolfgang Flür 1974-1987
Karl Bartos 1974-1991
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Kraftwerk is een Duitse band uit Düsseldorf die in 1970 wordt opgericht door Ralf Hütter en Florian Schneider-Esleben en nog steeds actief is. Kraftwerk heeft een grote invloed gehad op de ontwikkeling van de elektronische muziek.

Muzikale filosofie[bewerken]

In eerste instantie concentreert de groep zich meer op avant-gardemuziek met reguliere instrumenten. Daaraan worden vanaf 1970 elektronische apparaten toegevoegd, waaronder toongeneratoren, in opdracht gebouwde vocoders en elektronische drumsets waar Florian Schneider patenten op heeft. De band bouwt vaak eigen instrumenten[1] omdat het zich de gangbare synthesizers uit begin jaren zeventig niet kan veroorloven. De band is in die jaren verwant aan Duitse acts als Can, Neu en Tangerine Dream die in Groot-Brittannië vaak worden samengevoegd met de denigrerende term Krautrock.

De omslag komt in 1974, met het album Autobahn, waarna het gebruik van synthesizers, zowel zelf gebouwd als aangekocht, gemeengoed wordt en analoge instrumenten geheel uit het werk verdwijnen. Ook in de daaropvolgende jaren blijven de bandleden experimenteren en op zoek gaan naar de mogelijkheden die elektronische muziek biedt. De muziek wordt repetetiever met zich vaak herhalende thema's, die elektronisch worden gemanipuleerd. De teksten zijn vaak observerend of verhalend en soms mild amusant.

Schneider en Hütter ontwikkelen de filosofie van 'musikarbeiter'[2], muziekarbeiders, waarbij de in hoge mate anonieme leden van de groep elk hun voorgeschreven taak uitvoeren. De band steekt, zeker in latere jaren, bijzonder veel tijd in de zoektocht naar elektronische geluiden en het daarmee componeren van nummers. Ook wordt zowel in de jaren tachtig als tussen 2000-2010 veel tijd besteed aan het digitaliseren en digitaal remasteren van de eigen geluiden en eigen nummers en aan het vervolmaken van de live-act, die uiteindelijk toe kan met slechts vier speciaal aangepaste Sony Vaio-laptops en randapparatuur.

Tijdens optredens gedragen de bandleden zich afstandelijk en mechanisch, gestoken in uniforme kledij. Ook wordt gefilosofeerd over concerten zonder dat de bandleden aanwezig zijn, waarbij hun taak wordt overgenomen door robots[3]. De groepsleden worden tussen 1991 en 2006 live in het nummer The Robots/Die Roboter vervangen door robots[4], die lookalikes van de bandleden zijn. Vanaf 1981 wordt tijdens optredens geëxperimenteerd met computeranimaties.

Leidraad in de thematiek van de band is de fascinatie door techniek. Als albumthema's kiest Kraftwerk vaak een aspect van moderne technologie, zoals radioactiviteit, robots of automatisering, en bewerkt dat op een kenmerkende, journalistieke manier. Vanaf Radio-Activity/Radio-Aktivität uit 1976 verschijnen alle albums zowel in een Engelstalige als Duitstalige versie. Van een aantal nummers worden ook versies in het Frans (Tour de France, Les Mannequins), Japans (Dentaku) of Spaans opgenomen.

Ontstaansgeschiedenis[bewerken]

In 1968 ontmoeten toetsenist Ralf Hütter en dwarsfluitist Florian Schneider-Esleben elkaar op een cursus 'muziekimprovisatie'. In 1970 brengen ze onder de naam Organisation - het album Tone float [5] uit.

Een half jaar later wordt de naam veranderd in Kraftwerk (het Duitse woord voor krachtbron en energiecentrale) en koopt Schneider, die afkomstig is uit een gegoed architectenmilieu, zijn eerste synthesizer. De band brengt in 1970 en 1972 bij het Philips-platenlabel nog twee ongetitelde albums uit, van elkaar te onderscheiden doordat de ene een rood/witte[6] en de ander een groen/witte[7] verkeerspylon op de cover heeft.

Tussen 1970 en 1973 kent de groep verschillende bezettingen. Drummer Klaus Dinger en toetsenist Michael Rother verlaten de band in 1971 en richten het verwante Neu! op. In 1972 stapt Ralf Hütter zelfs even uit de groep, om architectuur te studeren. In 1973 maken de twee oorspronkelijke leden de lp (Ralf + Florian[8]), om vanaf 1974 langzaamaan de groep te vormen waarmee ze jaren bekend zijn geweest: Ralf Hütter, Florian Schneider, Karl Bartos en Wolfgang Flür.

De eerste albums worden later door de groep verontachtzaamd. Ze worden nooit officieel op cd uitgebracht, maar zijn uitsluitend als bootleg verkrijgbaar. Ze zijn evenmin online beschikbaar en nummers worden sinds 1976 nimmer live gespeeld.

Doorbraak[bewerken]

De doorbraak voor Kraftwerk komt in 1974 met het album Autobahn[9], waarbij voor het eerst gebruik werd gemaakt van de Minimoog, zeker in die tijd een extreem duur apparaat. De 22 minuten durende, gelijknamige openingstrack belandde wereldwijd in de hitparades. Autobahn wordt, evenals alle voorgaande albums van Kraftwerk en Organisation, geproduceerd door Konrad Conny Plank, die mede daardoor in de jaren zeventig en tachtig een veelgevraagd producer wordt, onder meer door Ultravox en Eurythmics.

Met de opvolger van Autobahn, Radio-Activity/Radio-Aktivität[10], kan Kraftwerk het succes niet herhalen, behalve in Frankrijk, waar het titelnummer de eerste plek van de hitparade bereikt. Het album is zowel een lofzang op de radio, met onderdelen van radio-uitzendingen als basis voor nummers als Airwaves, als op kernenergie - onder meer door het geluid van een geigerteller te verwerken in de muziek.

Ter promotie worden in de Nederlandse Kerncentrale Dodewaard publiciteitsfoto's[11] gemaakt. Pas veel later, met een bewerkte versie van het titelnummer op het uit 1991 stammende compilatie-album The Mix wordt de boodschap nadrukkelijk anti-nucleair, waarbij aanvankelijk de kernrampen en -ongelukken in Tsjernobyl, Harrisburg en Sellafield worden vergeleken met de Amerikaanse atoomaanval op Hiroshima. In 1992 treedt de band in Groot-Brittannië op bij de anti-nucleaire manifestatie tegen de Britse kerncentrale bij Sellafield[12]. Live wordt het nummer sindsdien voorafgegaan door een elektronisch gesproken intro, waarbij de risico's van kernenergie aangehaald worden. Na de kernramp in Fukushima in 2012, wordt de tekst van het nummer live opnieuw aangepast, waarbij 'Hiroshima' wordt vervangen door 'Fukushima'.

Alle albums sinds Autobahn zijn ontstaan en grotendeels opgenomen in Kraftwerks eigen Kling Klangstudio's in Düsseldorf, alhoewel opnames ook in reguliere geluidsstudio's in onder meer Londen, Berlijn, Düsseldorf en Los Angeles plaats vinden. In Nederland gebruikt de band de Wisseloord Studio's in Hilversum voor opnames voor Radio-Activity en Trans Europe Express[13].

Op 21 maart 1976 treedt Kraftwerk voor het eerst in Nederland op, in De Doelen in Rotterdam[14]. In september keert de band terug voor optredens in Utrecht, Groningen, de Stokvishal in Arnhem en in Paradiso, Amsterdam[14]. In Paradiso wordt op 11 september 1976 voor het eerst het nummer Trans Europe Express[15] uitgevoerd, waaraan Ralf Hütter in maart 2004 - in bijna perfect Nederlands - refereert als Kraftwerk het nummer uitvoert tijdens een optreden in de Heineken Music Hall in Amsterdam: 'In 1976 hebben we de nächste compositie voor het eerst in Paradiso Amsterdam gespeeld'.

In maart 1977 verschijnt het nummer op het album Trans-Europe Express/Trans Europa Express[16] dat spoorwegen en reizen als thema heeft. Het motief uit het titelnummer wordt, zonder toestemming van de band, in 1983 gebruikt door de New Yorkse dj Afrika Bambaataa voor diens nummer Planet Rock, een van de eerste hiphopnummers.

Opnames voor het album Trans Europa Express worden bezocht door David Bowie en Iggy Pop, waarbij wordt gesproken over samenwerking. De ontmoeting wordt genoemd in de tekst van het nummer Trans Europa Express ('Wir laufen 'rein in Düsseldorf City/Und treffen Iggy Pop und David Bowie'). Bowie draagt in 1977 het goeddeels instrumentale nummer V-2 Schneider van het album Heroes op aan Kraftwerklid Florian Schneider[17], maar onduidelijk is of deze ooit aan het nummer heeft meegewerkt.

Mainstream[bewerken]

The Man-Machine/Mensch Machine[18] uit 1978 bevat de single The Model/Das Model, die uiteindelijk zal uitgroeien tot Kraftwerks grootste hit[19]. Het toonaangevende Britse muziekblad NME noemt het album 'één van de hoogtepunten uit de jaren-zeventig rockmuziek'[20]. Een groot commercieel succes is het album dan niet, alleen in het Verenigd Koninkrijk wordt net de album-toptien bereikt [19].

In 1981 volgt het album Computer World/Komputerwelt[21] waarin toen nog onbekende ontwikkelingen als internet, online daten (Computerlove) en elektronische muziek (Pocket Calculator) worden bezongen. Computerlove verschijnt als single, maar diens B-zijde, The Model, wordt een hit. Het nummer bereikt in 1981 de nummer-één positie[19] in Groot-Brittannië, nadat het bij de oorspronkelijke release in 1978 al tot plek 26 was gekomen. De nieuwe populariteit wordt ingegeven door de opkomst van de synthipop met bands als Human League en Orchestral Manoeuvres in the Dark

Tijdens het album verbouwt Kraftwerk de Kling Klangstudio's zodanig, dat deze - deels - meegenomen kan worden op tour. Die brengt de band op 12 oktober 1981 ook naar Nederland, waar wordt opgetreden in Muziekcentrum Vredenburg[22]. Tijdens het nummer Pocket Calculator laat de band het publiek op aangereikte toetsenborden meespelen [23]

Werk aan het album Techno Pop wordt in 1983 stilgelegd na een fietsongeluk van bandlid Hütter[24], alhoewel Hütter de gevolgen van het ongeluk later bagatelliseert[24]. Wel wordt daarvan het nummer Tour de France op single uitgebracht. Enkele nummers van Techno Pop worden herbewerkt en verschijnen, met nieuw materiaal, in 1986 op het album Electric Café[25] Percussionist Wolfgang Flür heeft dan de groep al verlaten[26], omdat steeds meer gebruik wordt gemaakt van sequencers. Flür wordt opgevolgd door Fritz Hilpert, die al jaren meewerkt als studio-technicus.

Na Electric Café neemt de band een jarenlange pauze die wordt besteedt aan het digitaliseren van de eigen muziek en de geluiden die daarvoor zijn gebruikt[27]. Dat leidt uiteindelijk in 1991 tot het album The Mix[28] waarin Kraftwerk-nummers grondig herbewerkt zijn om aan te sluiten bij de door hen beïnvloedde house en techno-scene, die dan op zijn hoogtepunt is. Na tien jaar gaat Kraftwerk ook weer toeren, maar zonder Karl Bartos, die de band verlaat[26] vanwege creatieve meningsverschillen. Bartos wordt uiteindelijk voor optredens en in de studio opgevolgd door Henning Schmitz. Tijdens de tour wordt opnieuw Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht aangedaan. In mei 1993 volgt in het kader van dezelfde tour nog een optreden in de Oosterpoort in Groningen.

Nieuw werk[bewerken]

In 1999 brengt Kraftwerk na dertien jaar een nieuw nummer uit. Expo 2000 uit, een nummer voor de Wereldtentoonstelling die in de zomer van 2000 in het Duitse Hannover (Expo 2000)werd gehouden. De band krijgt 400.000 Deutschmark (ruim 205.000 euro)[29] betaald voor het gebruik van geluidsfragmenten uit het nummer door de organisatie van de Wereldtentoonstelling, een bedrag dat tot veel kritiek in Duitsland leidt [30]. In november 2000 volgt een cd met door anderen bewerkte versies van het nummer. Kraftwerk zelf bewerkt Expo 2000 uiteindelijk tot Planet of visions, waarmee regelmatig live wordt opgetreden.

In augustus 2003 brengt Kraftwerk het eerste nieuwe album in 17 jaar uit, Tour de France soundtracks[31], dat volledig is gewijd aan de obsessie van Ralf Hütter met wielrennen en de Ronde van Frankrijk. Alhoewel het thema is gebaseerd op hetzelfde uitgangspunt als het nummer Tour de France uit 1983, bestaat het album volledig uit nieuw materiaal. De band doet dat jaar een verrassingsoptreden bij de MTV Europe Music Awards in het Schotse Edinburgh, waarbij het nummer Aero-Dynamik wordt aangekondigd door Kylie Minogue

Alhoewel de band sinds 1991 weer regelmatig optreedt, wordt rondom de releasedatum van het nieuwe album de eerste tour in twaalf jaar gestart, Minimum-Maximum. In maart 2004 staat de band daarmee in een uitverkochte Heineken Music Hall in Amsterdam, nadat het concert vanwege de grote vraag is verplaatst vanuit de naastgelegen Pepsi Stage[14]. In 2005 verschijnt van deze tour het gelijknamige live-dubbelalbum[32], dat is samengesteld uit verschillende live-opnames. Wederom volgt een tour. In het kader daarvan treedt de band op 1 juli 2005 op in 013 in Tilburg.

21 maart 2008 overlijdt voormalig percussionist Klaus Dinger, vlak voor zijn 62e verjaardag. In januari 2009 maakt Kraftwerk op zijn website [33] officieel bekend dat mede-oprichter Florian Schneider-Esleben na 40 jaar de band verlaat. Schneider trad al sinds 2006 niet meer met de band op, waarbij hij live werd vervangen door Stefan Pfaffe, die op zijn beurt in 2012 wordt vervangen door Falk Grieffenhagen. Hütter, dan nog het enige officiële lid van de band, zegt in een interview met The Guardian dat Schneider al jaren niet meer bijdroeg aan de band en claimt hem niet te missen of nog langer te spreken[24]. Een koele afstandelijke houding die aansluit bij de ervaringen van eerder vertrokken kernleden Wolfgang Flür en Karl Bartos[26].

In maart 2009 opent Kraftwerk voor de Radiohead tournee in Zuid-Amerika. In oktober 2009 verschijnt The Catalogue/Der Katalog[34], een boxset met acht cd's. Daarop digitaal geremasterde versies van de acht albums die tussen 1975 en 2003 zijn verschenen. Electric Café is daarbij omgenaamd naar de oorspronkelijke titel, Techno Pop. In 2011 verschijnt in de iTunesstore de Kling Klang Machine[35], een app (3,59 euro) waarmee nonstop muziek kan worden afgespeeld op basis van geluiden en thema's uit Kraftwerks Kling Klangstudio's.

Na het verschijnen van The Catalogue blijft Kraftwerk toeren[36], uiteindelijk met meerdaagse concerten waarbij elk optreden één van de acht Catalogue-albums integraal wordt gespeeld, aangevuld met nummers van andere albums. Het eerste[37] daarvan vindt in 2012 plaats in het Museum of Modern Art (MoMA) in New York. Kraftwerk geeft dan inmiddels 3D-concerten waarbij de aangepaste achtergrondprojecties een anaglyph 3D-effect hebben gekregen die via een aan elke toeschouwer uitgereikte 3D-bril bekeken moet worden.

Op 17 en 18 oktober 2013 geeft Kraftwerk 4 uitverkochte 3D-concerten in het Evoluon in Eindhoven.[38] Ralf Hütter heeft de zaal persoonlijk uitgezocht vanwege het retro-futuristische uiterlijk van het gebouw en de link met eigenaar Philips Electronics, waarbij de band zijn eerste platen heeft uitgegeven. Tijdens het nummer Spacelab is op de videoschermen een speciaal voor de concerten vervaardigde 3D-animatie van de schotelsectie van het Evoluon te zien die vanuit de ruimte neerdaalt.[39]

Invloeden[bewerken]

In de muziek van Kraftwerk, zeker in de beginjaren, klinken invloeden door van avantgardistische, experimentele musici als Karlheinz Stockhausen en Pierre Boulez. Hütter noemt zelf The Beach Boys als belangrijke bron. Qua stijl bij optredens leunt de band live op minimalistische performance-artiesten als Gilbert & George [40].

Kraftwerk staat zelf bekend als een van de meest invloedrijke bands ooit[40], volgens sommigen de meest invloedrijke band na de Beatles.[41]. David Bowie laat zich voor zijn album Heroes door Kraftwerk beinvloeden[42]. Kraftwerk heeft een sleutelrol gespeeld bij de opkomst van de elektronische new wave eind jaren zeventig (met acts als The Human League, Ultravox! en Gary Numans Tubeway Army en bij de populariteit van synthipop vanaf 1980. Orchestral Manoeuvres in the Dark maakt er geen geheim van zwaar beïnvloed te zijn door Kraftwerk en noemt zijn tweede album Organisation naar de oorspronkelijke groepsnaam van Kraftwerk.

Ook bands als New Order (dat een motief uit Uranium gebruikt voor Blue Monday), Depeche Mode en Simple Minds noemen Kraftwerk als een belangrijke inspirator. Ook geeft Kraftwerk middels samples, die vaak zonder toestemming worden gebruikt, in de vroege jaren tachtig mede de aanzet tot de muzikale ontwikkeling van hiphop[43]. Vooral acts als Cybotron (dat over het motief uit Showroom Dummies rapt) en Africa Bambaataa en The Soulsonic Force (Planet Rock met uitgebreide samples uit Trans Europa Express) zijn daar een voorbeeld van. Zelfs jaren later worden nog Kraftwerksamples in rapnummers gebruikt, zoals in Sunshine van Jay-Z uit 1997.

Maar de belangrijkste stroming die door Kraftwerk is beïnvloed is de housemuziek en zijn subgenres. Technohouse pionier Juan Atkins, die met Cybotron eerder Kraftwerk eerde, zegt daarover in 2012: 'Without them, electronic music would be totally different. There probably wouldn't even be dance music[40].' In 2014 ontvangt Kraftwerk een 'lifetime achievement Grammy'[44] die door Hütter in ontvangst wordt genomen.[45]

Controverse[bewerken]

In 2000 dagen Hütter en Schneider voormalig percussionist Wolfgang Flür voor de rechter vanwege passages in diens biografie I was a robot/Ich war ein roboter[46]. Daarin worden extravagante feestjes met Kraftwerk uit de jaren zeventig beschreven en is een privéfoto te zien met de bandleden onder de douche. Flür moet van de rechter een deel van het boek herschrijven. Zo moeten onder meer claims worden rechtgezet dat Flür begin jaren zeventig de elektronische drums van de band zou hebben uitgevonden, terwijl verleende patenten[47] aantonen dat Schneider die ontwikkelde.

Trivia[bewerken]

  • Kraftwerk heeft veel invloed gehad op Britse new wave-synthpop-groepen als Depeche Mode en Soft Cell. Het nummer Talk van de band Coldplay (2005) gebruikt het motief van Computer Liebe (Computer Love) uit 1981. Walk Away van Franz Ferdinand heeft een gedeelte dat duidelijk 'geleend' is van The Model.
  • In 1983 gebruikte Afrika Bambaataa samples uit het nummer "Trans-Europe Express" voor zijn hiphopklassieker "Planet rock".
  • U2 heeft het nummer Neon Lights gecoverd. Dit staat als B-kant op de single Vertigo. Simple Minds vernoemt zijn veertiende studioplaat, met covers van andere artiesten, naar het nummer en brengt Neon Lights uit als single.
  • Orchestral Manoeuvres in the Dark hebben op hun CD Sugar Tax ook een versie van Neon Lights gezet, voorzien van een lieve meisjesstem en een flinke beat...
  • Alhoewel het geluid van het koor en de strijkers op Radioaktivität en Trans Europa Express erg veel lijkt op dat van een mellotron, maakte Kraftwerk in werkelijkheid gebruik van een orchestron. Deze is door Ralf Hütter in 1975 in de Verenigde Staten aangeschaft, toen ze daar op de Autobahn-tournee waren. Later zijn ze overgegaan op samples.
  • De Duitse metalband Rammstein coverde het nummer "Das Model".
  • Het Tsjechische fotomodel Veronika Zemanova coverde eveneens "The Model", in die zin dat zij het zingt alsof zij het bezongen model is (dus: 'I'm a model...' in plaats van 'She's a model...'). De release van de CD in Groot Brittannië ging niet door toen het management van Kraftwerk Veronika's vertolking in het tv-programma 'Eurotrash' (van Channel 4) verbood.
  • Het nummer Radioactivity uit 1975 (dat oorspronkelijk een ode was aan oude radiodeuntjes en andere radio-'activiteiten') werd in 1991 gemoderniseerd en wordt als protestsong tegen het gebruik van nucleaire technologie gebruikt. Daarin verwijzen ze duidelijk naar ongelukken in Sellafield, Harrisburg en Tsjernobyl en ook naar Hiroshima. In 1992 spelen ze dit bij een festival in Sellafield dat door Greenpeace is georganiseerd. Wanneer in 2011 de kernramp bij het Japanse Fukushima plaatsvindt wordt ook deze opgenomen in het nummer. Tijdens optredens wordt het eerste refrein vanaf dat moment in het Japans.
  • Kraftwerk is notoir moeilijk te benaderen, speciaal voor journalisten. Zo beschikt de Kling Klang studio wel over een telefoon, maar zonder bel[48], zodat de muzikanten niet gestoord kunnen worden tijdens hun werk.[24]. De band laat zich zelden interviewen en is vaak pas na veel omwegen te bereiken[24]. Spontane interviews lopen vrijwel altijd uit op hilarische confrontaties, zoals in 1998 een Braziliaanse tv-presentatrice ondervond[49].
  • Ook voor mede-artiesten is de band nauwelijks toegankelijk, zeker in later jaren. Als de Britse band Coldplay in 2005 het motief van het Kraftwerknummer Computerlove wil gebruiken voor het nummer - en de latere single - Talk, lukt het niet om daarvoor toestemming te krijgen, ook al zitten beide bands dan bij muziekmaatschappij EMI. Pas nadat zanger Chris Martin in zijn beste middelbare-school Duits een handgeschreven brief[50] stuurt naar het adres van Kraftwerks Kling Klangstudio's in Düsseldorf, komt er een reactie. Dezelfde brief komt terug met simpelweg het woord 'Ja' in de kantlijn[51].
  • Kraftwerk is gepersifleerd door Jiskefet als TechnoFax met het nummer 'Bunte Illustrierte[52]".
  • De Britse komiek/muzikant Bill Bailey persifleert Kraftwerk in twee opeenvolgende theatershows, eerst met het op zijn Kraftwerks gezongen Hokey Kokey[53], dat ook als single verschijnt, later met het vergelijkbare Hosenbugler (Trouser press) [54]
  • Het is Kraftwerk verboden om op te treden in China, mogelijk omdat ze ooit toegezegd hadden om op te treden in een concert voor Tibet, ook al werd dat concert afgelast.[55]

Samenstelling[bewerken]

Leden
  • Ralf Hütter – vocalen, vocoder, synthesizers, keyboards, (1970–present) organ, drums and percussion, gitaar, basgitaar (1970–1974),
  • Fritz Hilpert – elektronische percussie, technicus (1987–present)
  • Henning Schmitz – elektronische percussie, live keyboards (1991–present), technicus (1978–present)
  • Falk Grieffenhagen - live video technicus (2013–present)
Voormalige leden
  • Florian Schneider-Esleben – synthesizers, achtergrondvocalen, vocoder, computer-gegenereere vocalen, dwarsfluit (acoustisch en elektronisch),
    live saxophone, percussie, elektrische gitaar, viool (1970–2008)
  • Houschäng Néjadepour – electrische gitaar (1970)
  • Plato Kostic (a.k.a. Plato Riviera) – basgitaar (1970)
  • Peter Schmidt – drums (1970)
  • Charly Weiss – drums (1970)
  • Thomas Lohmann - drums (1970)
  • Eberhard Kranemann – basgitaar (1970)
  • Andreas Hohmann – drums (1970)
  • Klaus Dinger – drums (1970–1971)
  • Michael Rother – elektrische gitaar (1971)
  • Emil Schult – elektrische gitaar, elektrische viool (1973)
  • Wolfgang Flür – elektronische percussie (1973–1987)
  • Klaus Röder – elektrische gitaar, elektrische viool (1974)
  • Karl Bartos – elektronische percussie, live vibraphone, live keyboards (1975–1991)
  • Fernando Abrantes – elektronische percussie, synthesizer (1991)
  • Stefan Pfaffe – live video technicus (2008–2012)


Discografie[bewerken]

Album(s) met eventuele hitnoteringen in
de Nederlandse Album Top 100
Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
Hoogste
positie
Aantal
weken
Opmerkingen
Tone float (als Organisation) 1970 -
Kraftwerk 1971 -
Kraftwerk 2 1972 -
Ralf und Florian 1973 -
Autobahn 1974 5-7-1975 9 10
Radio-Aktivität
(Radio-Activity)
1975 -
Trans-Europa Express
(Trans-Europe Express)
1977 -
Die Mensch-Maschine
(The Man-Machine)
1978 -
Computerwelt
(Computer World)
1981 -
Electric Café 1986 22-11-1986 56 3
The Mix 1991 29-6-1991 54 8
Expo 2000 (CD-single) 1999 -
Tour de France soundtracks 2003 16-8-2003
Minimum-Maximum 2005 11-6-2005 93 1
The Catalogue 2009
Single(s) met eventuele hitnoteringen in
de Nederlandse Top 40
Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
Hoogste
positie
Aantal
weken
Opmerkingen
Autobahn 28-6-1975 12 7
The model 4-11-1978 tip16
The model re-release 13-2-1982 tip

Radio 2 Top 2000[bewerken]

Nummer(s) met noteringen
in de Radio 2 Top 2000
'99 '00 '01 '02 '03 '04 '05 '06 '07 '08 '09 '10 '11 '12 '13
Autobahn 347 344 357 577 585 484 656 607 872 611 643 737 746 464 452

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Schneider et al. (1977). United States Patent: Electronic Percussion Musical Instrument (June 14): des. 244, 717
  2. http://www.technopop-archive.com/interview_33.php
  3. http://www.technopop-archive.com/interview_83.php
  4. http://www.youtube.com/watch?v=zQbjC82x3Rg
  5. http://www.allmusic.com/album/tone-float-mw0000458850
  6. http://www.allmusic.com/album/kraftwerk-1-mw0000740181
  7. http://www.allmusic.com/album/kraftwerk-2-mw0000468686
  8. http://www.allmusic.com/album/ralf-and-florian-mw0000740317
  9. http://www.allmusic.com/album/autobahn-mw0000195085
  10. http://www.allmusic.com/album/radio-aktivit%C3%A4t-mw0000462593
  11. http://www.eggcityradio.com/sharity/kraftwerk1.jpg
  12. http://www.youtube.com/watch?v=H51T6sDTxyo
  13. Bussy, Pascal (1993). Kraftwerk—Man, Machine & Music. SAF Publishing. ISBN 978-0-946719-70-9
  14. a b c http://www.twingokraftwerk.com/concerts/index.html
  15. http://www.youtube.com/watch?v=olOhlzW_ios
  16. http://www.allmusic.com/album/trans-europe-express-mw0000194538
  17. http://www.songfacts.com/detail.php?id=28863
  18. http://www.allmusic.com/album/the-man-machine-mw0000650384
  19. a b c http://www.officialcharts.com/artist/_/kraftwerk/
  20. Gill, Andy (29 April 1978). "Mind Machine Music". NME.
  21. http://www.allmusic.com/album/computer-world-mw0000199024
  22. http://www.songkick.com/concerts/900321-kraftwerk-at-muziekcentrum-vredenburg
  23. http://www.youtube.com/watch?v=0XoKJLMiuhg
  24. a b c d e http://www.theguardian.com/music/2009/jun/19/kraftwerk-hutter-manchester-international
  25. http://www.allmusic.com/album/electric-cafe-mw0000194819
  26. a b c http://www.theguardian.com/music/2013/jan/27/karl-bartos-wolfgang-flur-kraftwerk
  27. http://www.redbullmusicacademy.com/magazine/kraftwerk-interview
  28. http://www.discogs.com/Kraftwerk-The-Mix/release/67113
  29. http://www.technopop-archive.com/interview_18.php
  30. Mojo magazine interview, August 2005
  31. http://www.allmusic.com/album/tour-de-france-mw0000040440
  32. http://www.allmusic.com/album/minimum-maximum-mw0000343673
  33. www.kraftwerk.de
  34. http://www.discogs.com/Kraftwerk-The-Catalogue/release/1978854
  35. https://itunes.apple.com/nl/app/kraftwerk-kling-klang-machine/id423962784?mt=8
  36. http://www.kraftwerk.com/de/konzerte/index-konzerte.html
  37. http://www.moma.org/visit/calendar/exhibitions/1257
  38. http://www.omroepbrabant.nl/?news/200992952/Kraftwerk+in+Evoluon+Eindhoven+de+fotos+van+de+eerste+twee+concerten.aspx
  39. http://www.youtube.com/watch?v=H4RscwiGhAc
  40. a b c http://www.theguardian.com/music/2013/jan/27/kraftwerk-most-influential-electronic-band-tate
  41. McCormick, Neil. "Kraftwerk: the most influential group in pop history?". The Telegraph. 30 January 2013. Retrieved 10-8-2013
  42. Roy Carr & Charles Shaar Murray (1981). Bowie: An Illustrated Record: p.92
  43. Fink, R.. "The story of ORCH5, or, the classical ghost in the hip-hop machine. " Popular Music 24.3 (2005): 339-356. 9 Nov. 2009.
  44. http://www.grammy.com/news/lifetime-achievement-award-kraftwerk
  45. http://www.youtube.com/watch?v=C-b6H3PiKCI
  46. Flür, Wolfgang (29 November 2000). Kraftwerk: I Was a Robot. Sanctuary Publishing. ISBN 1-86074-320-X. External links
  47. Schneider et al. (1977). United States Patent: Electronic Percussion Musical Instrument (June 14): des. 244, 717.
  48. http://www.youtube.com/watch?v=7ioyvLPs4Bc
  49. http://www.youtube.com/watch?v=MhJJ-KypkBk
  50. http://www.contactmusic.com/news-article/martin-sent-kraftwerk-begging-letter
  51. Goddard, Simon. "The 21 people who changed music - They are the robots." Q Magazine. November 2007, p. 106
  52. http://www.youtube.com/watch?v=VGdvhgLt1PM
  53. https://www.youtube.com/watch?v=dwaxWoJPUC0
  54. http://vimeo.com/16480019
  55. Kraftwerk mag niet naar China, NOS