Rammstein

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Niet te verwarren met Ramstein. Zie Ramstein (doorverwijspagina).
Rammstein
Officiële Rammstein-logo.
Officiële Rammstein-logo.
Achtergrondinformatie
Jaren actief 1994 - heden
Oorsprong Vlag van Duitsland Duitsland
Genre(s) Tanzmetall, Neue Deutsche Härte
Label(s) Motor Music
Republic Records
Slash Records
Universal Music Group
Leden
Zanger Till Lindemann
Leadgitaar Richard Zven "Scholle" Kruspe
Slaggitaar Paul Landers
Basgitaar Oliver "Ollie" Riedel
Drum Christoph "Doom" Schneider
Keyboard Christian "Flake" Lorenz
Website
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Rammstein is een Duitse metalband die naar eigen zeggen "Tanzmetall" produceert, ofwel een synthese van progressive metal, industrial en techno, met enige gothic-invloeden. Rammstein beweert echter een volledig eigen (Duitse) stijl te hebben ontwikkeld. Zo zeggen gitarist Paul Landers en drummer Christoph Schneider in een interview op Pinkpop '97 dat er geen scene is, maar wel gelijksoortige bands. Hierbij wordt waarschijnlijk gedoeld op de Sloveense groep Laibach en de Duitse bands Eisbrecher, Megaherz en Die Krupps. In tegenstelling tot deze bands werd Rammstein wereldberoemd met zijn muziek.

De zang wordt verzorgd door Till Lindemann en is te kenmerken als rauw, bot en dominant. De gitaarmuziek bestaat vooral uit zeer zware elektrische stukken, en dient voornamelijk als motor van de muziek. Naast drums maakt Rammstein gebruik van een keyboard, dat in bijna alle nummers wordt ingezet. De muziek heeft veel raakvlakken met industrial. Rammstein heeft niet alleen harde nummers; hun oeuvre omvat ook tedere ballades zoals Seemann, Nebel, Ohne Dich, Stirb nicht vor mir, Ein Lied, Frühling in Paris en Roter Sand.

Bandleden[bewerken]

De band bestaat uit zes leden uit de voormalige DDR:

Biografie[bewerken]

Rammstein is opgericht in januari 1994 door gitarist Richard Zven Kruspe. In 1989 ontvluchtte hij het communistische Oost-Duitsland en kwam hij terecht in West-Berlijn, waar hij in 1991 zijn band Orgasm Death Gimmicks oprichtte. Toen de Berlijnse Muur viel, ging hij naar Schwerin waar een goede vriend van hem, Till Lindemann, werkte als mandenvlechter. Richard woonde in die tijd bij Oliver Riedel (die op dat moment bij de band The Inchtabokatables zat) en Christoph Schneider (Die Firma). Richard kon zich niet identificeren met de muziek die zij maakten en wilde iets met machines en harde gitaren. De drie begonnen toen met het nieuwe project.

Na lang proberen om teksten te schrijven, kwam Kruspe erachter dat dit te moeilijk was. Hij vroeg Till Lindemann of die er interesse in had, en na enig aandringen deed Lindemann mee. De vier schreven zich op goed geluk in bij een wedstrijd voor nieuwe bands, namen een demo (Schwarzes Glas) op en wonnen de wedstrijd. Een goede vriend, Paul Landers, die ze kenden van de band First Arsch, kreeg de demo ook te horen en wilde meteen meedoen. Ze hadden nu alleen nog een keyboardspeler nodig en dat werd Christian 'Flake' Lorenz.

In het begin waren veel teksten nog in het Engels zoals White Flesh, dat later als Weisses Fleisch in het Duits werd opgenomen. De band brak internationaal door toen David Lynch de nummers Rammstein en Heirate Mich gebruikte in zijn bizarre film Lost Highway uit 1997.

In de loop van 2006 was leadgitarist Richard Kruspe bezig met zijn soloproject Emigrate. De rest van de band nam een sabbatjaar. Eind mei 2007 werd bekendgemaakt dat de bandleden bezig zijn met het schrijven van nieuwe nummers, maar dat ze in 2007 nog niet op het podium zullen verschijnen.

In 2009 bracht Rammstein een nieuwe cd uit, "Liebe ist für alle da" (Liefde is er voor iedereen), die gevolgd werd door een tournee. Er stonden 45 concerten gepland. Op 6 december 2009 gaf Rammstein een concert in het GelreDome in Arnhem. Combichrist stond in het voorprogramma. Diezelfde dag werd ook bekendgemaakt dat Rammstein headliner was op het Pinkpop festival 2010. Op 10 december 2009 gaf Rammstein een concert in het Sportpaleis te Antwerpen. Dit concert was in minder dan 30 minuten uitverkocht. Diezelfde dag raakte bekend dat Rammstein zou afzakken naar Rock Werchter om op zaterdag 3 juli 2010 main stage af te sluiten.

Op 17 juni 2011 maakte de band bekend dat er aan het eind van het jaar weer een tour zou beginnen. De tour zou de nieuwe Best Of CD promoten, welke de naam Made In Germany 1995-2011 droeg. Op deze CD staan de 15 grootste hits en een compleet nieuw nummer. Rammstein speelde onder meer in een uitverkocht Ahoy Rotterdam op 4 maart 2012 en op 1 juni 2013 op het Fortarock Festival in Nijmegen.

De naam[bewerken]

Op 28 augustus 1988 kwamen drie Italiaanse gevechtsvliegtuigen in botsing bij een vliegshow op de luchtmachtbasis van de VS in Ramstein-Miesenbach, Duitsland. Daarbij kwamen 35 toeschouwers direct om het leven en raakten honderden gewond. Het dodental zou uiteindelijk oplopen tot rond de zeventig.

De band veranderde de naam van de locatie, Ramstein, in Rammstein. Dit (verzonnen) woord betekent zoiets als ram- of beuksteen. Zij kozen ervoor om het aan te passen, omdat de betekenis bij hun muziek scheen te passen. Het eerste nummer, "Rammstein", ging over de fatale vliegshow. Dit nummer heeft vanaf 1994 deel uitgemaakt van de setlist van elke tournee. De laatste keer dat dit nummer live gespeeld is, was in 2005. In de tournee die begon op 8 november 2009 in Lissabon maakte Rammstein geen deel meer uit van de setlist,in 2012 zat het lied echter wel weer in de setlist.

Thema's en kritiek[bewerken]

Concert van Rammstein met Apocalyptica in Milaan, 24 februari 2005
Pyrotechniek bij een Rammsteinconcert.

De teksten van Rammstein gaan voornamelijk over macht, religie, militarisme, seks en sadisme. Rammstein zoekt, zoals de bandleden zeggen, naar een eigen Duitse stijl en is daarbij sterk beïnvloed door bands als Laibach en Kraftwerk. De groep zingt daarom ook vrijwel alleen in het Duits, in tegenstelling tot veel andere Duitse artiesten. De leden van de band stellen dat hun muziek voortkwam uit wat zij niet wilden: een zoveelste Amerikaans product neerzetten. Die opzet lijkt geslaagd en Rammsteins stijl slaat vooral sinds het album Mutter aan over de hele wereld.

Critici betichtten Rammstein van neonazistische sympathieën, onder meer door de originele cover van het album Herzeleid, die in het begin niet werd gebruikt maar later toch verscheen. Verder draagt men Rammsteins eigen Duitse stijl aan alsook het integreren van beelden van Leni Riefenstahl's propagandafilm Olympia in de videoclip van Stripped. Als reactie bracht Rammstein de single Links 2 3 4 uit, waarin wordt gezongen: "Sie wollen mein Herz am rechten Fleck / doch seh ich dann nach unten weg / da schlägt es in der linken Brust". Dat wil zeggen dat ze politiek links zijn ingesteld, aldus Kruspe, de gitarist van de band, in een interview. Overigens is het zeer onwaarschijnlijk dat Rammstein daadwerkelijk neonazistisch is, Rammstein zelf ontkent neonazistische sympathieën te hebben, en wil juist een discussie over de Duitse cultuur, de integratie van Oost-en West-Duitsland en het Duitse verleden starten. Bovendien hebben ze in de Family Values Tour samengewerkt met niet-blanke artiesten als Ice Cube, en is de ex-vrouw van Richard Kruspe, Caron Bernstein, joods.

Ook buiten Duitsland ontstond opschudding over de band. De Tsjetsjenen die een school in Beslan (Rusland) gegijzeld hielden zouden op eigen stereoinstallatie's naar Rammstein hebben geluisterd tijdens de gijzeling, om op deze manier bot en gewelddadig te blijven. Dit is echter niet door een onafhankelijke bron bevestigd. De Russische autoriteiten schijnen deze mythe minstens te hebben aangewakkerd. Ze zouden Rammstein immers "te aantrekkelijk" vinden voor "de onderste lagen van de Russische bevolking". Reeds in juli 2002 werd een optreden van Rammstein in Moskou afgelast uit angst dat het skinheads zou aantrekken. Ook in de Verenigde Staten zorgde de band voor opschudding, en werd hij vooral berucht door de zogenaamde dildo-act(nummer: "Bück dich") tijdens een concert in Worcester. Bovendien zouden de leerlingen die verantwoordelijk werden gehouden voor drama's zoals dat van Columbine door de muziek van Rammstein zijn geïnspireerd om hun moorden te plegen. De band beweert zelf dat zijn muziek mensen niet kan aanzetten tot moorden en dat hij juist meeleeft met de slachtoffers van deze misdrijven.

Aan de andere kant vormen misdaden voor Till Lindemann wel een inspiratie bij het schrijven van nieuwe nummers. Zo gaat het nummer Mein Teil over de Duitse internetkannibaal Armin Meiwes. Ook rampen vormen een inspiratiebron, zo is Dalai Lama geïnspireerd op de gebeurtenissen van vlucht 123 van Japanese Air. Deze stortte in 1985 neer in Japan, 30 minuten na het opstijgen. De ramp kostte aan meer dan 500 mensen het leven. Om de Japanse fans niet te choqueren werden de 38 seconden vóór het eerste nummer op de Japanse editie van Reise, Reise niet uitgebracht. Deze sectie bevatte de laatst opgenomen seconden van de genoemde vlucht. Overigens is het nummer "Dalai Lama" niet alleen geïnspireerd door deze Japanse rampvlucht. Meer nog is het thema gebaseerd op het gedicht Erlkönig van Goethe. Daarin roept "Erlkönig" het kind dat achterop het paard bij zijn vader zit. Aan het eind van het gedicht is het kind gestorven.

Rammstein maakt niet alleen maar Duitse nummers. Van de nummers Du hast en Engel zijn door Rammstein ook Engelstalige versies gemaakt, respectievelijk You have en Angel, deze nummers zijn op een speciale gelimiteerde editie van het album Sehnsucht uitgebracht. De covers Stripped (Depeche Mode) en Pet Sematary (Ramones) zijn volledig in het Engels gezongen. Op Reise, Reise staat het nummer Amerika, waarvan het refrein in het Engels gezongen wordt, en het nummer Moskou waarvan het refrein gedeeltelijk in het Russisch wordt gezongen. Op het album Rosenrot staat één Spaanstalig nummer: Te quiero puta (letterlijk: "Ik wil je, hoer", een betere vertaling is echter: "Ik hou van je, hoer"). Op het nieuwe album Liebe ist für alle da wordt er in twee nummers deels een andere taal gezongen. Hierbij gaat het om de nummers Frühling in Paris waarbij het refrein in het Frans wordt gezongen. Het nummer Pussy wordt voor een groot deel in het Engels gezongen. Het refrein is helemaal Engels en ook delen van de coupletten bevatten de Engelse taal. Het nummer geeft een satirische kijk op sekstoerisme en is daarom ook voorzien van een pornografische clip.[1][2][3]

Op 22 februari 2010 maakte de pers bekend dat Rammstein door de autoriteiten in Wit-Rusland tot staatsvijand uitgeroepen is. De Maatschappelijke Raad voor de Zeden, gesteund door de autoritaire president Aleksandr Loekasjenko nam deze beslissing. De groep had een optreden gepland op 7 maart 2010 in de Wit-Russische hoofdstad Minsk. De zedentoezichthouder meent dat de zes leden van Rammstein het 'Wit-Russische staatsbestel verstoren'. Vervolgens meent hij dat Rammstein propaganda voert voor 'geweld, masochisme, homoseksualiteit en andere tegennatuurlijkheden'. Dit zou in strijd zijn met de Wit-Russische waarden.

Bijzonderheden[bewerken]

Rammstein staat ook bekend om zijn bijzondere optredens. De hoeveelheid vuurwerk en pyrotechniek die de band gebruikt voor zijn optredens is enorm en levert elk concert spektakel op. Dit resulteerde in het verleden echter ook in een aantal ongelukken. Mensen werden soms met ademhalingsmoeilijkheden en droogteverschijnselen uit Rammsteinconcerten gehaald, en ooit vloog door een grove fout een brandend projectiel de menigte in. Zulke incidenten mochten niet weer gebeuren en Rammstein zocht pyrotechnici. Uiteindelijk werd zanger Till Lindemann zelf professioneel pyrotechnicus. Hun optredens bleven vurig en dus bedachten fans een slogan die luidt: "Andere bands spelen, Rammstein brandt!", afgekeken van de slogan "Andere bands spelen, Manowar moordt!". Ook werd Rammstein beroemd omdat ze hun muziekinstrumenten in brand staken of tot ontploffing lieten brengen. De band stond bekend om nog meer gekke stunts tijdens haar optredens, zo werd er in de "Reise, Reise"-tournee met Segways gestunt. Till Lindemann raakte tijdens een van de concerten gewond, waardoor optredens in Azië werden afgelast. Nog beroemder is de dildo-act waarbij anale seks werd gesimuleerd. Na een concert in Worcester, Amerika, moesten Till Lindemann en Flake hiervoor een nacht in de gevangenis doorbrengen. Niemand weet precies waarom Rammstein dergelijke acties uithaalt tijdens concerten, maar Richard beweerde dat ze het nodig vonden om spectaculaire toneelelementen en humor in hun concerten te brengen, omdat maar weinigen de Duitse teksten van Rammstein kunnen verstaan. Toen een journalist van Humo hen echter vroeg of ze wel eens mensen ontmoet hadden die de humor van Rammstein niet begrepen, antwoordde Till Lindemann: "Humor? Wie meinen Sie, Humor?" (Humor? Hoe bedoelt u, Humor?)

Ook bijzonder is dat hun muziek vaak gebruikt is voor films. Voorbeelden hiervan zijn xxx (Feuer frei!), The Matrix (Du Hast), Lilja 4-ever (Mein Herz brennt), Lost Highway (Rammstein en Heirate Mich), Resident Evil (Hallelujah), Resident Evil: Apocalypse (Mein teil), CKY2K (Du Hast), See No Evil (Mein Teil), Blade (Blade Remix), How High (Du Hast) en voor het tv-programma Gammo, als intro een stukje uit Du Hast.

Het nummer Te Quiero Puta is te horen tijdens de opening en het einde van de show Het Kwaad van de Nederlandse cabaretier Hans Sibbel, alias Lebbis.

De Duitse schlagerzanger Heino coverde begin 2013 het nummer "Sonne" van Rammstein. Heino noemde dat nummer "ein wirklich schönes Stück Volksmusik".[4] Rammstein verklaarde dat ze Heino's versie "om te kotsen" vonden.[5] Het is in Duitsland echter legaal om nummers te coveren, mits de tekst en melodie niet wordt aangepast.

Genrenaam[bewerken]

Rammstein omschrijft zijn muziek als Tanzmetall (Duits voor dans-metal). De band heeft de naam bedacht voor zijn synthese van metal, industrial en techno met enige gothic-invloeden. De reden waarom Rammstein zijn muziek omschrijft als Tanzmetall is dat de muziek doorgaans een beat kent, ofwel elektronisch ofwel zelf gespeeld op het drumstel. Deze beat zorgt voor dansbare ritmes in de verder metalachtige muziek van Rammstein. Door de dansbaarheid van de muziek worden nummers van Rammstein ook in de meer populaire discotheken gedraaid. Dit heeft er mede toe bijgedragen dat de band zo'n succes heeft gekregen; ze wisten zowel traditionele metalfans als liefhebbers van house en andere dansbare muziek te trekken.

Discografie[bewerken]

Albums[bewerken]

Album(s) met eventuele hitnoteringen in
de Nederlandse Album Top 100
Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
Hoogste
positie
Aantal
weken
Opmerkingen
Sehnsucht 1997 06-09-1997 40 7
Herzeleid 1995 20-09-1997 72 4
Live aus Berlin 30-08-1999 11-09-1999 43 6 Livealbum
Mutter 03-04-2001 14-04-2001 4 70 Goud
Reise, reise 27-09-2004 02-10-2004 2 32
Rosenrot 28-10-2005 05-11-2005 4 24
Völkerball 17-11-2006 25-11-2006 7 16 Livealbum
Liebe ist für alle da 16-10-2009 24-10-2009 1(1wk) 29 Goud
Made in Germany 02-12-2011 10-12-2011 18 17 Verzamelalbum
Album(s) met hitnoteringen in
de Vlaamse Ultratop 200 albums
Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
Hoogste
positie
Aantal
weken
Opmerkingen
Sehnsucht 1997 13-09-1997 50 3
Mutter 2001 07-04-2001 7 80
Herzeleid 1995 28-08-2004 96 2
Live aus Berlin 1999 28-08-2004 93 2 Livealbum
Reise, reise 2004 02-10-2004 5 55
Rosenrot 2005 05-11-2005 3 35
Völkerball 2006 25-11-2006 48 12 Livealbum
Liebe ist für alle da 2009 24-10-2009 3 31 Goud
Made in Germany 2011 10-12-2011 6 28* Verzamelalbum / Goud

Singles[bewerken]

Single(s) met eventuele hitnoteringen in
de Nederlandse Top 40
Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
Hoogste
positie
Aantal
weken
Opmerkingen
Sonne 2001 31-03-2001 30 5 Nr. 24 in de Single Top 100
Links 2-3-4 2001 - Nr. 60 in de Single Top 100
Ich will 2001 15-12-2001 tip7 - Nr. 52 in de Single Top 100
Mutter 2002 20-04-2002 tip13 - Nr. 69 in de Single Top 100
Feuer frei! 2002 - Nr. 70 in de Single Top 100
Mein teil 2004 18-09-2004 31 2 Nr. 15 in de Single Top 100
Amerika 2004 16-10-2004 22 6 Nr. 16 in de Single Top 100
Keine lust 2005 02-04-2005 33 3 Nr. 19 in de Single Top 100
Ohne dich 2005 - Nr. 30 in de Single Top 100
Benzin 2005 29-10-2005 tip15 - Nr. 25 in de Single Top 100
Rosenrot 2005 31-12-2005 tip11 - Nr. 43 in de Single Top 100
Mann gegen mann 2006 - Nr. 35 in de Single Top 100
Pussy 2009 - Nr. 43 in de Single Top 100
Mein Land 11-11-2011 - Nr. 88 in de Single Top 100
Single(s) met hitnoteringen
in de Vlaamse Ultratop 50
Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
Hoogste
positie
Aantal
weken
Opmerkingen
Sonne 2001 19-05-2001 44 4
Mutter 2002 20-04-2002 tip15 -
Mein teil 2004 11-09-2004 40 4
Amerika 2004 13-11-2004 36 9
Keine lust 2005 12-03-2005 tip7 -
Benzin 2005 22-10-2005 41 2
Rosenrot 2005 24-12-2005 tip12 -
Mann gegen mann 2006 18-03-2006 tip10 -
Pussy 2009 03-10-2009 34 3
Mein Land 2011 19-11-2011 tip28 -
Mein herz brennt [2012] 2012 05-01-2013 tip96*

Dvd[bewerken]

Dvd's met hitnoteringen in
de DVD Top 30
Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
 Hoogste 
positie
 Aantal 
weken
 Opmerkingen 
Live aus Berlin 2002 15-06-2002 4 16
Videos 1995-2012 2012 22-12-2012 7 28
Dvd's met hitnoteringen in de Vlaamse Ultratop muziek-dvd top 10/20 Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
 Hoogste 
positie
 Aantal 
weken
 Opmerkingen 
Lichtspielhaus 2004 12-06-2004 4 20
Live aus Berlin 2004 21-08-2004 7 3
Völkerball 2006 25-11-2006 1(1wk) 6
Videos 1995-2012 2012 22-12-2012 3 26

Hitlijsten (Internationaal)[bewerken]

Albums[bewerken]

Titel
Verschijningsdatum
Hoogste positie
D A CH NL F S NZ USA N FIN PL B E CDN DK H I GB EST IS MX CZ P SLO AUS IRL GR
Herzeleid
24 september 1995
6 11 20 72 85 - - - - - - 96 - - - - - - - - - - - - - - -
Sehnsucht
22 augustus 1997
1 1 3 40 76 17 23 45 47 - - 50 - - - - - - - - - - - - - - -
Live aus Berlin
31 augustus 1999
1 2 8 - 97 42 46 179 29 35 - 93 - - - - - - - - - - - - - - -
Mutter
2 april 2001
1 1 1 4 23 2 12 77 12 7 4 7 9 14 22 33 68 86 - - - - - - - - -
Reise, Reise
27 september 2004
1 1 1 2 3 2 17 61 4 1 4 6 4 - 3 21 35 37 1 1 1 3 4 4 19 54
Rosenrot
28 oktober 2005
1 1 2 4 5 2 38 47 4 1 7 3 9 - 2 18 11 29 1 1 1 3 <10 - 44 - <10
Völkerball
17 november 2006
1 3 7 7 54 11 - - 24 1 37 48 22 - 9 - 61 - 1 - - 11 - - - - -
Liebe ist für alle da
16 oktober 2009
1 1 1 1 2 3 15 13 4 1 - 3 5 - 1 - 14 - - - 4 - 4 - 9 - 40
Made in Germany 1995-2011
6 december 2011[6]
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Singles[bewerken]

Titel Hoogste positie Album Verschijningsdatum
D A CH NL BE F S USA N FIN PL DK GB BU
Du riechst so gut - - - - - - - - - - - - - - Herzeleid 24 augustus 1995
Seemann - - - - - - - - - - - - - - Herzeleid 8 januari 1996
Engel 3 4 17 - - - 48 - - - - - - - Sehnsucht 1 april 1997
Du hast 5 10 33 - - - - 20 - - - - - - Sehnsucht 18 juli 1997
Das Modell 5 18 - - - - 41 - - - - - - - Coversong (Kraftwerk) 23 november 1997
Du riechst so gut '98 16 - - - - - - - - - - - - - Herzeleid 17 april 1998
Stripped 14 27 42 - - - - - - 3 - - - - Coversong (Depeche Mode) 27 juli 1998
Asche zu Asche - - - - - - - - - - - - - - Live aus Berlin 15 januari 2001
Sonne 2 5 18 30 44 - 42 - - 9 - - - - Mutter 12 februari 2001
Links 2-3-4 26 33 65 - - - - - - 15 - - - - Mutter 14 mei 2001
Ich will 29 59 - - - 3 - - - 19 - - 30 - Mutter 10 september 2001
Mutter 47 - - - 15 - - - - 7 - - - - Mutter 25 maart 2002
Feuer frei! 33 28 - - - - - - - - - - 35 - Mutter 14 oktober 2002
Mein Teil 2 6 11 31 40 60 8 - 11 2 - 6 61 - Reise, Reise 26 juli 2004
Amerika 2 3 5 22 36 89 21 - 13 10 7 2 38 - Reise, Reise 13 september 2004
Ohne dich 12 38 42 - - - - - - 13 - 17 - - Reise, Reise 22 november 2004
Keine Lust 16 25 30 33 7 - 57 - - 14 - 4 35 - Reise, Reise 28 februari 2005
Benzin 6 11 15 25 41 81 16 35 15 1 - 3 58 59 Rosenrot 7 oktober 2005
Rosenrot 28 46 59 43 12 - 53 - - - - 8 - - Rosenrot 16 december 2005
Mann gegen Mann 20 42 66 35 10 - 45 32 - 17 46 5 54 99 Rosenrot 3 maart 2006
Pussy - 4 12 43 34 13 22 - 16 1 - 37 - - Liebe ist für alle da 18 september 2009
Ich Tu Dir Weh - - - - - - - - - - - - - - Liebe ist für alle da 5 februari 2010

Dvd's[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties