Kurt Baschwitz

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kurt Baschwitz (1966)

Siegfried Kurt Baschwitz, beter bekend onder de naam Kurt Baschwitz (Offenburg, 2 februari 1886Amsterdam, 6 januari 1968) was een Duits-Nederlandse journalist, socioloog en mediawetenschapper. Tegenwoordig nog slechts weinig bekend als grondlegger van de in 1985 officieel erkende studierichting communicatiewetenschappen.

Vervolging[bewerken]

Nadat hij in april 1933 als hoofdredacteur van het uitgeversorgaan Zeitungs-Verlag (ZV) in Berlijn was ontslagen, moest hij als kind van joodse ouders naar het buitenland vluchten en vertrok naar Nederland.

Na daar achtereenvolgens in Amsterdam te hebben gewerkt voor Alfred Wiener en bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis kon hij in januari 1935 als privaatdocent voor de Geschiedenis van het Dagbladwezen aan de Faculteit der Letteren en Wijsbegeerte van de Universiteit van Amsterdam beginnen. Toen Nederland in mei 1940 door Duitse troepen werd bezet, moest Baschwitz onderduiken. Onder het pseudoniem Casimir K. Visser bleef hij ook tijdens de bezettingsperiode als journalist actief en publiceerde onder andere de studie Van de heksenwaag te Oudewater en andere te weinig bekende zaken (1942).

Hoewel hij zich slechts zelden op straat waagde, kwam hij terecht in een straatrazzia en werd naar kamp Westerbork overgebracht om daarvandaan naar één van de vernietigingskampen in het oosten te worden getransporteerd. Zijn dochter Isa gelukte het echter hem tijdig, met behulp van een combinatie van zowel echte als vervalste papieren, uit het kamp te bevrijden. Tot de bevrijding van Amsterdam lukte het Baschwitz zich verder verborgen te houden.

Hoogleraar[bewerken]

Na de oorlog was hij werkzaam als buitengewoon hoogleraar aan de nieuwe Faculteit der Politieke en Sociale Wetenschappen van de UvA (1948), om op 1 augustus 1952 tenslotte benoemd te worden tot gewoon hoogleraar in perswetenschap en massapsychologie aan deze faculteit. In 1957 ging hij met emeritaat.

Zijn magnum opus, Hexen und Hexenprozesse. Die Geschichte eines Massenwahns und seiner Bekämpfung, verscheen in 1963 en werd in diverse talen vertaald.

Bibliografie (selectie)[bewerken]

  • Der Massenwahn, seine Wirkung und seine Beherrschung, München, 1923.
  • Der Massenwahn. Ursache und Heilung des Deutschenhasses, München, 1932.
  • De krant door alle tijden, Amsterdam, 1938.
  • Van encyclopaedie tot Winkler Prins, Amsterdam, 1938.
  • Denkend mensch en menigte. Bijdrage tot een exacte massapsychologie, Den Haag, 1940
  • Van de heksenwaag te Oudewater en andere te weinig bekende zaken, 1942.
  • De strijd met den duivel. De heksenprocessen in het licht der massapsychologie, Amsterdam, 1948.
  • Du und die Masse. Studien zu einer exakten Massenpsychologie, Leiden, 1951.
  • Hexen und Hexenprozesse. Die Geschichte eines Massenwahns und seiner Bekämpfung, München, 1963, (Nederlandse vertaling: Heksen en heksenprocessen. De geschiedenis van een massawaan en zijn bestrijding, Amsterdam 1964).
  • Denkend mens en menigte – de massapsychologie en het gedrag van de massa: de lijdzame meerderheid en de gewelddadige minderheid, Den Haag, 1973.

Opmerkelijk[bewerken]

"[...] deze Duitse denker heeft met Denkend mensch en menigte uit 1938 een prachtige verhandeling geschreven over de massapsychologie. Daarin beschrijft hij hoe mensen ten prooi kunnen vallen aan een "verlammend idee" en zich dan door een kleine groep laten meeslepen. Baschwitz was een Duitse essayist die in Amsterdam hoogleraar sociale psychologie werd. Er bestond een Baschwitz-Instituut, maar dat is plotseling verdwenen. Nu heet het anders. Dat gebrek aan liefde heeft onder andere iets te maken met het feit dat wij een cultureel gekoloniseerde samenleving zijn. Net zoals mensen die leven in een koloniale samenleving denken we dat onze baas alles veel beter weet. En onze baas, dat zal ik bij deze gelegenheid eens verklappen, is Amerika." Abram de Swaan [1]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties