Oranje Nassau’s Oord
Oranje Nassau's Oord, lokaal bekend onder de afkorting ONO, is een landgoed gelegen tussen het dorp Renkum en Wageningen; het behoort grotendeels tot die laatste gemeente. Het bestaat uit weiland in het Renkums Beekdal en bos gelegen op de oostflank van de Wageningse Berg. Aan de rand van het bos ligt het oude sanatorium, ontworpen door Roelof Kuipers, tegenwoordig het verpleeghuis Cortenbergh. Naast het sanatorium lag voorheen het koninklijk paleis Oranje Nassau's Oord, dat aan het einde van de Tweede Wereldoorlog grotendeels werd verwoest en vervolgens afgebroken.
Het landgoed grenst aan de noordkant, langs Domeinweg en Grenspad, aan de bossen van de Dorschkamp, die eigendom zijn van Staatsbosbeheer en zich uitstrekken tot aan de Geertjesweg. ONO en Dorschkamp vormen een aaneengesloten wandelgebied.
Geschiedenis [bewerken]
In het beekdal stond vanaf de Middeleeuwen het kasteel Grunsfoort. Dit werd eind achttiende eeuw afgebroken. In 1923 zijn op de plaats van het kasteel opgravingen verricht. De plaats van het voormalige kasteel is met palen gemarkeerd. Langs de Beukenlaan staat een informatiebord.
In de negentiende eeuw bouwde men ten westen van het beekdal Huize Kortenburg, op de plaats waar nu de kubusvormige nieuwbouw bij de oostpunt van het sanatoriumgebouw staat. In 1881 kocht Koning Willem III dit huis van Graaf van Rechteren van Appeltern. Het bijbehorende landgoed had een oppervlakte van 182 hectare. Willem III hoopte dat de omgeving zijn vrouw Emma van Waldeck-Pyrmont zou doen denken aan haar geboortestreek in Hessen en haar heimwee zou verzachten. In 1883 was het paleis, dat de naam Oranje Nassau's Oord kreeg, na verbouwingen gereed voor bewoning. Emma heeft er uiteindelijk slechts enkele zomers doorgebracht. Volgens ontwerpen van tuinarchitect Louis Paul Zocher werd het traditionele eikenhakhout op het landgoed vervangen door grove den. De imposante beukenlanen (de Koningslaan en de Koninginnelaan) werden toen aangelegd.
Willem III beoefende op het paleis een voor een vorst ongewone hobby: houtbewerken. Zijn gereedschap is bewaard gebleven. Willem III ging ook graag met plaatselijke vissers vissen op de Rijn. [1]
Na haar aftreden als regentes kreeg koningin Emma een nationaal geschenk van 300.000 gulden. Dit geld, het paleis en het landgoed bestemde zij voor de bestrijding van tuberculose; zij had een van haar zusters verloren aan deze ziekte. Zo verrees in 1901 naast het paleis het veel grotere, witte sanatoriumgebouw. Dit kreeg een gebogen vorm. Langs een rechte wand zou tocht kunnen ontstaan, wat de longlijders zou schaden. Het paleis werd in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd en daarna afgebroken.
In verband met het vrijwel verdwijnen van tuberculose uit Nederland werd het sanatorium in de jaren zeventig omgevormd tot verpleeghuis voor dementerende bejaarden. Nieuwbouw in een zachtgele kleur werd toegevoegd. Het oude sanatoriumgebouw huisvest nog slechts ondersteunende diensten.
Het landgoed heeft nu een oppervlakte van 168 hectare, 14 hectare minder dan in 1881. Aan de westzijde is terrein verloren gegaan door de noordwaartse verlegging van Provinciale weg 225 in de jaren zestig en de bouw van het Pieter Pauw ziekenhuis in 1974. Aan de oostkant eiste het industrieterrein Beukenlaan zijn deel. Tot en met 2007 leverde het landgoed op grote schaal kerstbomen aan particulieren. Door de toegenomen concurrentie uit het buitenland beperkt men zich sinds 2008 tot groot formaat kerstbomen. De voormalige moestuin van het landgoed is sinds ongeveer 2000 in gebruik als biologische moestuin.[2]
-
Bouwtekening van Huize Kortenburg
-
De Koningslaan
-
De Grotelaan langs het beekdal
| Bronnen, noten en/of referenties |
| Nederlands Koninklijk Paleis |  |
|||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
 |
Zie de categorie Oranje Nassau's Oord van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
