Ruimtestation

Beluister

(info)

Het ISS op 20 augustus 2001.

Een ruimtestation is een ruimtevaartuig dat bedoeld is om voor korte of langere tijd te worden bemand. De bemanning reist van en naar het ruimtestation in een apart ruimtevaartuig.

Kenmerken

In de praktijk zijn ruimtestations onbemand gelanceerd, hoewel het theoretisch mogelijk is om ruimtestations met bemanning en al te lanceren. Tot op heden draai(d)en alle ruimtestations in een lage baan om de aarde, op een hoogte van maximaal 440 kilometer. Behalve dat hier minder energie voor de lancering nodig is blijven ze ook binnen het relatief stralingsarme gebied binnen de Van Allen-gordels, zodat de bewoners minder aan kosmische straling blootgesteld worden. Het is echter wel mogelijk om ze in een hogere baan om de aarde te laten draaien, of zelfs rond een ander hemellichaam. Het is ook mogelijk om ze in een punt in de ruimte te plaatsen waar de zwaartekracht van twee hemellichamen elkaar als het ware opheft, de zogenaamde Lagrangepunten.

De eerste ruimtestations zijn in hun geheel gelanceerd, de latere zijn in gedeelten gelanceerd en in de ruimte samengesteld. Ruimtestations zijn in de praktijk niet ontworpen om op de aarde of op een ander hemellichaam te landen. Ze keren aan het eind van hun levensduur terug in de atmosfeer, en vallen daar uiteen. Dat kan gecontroleerd gebeuren, zodanig dat de eventuele brokstukken die de reis door de dampkring overleven terechtkomen in een onbewoond deel van de aarde (meestal het zuidelijke deel van de Grote Oceaan). In de praktijk is het echter enkele keren gebeurd dat brokstukken van een ruimtestation in bewoond gebied terecht kwamen.

Geschiedenis

Sinds het begin van de ruimtevaart in de jaren vijftig worden er al plannen voor ruimtestations gemaakt. Voorheen was er al sprake van ruimtestations in sciencefiction verhalen sinds de tijd van Jules Verne. Na de oorlog werden er door o.a. Wernher von Braun voorstellen gedaan voor reusachtige draaiende wielen in een baan om de Aarde waarin kunstmatige zwaartekracht zou heersen. Ze zouden als tussenstation moeten fungeren tussen de Aarde en de Maan en planeten. Omdat deze plannen meer geld zouden kosten dan het Amerikaanse Congres toewees werden deze 'ruimtewielen' in de ijskast gezet en het Apolloprogramma opgezet dat astronauten rechtstreeks naar de Maan kon brengen. Na het Apollotijdperk waren er nog plannen genoeg om grote ruimtestations te bouwen zoals bv. voorgesteld in de jaren zeventig door de Amerikaanse natuurkundige Gerard O'Neil. Deze voorzag zelfs ware ruimtekolonies waar grote aantallen mensen een begin zouden maken met de kolonisatie van het zonnestelsel. Maar door het onwillige Congres werd daarentegen steeds minder geld toebedeeld om deze plannen te verwezenlijken. Wat restte was het magere Skylab en de Russische Mir. Heden zijn er geen grote plannen meer en werkt men alleen nog aan het relatief bescheiden ISS.

Overzicht van ruimtestations

naam	natie	lancering	bijzonderheden
Saljoet 1	Sovjet-Unie	19 april 1971	Eén keer bemand, 23 dagen lang
Saljoet 2	Sovjet-Unie	3 april 1973	Militair (codenaam: Almaz). Kon niet worden gestabiliseerd. Nooit bemand.
Skylab	Verenigde Staten	14 mei 1973	Samengesteld uit ongebruikt Apollo-materiaal. Drie keer bemand. Stortte ongecontroleerd neer boven West-Australië.
Saljoet 3	Sovjet-Unie	24 juni 1974	Militair (codenaam: Almaz 2). Één keer bemand.
Saljoet 4	Sovjet-Unie	26 december 1974	Twee keer bemand.
Saljoet 5	Sovjet-Unie	22 juni 1976	Militair (codenaam: Almaz 3). Twee keer bemand.
Saljoet 6	Sovjet-Unie	29 september 1977	Eerste ruimtestation waar twee ruimtevaartuigen aan konden koppelen. Vijf "permanente" bemanningen, elf "visite"-bemanningen.
Saljoet 7	Sovjet-Unie	19 april 1982	Vergelijkbaar met Saljoet 6. Zes "permanente" bemanningen, vier "visite"-bemanningen.
Mir	Sovjet-Unie/ Rusland	19 februari 1986 (eerste module)	Uit meerdere modulen samengesteld. Is bezocht door tientallen bemanningen. Negen keer bezocht door Spaceshuttle. Op 23 maart 2001 gecontroleerd neergestort boven zuidelijk deel van Grote Oceaan.
Internationaal ruimtestation ISS	internationaal (16 landen)	20 november 1998 (eerste module)	In aanbouw. Permanent bemand sinds 2 november 2000.
Tiangong 1	China	29 september 2011	Twee geplande bemande vluchten.

Trivia

• De Amerikaans schrijver Edward Everett Hale vertelt, reeds in 1869, in het kortverhaal The Brick Moon over een van bakstenen gebouwd ruimtestation, bedoeld als hulp bij de navigatie op zee. Het was de eerste fictieve beschrijving van een ruimtestation.

Externe links

Mir

• op website Energia:
  http://www.energia.ru/english/energia/mir/mir.html
• Shuttle-Mir programma op website NASA:
  http://spaceflight.nasa.gov/history/shuttle-mir/

International Space Station

• op website NASA:
  http://spaceflight.nasa.gov/station/
• op website ESA:
  http://www.esa.int/export/esaHS/iss.html
• op website Energia:
  http://www.energia.ru/english/energia/iss/iss.html

Mediabestanden

Zie de categorie Space stations van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.