Spitsbergen

Svalbard overzees territorium van Noorwegen Geografie Hoofdstad Longyearbyen Oppervlakte 62.049  % water  ?? Bevolking Inwoners 2.756 (2004) 2.165 (2008) Talen Noors, Russisch Overig Munteenheid Noorse kroon Tijdzone UTC +1 (zomer +2) Feestdag 14 augustus Telefoon 47 Topleveldomein sj ISO 3166 SJ

Kaart van Spitsbergen

Satellietfoto

Spitsbergen (Noors: Svalbard; Russisch: Шпицберген, Sjpitsbergen) is een eilandengroep (archipel) in de Noordelijke IJszee, zo'n 565 km ten noorden van Noorwegen, die uit drie grotere en een tachtigtal kleine eilanden bestaat. De eilandengroep maakt deel uit van het koninkrijk Noorwegen.

De drie grootste eilanden zijn:

• Spitsbergen
• Nordaustlandet
• Edgeøya

Kleinere eilanden zijn onder andere:

• Barentszeiland (Barentsøya)
• Prins Karls Forland
• Amsterdam
• Moffen
• Kvitøya

Ook de zuidelijker gelegen eilanden, zoals Bereneiland (Bjørnøya) en Hopen horen (bestuurlijk) bij de eilandengroep.

De geografische ligging is tussen 74°-81° NB en 10°-35° OL. De oppervlakte is ca. 63.000 km², waarvan 60% bedekt is met gletsjers. Op de hele archipel wonen, afhankelijk van het seizoen, 3000 tot 4000 mensen, waarvan ongeveer de helft in de hoofdstad Longyearbyen. Ten oosten van Spitsbergen bevindt zich de Russische eilandengroep Frans Jozefland.

In oktober 2006 werd bekend gemaakt dat wetenschappers op Spitsbergen grote hoeveelheden 150 miljoen jaar oude fossielen van uitgestorven zeereptielen hebben gevonden. Er werden fossielen gevonden van plesiosauriërs, ichthyosauriërs en pliosauriërs. Van de laatste werd een zeer compleet skelet ontdekt.

Naam

De naam Spitsbergen is gegeven door de Nederlander Willem Barentsz in 1596, toen hij onderweg was naar Nova Zembla, op zoek naar een noordelijke route naar Oost-Azië. In 1925 werd de Noorse naam voor de Spitsbergenarchipel, Svalbard, vastgesteld. Deze naam werd gekozen naar een vermelding in een IJslandse tekst uit de twaalfde eeuw en betekent "koude rand" of, vrijer vertaald, "koude kust". Er is overigens geen enkel bewijs dat de in die tekst genoemde naam daadwerkelijk betrekking had op Spitsbergen. Mogelijk werd er een stuk van de Groenlandse kust mee bedoeld.

In de meeste talen wordt de archipel tegenwoordig 'Svalbard' genoemd en verwijst 'Spitsbergen' naar het grootste eiland van deze archipel. In het Nederlands en sommige andere talen, zoals het Duits, het Fries en het Russisch, worden beide echter 'Spitsbergen' genoemd (zoals oorspronkelijk).

Bestuur

In 1920 werd in het Spitsbergenverdrag vastgelegd dat de eilanden onder Noors toezicht kwamen. Maar het land staat wel op zichzelf, de belastingen zijn anders geregeld dan in Noorwegen en het geld afkomstig uit Spitsbergen, moet ook daar weer benut worden. Er wordt geen belasting geheven op bijvoorbeeld drank, zodat de prijzen een stuk lager zijn dan in Noorwegen. Spitsbergen is te bezoeken zonder een paspoort te tonen. Wanneer men vanuit Spitsbergen naar Noorwegen vliegt moet bij binnenkomst de paspoortcontrole gepasseerd worden. Vanwege de bijzondere bestuurlijke status heeft Spitsbergen een eigen internetdomein-landcode, namelijk .sj, die zij vanwege de statistische benoeming in ISO 3166-1 van Spitsbergen en Jan Mayen als één geheel deelt met Jan Mayen.

Toezichthouder op de eilandengroep is de gouverneur (sysselmann), die door de Noorse overheid aangesteld wordt. Hij zetelt in de hoofdstad Longyearbyen.

Spitsbergen maakt in tegenstelling tot de rest van Noorwegen geen deel uit van de Verdragen van Schengen. Jan Mayen valt hier wel onder.

De status van Spitsbergen is met enige regelmaat twistpunt tussen Noorwegen en Rusland. Rusland maakt als vrijwel enige natie gebruik van de rechten die het Spitsbergenverdrag biedt, en meent dat Noorwegen zijn rechten schendt door met een beroep op bescherming van de natuur en/of het milieu de Russische economische activiteiten te belemmeren.

Nederzettingen

Longyearbyen is de grootste nederzetting op Spitsbergen met ongeveer 1700 inwoners (2004).

Willem Barentsz is de naamgever van de plaats Barentszburg, met ca 500 inwoners de tweede nederzetting op de eilanden. Andere bewoonde nederzettingen zijn Sveagruva (210 inw.) en Ny-Ålesund (40 inw.). Ook Pyramiden is sinds 2008 weer bewoond, 22 Russen proberen het dorp klaar te maken voor toerisme.

Daarnaast zijn er nog een aantal Noorse weerstations, een Pools onderzoekcentrum te Hornsund met ca. 10 inwoners en een aantal verlaten plaatsen als Rijpsburg, Smeerenburg en Grumant. De Nederlanders hadden een traankokerij in Smeerenburg tot 1660.

Begin 2008 is er een internationale genenbank geopend (Wereldzaadbank op Spitsbergen), waar alle soorten zaden ter wereld moeten worden bewaard op een zodanige wijze dat ook na rampen elders ter wereld de zaden behouden blijven.

Klimaat

Dankzij de warme Golfstroom wordt het niet erg koud op Spitsbergen en blijven de wateren rondom het eiland voor het grootste deel van het jaar ijsvrij en bevaarbaar. De gemiddelde wintertemperatuur is -12°C, de gemiddelde zomertemperatuur +5°C. De westkant is warmer dan de oostkant; dit wordt veroorzaakt door de loop van de Golfstroom.

Externe links

• Algemene informatie over Spitsbergen
• Svalbard Tourism toeristische site over Spitsbergen
• (en) (fr) Foto's en kaarten van Spitsbergen
• (no) (en) TopoSvalbard – Interactieve kaart

Referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Svalbard van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Spitsbergen

78°13′N 15°33′E