Tepui

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een tepui (Spaans: tepuy) is een scherp afgesneden tafelberg die veel voorkomt in de Gran Sabana in Venezuela. Ook is deze bergvorm te vinden in de buurlanden Guyana, Brazilië, Colombia en Suriname. Meestal komen de tepui's geïsoleerd voor, in plaats van deel uit te maken van een bergketen. Mede door deze genetische isolatie hebben zich er unieke dier- en plantsoorten ontwikkeld.

Algemeen[bewerken]

Het woord tepui is afkomstig van de inheemse taal Pemón en betekent "berg". Andere bronnen vertalen het woord als "woonplaats van de goden".

Een groot aantal van deze bergformaties hebben uitzonderlijke eigenschappen, zoals ongewoon verticale hellingen en vlakke toppen. Ze bestaan voor een groot deel uit zandsteen, afgezet tijdens het Precambrium. Ze zijn ongeveer 1,7-1,5 miljard jaar oud.

De tepui's zijn zogenaamde inselbergen; de meer competente overblijfselen van een zandsteenplateau dat op de granitische sokkel werd afgezet. Deze sokkel wordt gevormd door het Guyanaschild, een kraton dat de ondergrond tussen de Amazone en de Orinoco, en tussen de Atlantische Oceaan en de Rio Negro vomt. Toen deze laag door miljoenen jaren erosie grotendeels afsleet, bleven deze grote geïsoleerde blokken over.

Tot de bekendste tepui's behoren de Autana, de Auyán-tepui (met de hoogste waterval ter wereld, de Ángelwaterval), de Roraima, de Kukenán en de Sarisariñama.

In het zuidoosten van Venezuela, nabij de grens met Guyana en Brazilië, komen de meeste van deze karakteristieke morfologische structuren voor; het gebied Gran Sabana (grote vlakte; letterlijk "groot laken") wordt gekenmerkt door zo'n 115 tepui's. Vaak is het hoogteverschil met het omringende oerwoud meer dan 1000 meter. Op de top van sommige tepui's zijn door erosie opmerkelijke doolhofstructuren gevormd. Een belangrijk aantal tepui's bevindt zich in het Nationaal park Canaima, dat is uitgeroepen tot Werelderfgoed door de UNESCO.

Flora en fauna[bewerken]

Vlakte op de top van de Roraima. De rotsformatie is ontstaan door erosie.

De top van de bergen is door het hoogte- en klimaatverschil compleet geïsoleerd van het omringende woud. Het klimaat op de bodem is tropisch met constante hoge temperaturen en vochtigheidsgraad. Het klimaat op de top is zelfs nog vochtiger, maar ook veel minder warm. Aan de andere kant bemoeilijken de vochtige, extreem verticale wanden met hun natuurlijke kroonlijsten de migratie tussen het lager gelegen regenwoud en de top. Deze factoren bevorderden het ontstaan van endemische flora en fauna.

Door evolutionaire processen zijn een aantal unieke plant- en diersoorten ontstaan, wat de tepui's de bijnaam "de Galapagos van het vasteland" oplevert. Omdat er geen humus kan ontstaan vanwege de wind en het hoogteverschil, is de top arm aan voedingsstoffen. Hierdoor zijn er een groot aantal vleesetende planten ontstaan, meer bepaald het geslacht Heliamphora. In de boomtoppen aan de voet van de tepui's komen veel orchideeën en bromelia's voor.

De tepui's zijn van groot belang voor biologen. Veel soorten zijn nog niet geclassificeerd, en waarschijnlijk zijn er nog meer te ontdekken. De toppen van verscheidene tepui's zijn bedekt met dikke wolkenlagen (zoals de Pico de la Neblina) en zijn slechts gefotografeerd met behulp van radar vanuit helikopters. Sommige tepui's zijn nog niet door mensen beklommen.

Enkele diersoorten die hun naam aan de tepui's te danken hebben:

Belangrijke tepui's[bewerken]

Wand van de Roraima

De belangrijkste tepui's zijn:

  • Autana. De Autana steekt 1300 meter boven het oerwoud uit. Op de top bevinden zich enkele enorme gaten van 400 m diep. Men vermoedt dat het voormalige grotten zijn, waarvan het dak is ingestort.
  • Auyan. De top heeft een oppervlakte van 700 km². Vanaf de top stroomt de hoogstgelegen waterval ter wereld: de Angelwaterval, waar het water een vrije val van 979 meter maakt. Het hoogste punt van deze tepui ligt op 2450 meter hoogte.
  • Kukenán. Door de inheemse bevolking als een heilige berg beschouwd. Hierom mag hij sinds 1997 niet meer beklommen worden.
  • Pico da Neblina. Met 2994 meter de hoogste tepui.
  • Ptarí. De rotswanden van deze 2600 meter hoge berg zijn zo steil dat men verwacht dat een groot aantal nieuwe soorten op de top kan worden aangetroffen.
  • Roraima. Een verslag van Robert Schomburgk, beroemd ontdekkingsreiziger in Latijns-Amerika, inspireerde de Engelse schrijver Arthur Conan Doyle (bekend van Sherlock Holmes) tot het schrijven van de roman The Lost World. Hierin ontdekt men een prehistorische wereld vol dinosauriërs en primitieve planten.
  • Sarisariñama. Gelegen in het Nationaal park Jaua-Sarisariñama, in het uiterste zuidoosten van de staat Bolívar. De meest aansprekende eigenschap van deze tepui van 2300 meter hoogte is de aanwezigheid van bijna perfect ronde grotten, die een mysterie zijn voor de geologen.
Uitzicht vanaf de Kukenán

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  • Uwe George: Inseln in der Zeit. GEO - Gruner + Jahr AG & Co., Hamburg, ISBN 3570062120.
  • Roland Stuckardt: Sitze der Götter. terra - Heft 3/2004, Tecklenborg Verlag, Steinfurt.
  • Jan Brokken: Jungle Rudy. Atlas, Amsterdam, 1999, ISBN 978-90-467-0440-0
  • Alejo Carpentier: Los pasos perdidos,1953, ISBN 978-84-206-3850-8
Bronnen, noten en/of referenties