Veen (Aalburg)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Veen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Veen
Veen (Aalburg)
Veen (Aalburg)
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Gemeente Vlag Aalburg Aalburg
Coördinaten 51° 46' NB, 5° 6' OL
Algemeen
Inwoners (1-1-2010) 2.469[1]
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Centrum van Veen met Nederlands Hervormde kerk.
Zicht op Veen en de Afgedamde Maas, gezien vanaf Aalst (Gelderland).
Veen in 1865.

Veen is een dorp in de gemeente Aalburg in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. De voorheen zelfstandige gemeente Veen werd in 1973 bij Aalburg gevoegd, maar al vanaf 1852 werd het burgemeestersambt van Veen en van Wijk en Aalburg door dezelfde persoon vervuld. Het dorp had 2.469 inwoners (per 1 januari 2010).

Veen is gelegen aan de Afgedamde Maas, en is een benedendorp in het Land van Heusden. Een veerpont verbindt Veen met het aan de overkant van de Afgedamde Maas gelegen Gelderse Aalst.

Toponymie[bewerken]

De naam Veen is waarschijnlijk afkomstig van de venige bodemgesteldheid.

Geschiedenis[bewerken]

De oudste schriftelijke vermelding van Veen (Vene) dateert uit het jaar 1108. Op 26 juni van dat jaar was ene Gerardus de Vene in Aalburg aanwezig is bij een plechtige bijeenkomst van de Bisschop van Utrecht, die de kerk van Aalburg restitueert aan het Ambt van Sint Truiden en diens voogd, graaf Floris II van Holland. Deze Gerardus was zeer waarschijnlijk de voorman van het gehucht Veen. Het oudste gedeelte van Veen was toen nog de Eng, gelegen tussen de Grotestraat en de Maasdijk en de latere Tuinstraat. Tegenover de Eng werd in het begin van de twaalfde eeuw het eerste kerkje gebouwd, de toren volgde in de dertiende eeuw.

Het plaatsje Veen werd tussen het jaar 1000 en de Sint Elizabethsvloed van november 1421 eveneens vermeld op een kaart van de Grote of Zuidhollandse Waard uit 1200. Veen ligt in deze Zuidhollandse Waard, een gebied grofweg tussen Heusden en Dordrecht. Het stroompje waaraan het dorp toen lag is de Alm. Pas na 1400 veranderde het gedeelte vanaf Heusden tot Woudrichem in de Nieuwe Maas en kwam er in Giessen een splitsing naar het riviertje de Alm. Na de genoemde Sint Elizabethsvloed veranderde dit hele gebied. Langs de riviertjes ontstonden nederzettingen die bij hoogwater dikwijls weer wegspoelden, want de dijken waren vaak te zwak.

Ambachtheerlijkheid[bewerken]

Het hele gebied hoorde bij het Land van Heusden, wat weer deel was van het Graafschap Holland. Pas bij wet van 10 februari 1815 werd het definitief toegevoegd aan Noord-Brabant. Veen was een oude ambachtheerlijkheid. Dat betekende dat de heer de heerlijke rechten in leen had van de graaf van Holland. Veen was tot 1811 een rechterlijke, bestuurlijke en waterstaatkundige eenheid. De Veners werden in die tijd bestuurd door een schepenbank, bestaande uit een schout en vijf schepenen, een secretaris, twee burgemeesters en een waardman voor de polderzaken. De schepenbank had slechts de lage jurisdictie. Het dorp viel onder het drostambt van Heusden en alle zaken van criminele aard kwamen terecht bij de Heusdense schepenbank. Pas in 1780 was er sprake van een 'gerichthuijze' in Veen. In het begin van de negentiende eeuw heeft de hogere overheid geprobeerd deze zaken en functies van elkaar te scheiden, maar dit lukte niet direct. Ook toen was men al wars van ingrijpen van hogerhand. Het dorpsbestuur kwam in lokale herbergen bijeen. In 1811 kwam hier een einde aan.

De ambachtsheerlijkheid Veen bleef lang in 's-Graven boezem. Dit hield in dat de Staten van Holland rechtstreeks het gezag uitoefenden, buiten de ambachtsheer om. Wegens geldgebrek werden in 1724 de heerlijke rechten alsnog verkocht aan ene Maarten Vlaardingerwoud, en later kwamen ze in handen van de familie Kretschmar.

Revolutie[bewerken]

Eind achttiende eeuw heerste er een geest van revolutie die doordrong naar het platteland. In Veen werden, net als in andere plaatsen, daarom nachtwachten ingesteld. Op zondag 23 januari 1785 maakte de predikant vanaf de kansel bekend dat op bevel van de schout elke derde man van een gezin moest opkomen om met wapens te komen oefenen. Dat lukte zo maar niet en het Veense volk kwam in opstand. Uit Den Haag werd opdracht gegeven om de oproerige bevolking tot gehoorzaamheid te dwingen. De raad moest zelf het voorbeeld geven en voorop gaan in het beginnen van de oefeningen op het plein voor de kerk. In dat jaar waren er in Veen 106 weerbare mannen tussen de 18 en 60 jaar.

Bezienswaardigheden[bewerken]


Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van rijksmonumenten in Veen

Economie[bewerken]

Vanouds was de landbouw van groot belang, omstreeks 1850 betrof het vooral vooral aardappelen, en verder tarwe, rogge, gerst, haver, erwten, bonen, winterkoolzaad en vlas. Van de veeteelt was vooral de melkveehouderij van belang.

Naast een enkele katoenweverij, die reeds in 1856 sloot, kende Veen vooral ambachtelijke bedrijvigheid. Vooral van belang waren fruitdrogers, een siroopfabriek en koffiestroopbranders, hetgeen aangeeft dat ook de fruitteelt een belangrijke bron van inkomsten vormde. Ook was er wat visserij.

Aldus ontwikkelde zich ook de handel, met name in fruit en aardappelen. Transport was aanvankelijk nog moeilijk: Een wekelijkse beurtvaart op Gorinchem en sinds 1923 een autobus die in een grote behoefte voorzag.

Natuur en landschap[bewerken]

Veen wordt gekenmerkt door zijn ligging aan de Afgedamde Maas. Er gaat over deze rivier een veerpont naar Aalst. De naam van de veerboot is Aalst-Veen Ten zuidoosten van het dorp en tegenover Spijk ligt de Wijkse Waard, een uiterwaard en natuurgebied. Ten noordwesten van Veen liggen enkele door zand- en grindwinning ontstane plassen. Ten zuidwesten van Veen ligt een grootschalig landbouwgebied op rivierklei, ontstaan tijdens de ruilverkaveling van de jaren '60 van de 20e eeuw.

Nieuwjaarsrellen[bewerken]

Veen komt rond de jaarwisseling regelmatig in het nieuws vanwege rellen tijdens nieuwjaarsnacht.[2][3] Jongeren uit Veen steken jaarlijks rond de jaarwisseling oude auto's in brand en vallen dan politie, brandweer en ME aan als zij de autobranden proberen te stoppen of voorkomen.[4][5] Mensen die de ongeregeldheden proberen te voorkomen, worden bedreigd en worden ook het slachtoffer van brandstichting. Burgemeester Buijserd is enkele keren bedreigd nadat hij zwaardere maatregelen tegen de vreugdevuren had aangekondigd. In juni 2004 werden twee auto's van de burgemeester in brand gestoken, en ook daarvan vermoedt de politie dat het te maken had met de nieuwjaarsrellen.[6][7] Op 31 december 2013 waren de ongeregeldheden grootschalig; de politie arresteerde ongeveer 100 jongeren, die daarna werden overgebracht naar cellen in de omgeving. Vanwege de omvang van de rellen werd een groot onderzoek ingesteld.[8]

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Noten
  1. Inwonertal
  2. Al sinds een jaar of vijftien loopt het in de nieuwjaarsnacht in het 2300 inwoners tellende kerkdorp Veen uit de hand. Nederlands Brandweer DocumentatieCentrum, december 2004
  3. Het dorp kent een traditie van vandalisme en brandstichtingen rond oud en nieuw. Deze jaarwisseling was het opnieuw raak, en werden meerdere autowrakken in brand gestoken. Trouw, 3 januari 2009
  4. De aanhoudingen werden verricht tijdens blus – en bergingswerkzaamheden van de uitgebrande auto's. De verdachten gooiden flessen naar de politie. De politie zette voor de aanhoudingen de mobiele eenheid (ME) in. Nieuws.nl, 31 december 2004
  5. Aanhoudingen na nieuwjaarsrellen in Veen - Algemeen Dagblad, 4 januari 2009
  6. Hij weet dat mensen met goede bedoelingen bedreigd zijn en dat er ook bezittingen van hen in brand zijn gestoken. In juni gingen twee oldtimers van Buijserd in vlammen op. De wagens, een Pontiac en een Chevrolet, stonden voor zijn huis geparkeerd. De politie vermoedde toen dat de brandstichting te maken had met het harde optreden tijdens de nieuwjaarsviering. Nederlands Brandweer DocumentatieCentrum, december 2004
  7. Buijserd heeft de vreugdevuren verboden. Sindsdien is Buijserd driemaal bedreigd. De politie wil niet zeggen of de burgemeester extra wordt beveiligd. Nieuws.nl, 31 december 2004
  8. Zie: Honderd arrestaties na rellen Veen - politie start team grootschalig onderzoek, NRC Handelsblad, 31 december 2013. Geraadpleegd op 31 dec. 2013.