Zevenjarige Oorlog (1756-1763)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Zevenjarige Oorlog (18e eeuw))
Ga naar: navigatie, zoeken
Zevenjarige Oorlog
Onderdeel van de Silezische Oorlogen
zie ook: Franse en Indiaanse Oorlog en
Derde Karnatakaoorlog
Slag bij Kolberg
Slag bij Kolberg
Datum 1756–1763
Locatie Europa, Afrika, India, Noord-Amerika, Filipijnen
Resultaat Verdrag van Parijs
Vrede van Hubertusburg
Strijdende partijen
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Pruisen
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Groot-Brittannië
Flag of Hanover (1692).svg Hannover
Flag Portugal (1830).svg Portugal
Flagge Herzogtum Braunschweig.svg Brunswijk
Hessen KS flag.svg Hessen-Kassel
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Oostenrijk
Pavillon royal de France.svg Frankrijk
Flag of Cross of Burgundy.svg Spanje
Flag of Russia.svg Rusland
Flag of Sweden.svg Zweden
Flag of Electoral Saxony.svg Saksen
Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg Napels
Flag of the Kingdom of Sardinia.svg Sardinië
Commandanten
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Frederik II
Union flag 1606 (Kings Colors).svg George II later George III
Pavillon royal de France.svg Lodewijk XV
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Karel van Lorreinen
Flag of Russia.svg Elisabeth
Flag of Electoral Saxony.svg Frederik Augustus II
Verliezen
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Pruisen: 300.000

De Zevenjarige Oorlog, ook wel de Derde Silezische Oorlog genoemd, duurde van 15 mei 17561763 en kan gezien worden als het vervolg van de Oostenrijkse Successieoorlog. Het was een oorlog tussen enerzijds Pruisen, Groot-Brittannië en Hannover - ook wel de geallieerden - en het Russische Rijk, Oostenrijk, Zweden, Saksen en Frankrijk anderzijds. De oorlog werd zowat over de gehele wereld uitgevochten.

Oorlog tussen Pruisen en Oostenrijk[bewerken]

Pruisen was de aartsvijand van Oostenrijk sinds de Oostenrijkse Successieoorlog, en had Oostenrijk Silezië, haar rijkste provincie, ontnomen in de daarmee samenvallende Eerste Silezische Oorlog en een mislukte poging van Oostenrijk om dit gebied terug te veroveren (Tweede Silezische Oorlog). Onder leiding van een diplomatiek genie, de Oostenrijkse minister van buitenlandse zaken Von Kaunitz nam de Diplomatieke revolutie plaats. George II van Engeland zocht toenadering tot Frederik II van Pruisen, nopens het keurvorstendom Hannover. Op 16 januari 1756 sloten beide landen het Verdrag van Westminster. Daarop sloot Oostenrijk twee verdragen met Frankrijk in 1756 en 1757 af. Rusland sloot zich daarbij aan.

De oorlog begon met de Slag bij Minorca op 20 mei 1756 tussen Frankrijk en Engeland (de oorlog tussen beide partijen was in feite twee jaar eerder begonnen in de Franse en Indiaanse Oorlog in Noord-Amerika).

Gesterkt door zijn verdrag met England besloot de Pruisische Koning Frederik II, Saksen binnen te vallen. Het Saksische leger werd tot capitulatie gedwongen te Pirna. Nadat de belegering van Praag moest worden opgeheven behaalde Pruisen kort achter elkaar twee grote overwinningen in de Slag bij Roßbach (5 november 1757) en de Slag bij Leuthen; Frankrijk zou zijn troepen voortaan niet meer diep in Duitsland laten oprukken.

De gezamenlijke kracht van Oostenrijk en Rusland was echter nog te groot. Frederik vocht tegen een bijna dubbele overmacht. Door gebruik te maken van zijn centrale positie en de gebrekkige coördinatie tussen zijn tegenstanders, slaagde hij er echter in stand te houden.

Zweden was geen tegenstander van enig belang, maar Rusland rukte gestaag op. In 1759 behaalden de Russen samen met de Oostenrijkers, een vernietigende overwinning in de Slag bij Kunersdorf, waardoor Pruisen aan de rand van de afgrond werd gebracht. De slag bij Torgau in 1760 was de laatste belangrijke gebeurtenis tijdens de Zevenjarige Oorlog. Het overlijden van tsarina Elisabeth en haar opvolging door haar neef van Duitse geboorte Peter III, die een groot bewonderaar was van Frederik II, brachten echter de redding. Rusland sloot niet alleen snel vrede, maar ook een alliantie met Pruisen. De Russische troepen werden uit Pruisen teruggetrokken. Peter III werd spoedig hierna vermoord en zijn vrouw Catharina II kwam op de troon in Rusland. Catharina II was een stuk minder Pruisisch gezind en de alliantie werd onmiddellijk ontbonden. Catharina wilde echter geen nieuwe oorlog en Pruisen bleef vrij van Russische troepen.
De oorlog sleepte zich nog voort. In 1763 eindigde de oorlog met de Vrede van Parijs: Frederik II moest Saksen ontruimen en teruggeven aan de Saksische keurvorst, Frederik August II van Saksen, maar mocht Silezië behouden, waardoor Oostenrijk niet terugkreeg waar het de oorlog om begonnen was. Ook beloofde Pruisen zijn keurvorstelijke stem aan Jozef II te geven bij de volgende keizersverkiezing. Frankrijk raakte haar koloniën in India en Noord-Amerika kwijt.

Pruisen was door de oorlog uitgeput. Een half miljoen soldaten en burgers, ongeveer 10 % van de bevolking, had het leven verloren.[bron?] Maar Pruisens machtspositie in Europa was nu voor lange tijd verzekerd.

De koloniale oorlogen[bewerken]

Voordat de oorlog begon in Europa waren er al in 1754 vijandelijkheden uitgebroken in Noord-Amerika en India. Groot-Brittannië wilde haar koloniale macht versterken en kwam in conflict met haar grootste tegenstander Frankrijk. Dit conflict omspande drie continenten, waardoor men soms aan dit conflict refereert als de eerste echte Wereldoorlog.[1]

Het belangrijkste conflict buiten Europa speelde zich af in Noord-Amerika. Het werd bekend als de "Franse en Indiaanse oorlogen". De oorlog in Europa had hierop een rechtstreeks effect; nadat de Fransen in 1757 vernietigend waren verslagen bij Roßbach waren ze niet in staat hun koloniale troepen te versterken. De Britten wisten uiteindelijk de Fransen definitief te verdrijven.

Ook slaagden de Britten dankzij hun maritieme overwicht erin om vanaf 1756 de Franse positie in India te ondermijnen in de Derde Karnatakaoorlog. Met de Slag bij Plassey (1757) tegen de Fransen en hun bondgenoot de Nawab van Bengalen en de verovering van Bengalen begon de opbouw van het Britse koloniale rijk in India.

Silezië in 1740
Silezische oorlogen

Veldslagen[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  • Füssel, Marian (2010). Der Siebenjährige Krieg. Ein Weltkrieg im 18. Jahrhundert (in German). München: Beck. ISBN 978-3-406-60695-3.

Zie ook Lijst van oorlogen

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Winston Churchill, A History of the English Speaking Peoples (New York, 1956-58)