Zevenjarige Oorlog (1756-1763)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Zevenjarige Oorlog (18e eeuw))
Ga naar: navigatie, zoeken
Zevenjarige Oorlog
Derde Slag bij Kolberg
Derde Slag bij Kolberg
Datum 1756–1763
Locatie Europa, Afrika, India, Noord-Amerika, Filipijnen
Resultaat Verdrag van Parijs
Vrede van Hubertusburg
Strijdende partijen
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Pruisen
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Groot-Brittannië
Flag of Hanover (1692).svg Hannover
Flag Portugal (1830).svg Portugal
Flagge Herzogtum Braunschweig.svg Brunswijk
Hessen KS flag.svg Hessen-Kassel
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Oostenrijk
Pavillon royal de France.svg Frankrijk
Flag of Cross of Burgundy.svg Spanje
Flag of Russia.svg Rusland
Flag of Sweden.svg Zweden
Flag of Electoral Saxony.svg Saksen
Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg Napels
Flag of the Kingdom of Sardinia.svg Sardinië
Commandanten
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Frederik II
Union flag 1606 (Kings Colors).svg George II later George III
Pavillon royal de France.svg Lodewijk XV
Flag of the Habsburg Monarchy.svg Karel van Lorreinen
Flag of Russia.svg Elisabeth
Flag of Electoral Saxony.svg Frederik Augustus van Saksen en Polen
Verliezen
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Pruisen: 300.000

De Zevenjarige Oorlog is de verzamelnaam van enkele oorlogen gestreden tussen 1754 en 1763 in Europa en haar kolonies. Pruisen kon ternauwernood standhouden tegen o.a. Oostenrijk, dat Silezië wou heroveren. Oostenrijks bondgenoten Frankrijk en Spanje werden verslagen en moesten ten gevolge van de Vrede van Parijs enkele kolonies afstaan aan Groot-Brittannië.

Beginfase[bewerken]

Tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog had Pruisen het grootste deel van Silezië ingenomen (eerste twee Silezische Oorlogen). Oostenrijk wilde dit ongedaan maken en vernieuwde het bondgenootschap met Rusland. Groot-Brittannië schaarde zich voorheen aan de kant van Oostenrijk, maar George II van Groot-Brittannië was tevens keurvorst van Hannover en meende dat dit enkel veilig bleef door vrede te sluiten met Pruisen (Verdrag van Westminster). Groot-Brittannië en Pruisen werden gesteund door andere landen, die samen "de Geallieerden" vormden.

Groot-Brittannië was al sinds 1754 verwikkeld in de Franse en Indiaanse Oorlog, wat ertoe leidde dat Frankrijk uit het kamp van de Geallieerden stapte. Het sloot zich daarentegen aan bij erfvijand Oostenrijk. De radicale wisseling van o.a. Groot-Brittanniës en Frankrijks bongenootschappen staat bekend als de renversement des alliances. In 1756 werd de oorlog in Europa geopend met de Slag bij Minorca, waarin een Franse vloot de Engelse vloot versloeg.

Europa[bewerken]

In Europa omvatte de Zevenjarige Oorlog de Derde Silezische Oorlog. De Pruisische koning Frederik de Grote begon een succesvol offensief tegen Saksen. Het Saksische leger capituleerde te Pirna. Hierna was Saksen de facto Pruisisch. De Pruisische troepen trokken Bohemen binnen en sloegen het beleg om Praag. Dit beleg schortten ze vroegtijdig op om een Oostenrijks-Frans leger te trotseren. Dit werd verslagen in de Slag bij Roßbach en de Slag bij Leuthen, eind 1757. Frankrijk zou zijn troepen voortaan niet meer diep in Duitsland sturen.

Hierna bereikten Russische troepen de streek. Nu werd Pruisen in het defensief gedwongen. In de Slag bij Kunersdorf (1759) verpletterden Oostenrijks-Russische troepen de Pruisen. Pruisen won nog de Slag bij Torgau (1760), maar was uitgeput. Het koninkrijk was de ondergang nabij, koning Frederik werd geplaagd door zelfmoordgedachten.

Dan geschiedde het Mirakel des Hauses Brandenburg: tsarina Elisabeth stierf, waardoor Peter III tsaar werd. Deze was geboren in Duitsland en bewonderde Frederik II. Hij sloot niet alleen vrede met Pruisen, maar besloot het ook te helpen. Peter III werd spoedig hierna vermoord, maar voor Pruisen veranderde niets. Peters vrouw Catharina II was immers minder Pruisischgezind en liet de alliantie dan ook ontbinden, maar omdat ze geen nieuwe oorlog wenste liet ze Pruisen verder ongemoeid.

Buiten Europa[bewerken]

Silezië in 1740
Silezische oorlogen

Groot-Brittannië en Frankrijk bestreden elkaar ook buiten Europa. Dit is de reden dat soms naar de Zevenjarige Oorlog verwezen wordt als de "echte Eerste Wereldoorlog".[1] Door de nederlagen van Frankrijk in Europa verloor Frankrijk ook de bovenhand in Noord-Amerika en India. Met de Britse verovering van Bengalen begon de opbouw van Brits-Indië. In 1762 namen de Britten daarenboven de Spaanse havensteden Havana en Manilla in.

Nuvola single chevron right.svg Zie Franse en Indiaanse Oorlog voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Nuvola single chevron right.svg Zie Derde Karnatakaoorlog voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Nuvola single chevron right.svg Zie Slag om Manilla (1762) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Veldslagen[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  • Füssel, Marian (2010). Der Siebenjährige Krieg. Ein Weltkrieg im 18. Jahrhundert (in German). München: Beck. ISBN 978-3-406-60695-3.

Zie ook Lijst van oorlogen

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Winston Churchill, A History of the English Speaking Peoples (New York, 1956-58)