Zevenjarige Oorlog (1756-1763)
| Zevenjarige Oorlog | ||||
| Onderdeel van de Silezische Oorlogen zie ook: Franse en Indiaanse Oorlog en Derde Karnatakaoorlog |
||||
 Slag bij Kolberg |
||||
| Datum | 1756–1763 | |||
| Locatie | Europa, Afrika, India, Noord-Amerika, Filipijnen | |||
| Resultaat | Verdrag van Parijs | |||
| Strijdende partijen | ||||
|
||||
| Commandanten | ||||
|
||||
| Verliezen | ||||
|
||||
.gif){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
De Zevenjarige Oorlog, ook wel de Derde Silezische Oorlog genoemd, duurde van 15 mei 1756 – 1763 en kan gezien worden als het vervolg van de Oostenrijkse Successieoorlog. Het was een oorlog tussen enerzijds Pruisen, Groot-Brittannië en Hannover - ook wel de geallieerden - en het Russische Rijk, Oostenrijk, Zweden, Saksen en Frankrijk anderzijds. Dit was de eerste keer dat een oorlog op zo'n ruime Europese schaal werd uitgevochten.
Oorlog tussen Pruisen en Oostenrijk [bewerken]
Pruisen was de aartsvijand van Oostenrijk sinds de Oostenrijkse Successieoorlog, en had Oostenrijk Silezië, haar rijkste provincie, ontnomen in de daarmee samenvallende Eerste Silezische Oorlog. Na een mislukte poging van Oostenrijk om dit gebied terug te veroveren (Tweede Silezische Oorlog), sloot Oostenrijk onder leiding van een diplomatiek genie, minister van buitenlandse zaken Von Kaunitz, in 1756 een alliantie met Frankrijk, dat voorheen geallieerd was met Pruisen. Pruisen daarentegen kreeg in 1757 het verenigde Britse Koninkrijk aan zijn kant - de traditionele Engelse vijand van Frankrijk.
De alliantie tussen Frankrijk en Oostenrijk betekende een diplomatieke revolutie in Europa: Oostenrijk en Frankrijk waren lange tijd vijanden geweest. Met Frankrijk kwam Bourbon-Spanje ook aan de kant van Oostenrijk en ook Zweden en het keurvorstendom Saksen sloten zich aan.
De grote aanstichter van de oorlog was echter Rusland, dat in de groeiende macht van Pruisen een concurrent zag in haar doel om het zwakke Polen in te lijven. Rusland en haar bondgenoot Oostenrijk hadden uiteindelijk het plan opgevat om Pruisen van de kaart te vegen.
De Pruisische Koning Frederik II besloot vanwege de oorlogsdreiging het initiatief te nemen. Het Pruisische leger viel Saksen binnen en het Saksische leger werd tot capitulatie gedwongen in zijn belegerde vesting te Pirna. Nadat de belegering van Praag moest worden opgeheven behaalde Pruisen kort achter elkaar twee grote overwinningen in de Slag bij Roßbach (5 november 1757) en de Slag bij Leuthen; Frankrijk zou zijn troepen voortaan niet meer diep in Duitsland laten oprukken.
De gezamenlijke kracht van Oostenrijk en Rusland was echter nog te groot. Frederik vocht tegen een bijna dubbele overmacht. Door gebruik te maken van zijn centrale positie en de gebrekkige coördinatie tussen zijn tegenstanders, slaagde hij er echter in stand te houden.
Zweden was geen tegenstander van enig belang, maar Rusland rukte gestaag op. In 1759 behaalden de Russen samen met de Oostenrijkers, een vernietigende overwinning in de Slag bij Kunersdorf, waardoor Pruisen aan de rand van de afgrond werd gebracht. De slag bij Torgau in 1760 was de laatste belangrijke gebeurtenis tijdens de Zevenjarige Oorlog. Het overlijden van tsarina Elisabeth en haar opvolging door haar neef van Duitse geboorte Peter III, die een groot bewonderaar was van Frederik II, brachten echter de redding. Rusland sloot niet alleen snel vrede, maar ook een alliantie met Pruisen. De Russische troepen werden uit Pruisen teruggetrokken. Peter III werd spoedig hierna vermoord en zijn vrouw Catharina II kwam op de troon in Rusland. Catharina II was een stuk minder Pruisisch gezind en de alliantie werd onmiddellijk ontbonden. Catharina wilde echter geen nieuwe oorlog en Pruisen bleef vrij van Russische troepen.
De oorlog sleepte zich nog voort. In 1763 eindigde de oorlog met de Vrede van Parijs: Frederik II moest Saksen ontruimen en teruggeven aan de Saksische keurvorst, maar mocht Silezië behouden, waardoor Oostenrijk niet terugkreeg waar het de oorlog om begonnen was. Ook beloofde Pruisen zijn keurvorstelijke stem aan Jozef II te geven bij de volgende keizersverkiezing. Frankrijk raakte haar koloniën in India en Noord-Amerika kwijt.
Pruisen was door de oorlog uitgeput. Een half miljoen soldaten en burgers, ongeveer 10 % van de bevolking, had het leven verloren.[bron?] Maar Pruisens machtspositie in Europa was nu voor lange tijd verzekerd.
De koloniale oorlogen [bewerken]
Voordat de oorlog begon in Europa waren er al in 1754 vijandelijkheden uitgebroken in Noord-Amerika en India. Groot-Brittannië wilde haar koloniale macht versterken en kwam in conflict met haar grootste tegenstander Frankrijk. Dit conflict omspande drie continenten, waardoor men soms aan dit conflict refereert als de eerste echte Wereldoorlog.[bron?]
Het belangrijkste conflict buiten Europa speelde zich af in Noord-Amerika. Het werd bekend als de "Franse en Indiaanse oorlogen". De oorlog in Europa had hierop een rechtstreeks effect; nadat de Fransen in 1757 vernietigend waren verslagen bij Roßbach waren ze niet in staat hun koloniale troepen te versterken. De Britten wisten uiteindelijk de Fransen definitief te verdrijven.
Ook slaagden de Britten dankzij hun maritieme overwicht erin om vanaf 1756 de Franse positie in India te ondermijnen in de Derde Karnatakaoorlog. Met de Slag bij Plassey (1757) tegen de Fransen en hun bondgenoot de Nawab van Bengalen en de verovering van Bengalen begon de opbouw van het Britse koloniale rijk in India.
 |
|
| Silezische Oorlogen | |
|---|---|
|
|
Veldslagen [bewerken]
- Slag bij Lobositz (1 oktober 1756)
- Slag bij Reichenberg 21 april 1757)
- Slag bij Praag (6 mei 1757)
- Slag bij Kolin (18 juni 1757)
- Slag bij Hastenbeck (26 juli 1757)
- Slag bij Gross-Jagersdorf (30 augustus 1757)
- Slag bij Moys (7 september 1757)
- Slag bij Rossbach (5 november 1757)
- Slag bij Breslau (22 november 1757)
- Slag bij Leuthen (5 december 1757)
- Slag bij Zorndorff (25 augustus 1758)
- Eerste slag bij Lutterberg (10 oktober 1758)
- Slag bij Hochkirch (14 oktober 1758)
- Slag bij Bergen (13 april 1759)
- Slag bij Kay (23 juli 1759)
- Slag bij Minden (1 augustus 1759)
- Slag bij Kunersdorf (23 augustus 1759)
- Slag om Quebec (13 september 1759)
- Slag bij Hoyerswerda (25 september 1759)
- Slag bij Maxen (21 november 1759)
- Slag bij Meissen (4 december 1759)
- Slag bij Landshut (23 juni 1760)
- Slag bij Warburg (1 augustus 1760)
- Slag bij Liegnitz (15 augustus 1760)
- Slag bij Kloster Kampen (15 oktober 1760)
- Slag bij Torgau (3 november 1760)
- Slag bij Vellinghausen (15 juli - 16 juli 1761)
- Slag bij Burkersdorf (21 juli 1762)
- Tweede Slag bij Lutterberg (23 juli 1762)
Zie ook Lijst van oorlogen
 |
Zie de categorie Seven Years' War van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
