Arp Schnitger

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kröger-orgel in Langwarden, 1704/05 door Schnitger bewerkt
Arp Schnitgermonument, Uithuizen (1976)

Arp Schnitger (Schmalenfleth bij Brake (Unterweser), 2 juli 1648 - begraven Neuenfelde, 28 juli 1719) was een Duitse orgelbouwer die zo beroemd was dat hij wel eens 'de Stradivarius onder de orgelbouwers' is genoemd.

Leven en werk[bewerken]

Vele kerken in het noorden van Nederland en Duitsland bezitten een orgel dat is gebouwd door Schnitger.

Het is niet bekend hoe Schnitger er uit zag, want er zijn geen afbeeldingen van hem bekend. Dit sluit aan bij de spreuk Gott allein die Ehre (Alleen God komt de eer toe) die hij liet aanbrengen boven het orgel in zijn woonplaats Neuenfelde (Duitsland).

Schnitger bouwde 170 orgels, waarvan 110 helemaal nieuw. Van de ruim dertig die vandaag de dag nog over zijn, bevindt het grootste deel zich in Noord-Duitsland. In Noord-Nederland staan er nog elf, overwegend in de provincie Groningen. Het orgel in de Martinikerk in de stad Groningen is geen 'nieuwbouw-Schnitgerorgel'. De Duitser restaureerde het in 1692 en breidde het verder uit.

De belangrijkste werkplaats is Hamburg. Vanuit deze werkplaats werden meesterknechten uitgezonden. Een voorbeeld hiervan is het orgel in de Jacobikerk in Uithuizen, dat niet door Schnitger is aangeraakt maar door zijn meesterknechten Johannes Radeker en Rudolf Garrels is gebouwd.

Het talent van Schnitger bestond er voor een groot deel uit dat hij er in was geslaagd de beste orgelbouwers uit zijn tijd om zich heen te verzamelen. Hij had een ploeg in Maagdenburg, in Bremen en in Groningen. Hij was zeer precies en gedetailleerd in zijn aanwijzingen en hoefde zelf vaak niet meer te doen dan aan het begin van een project zijn handtekening zetten en na voltooiing geld ophalen en het instrument stemmen.

Schnitger had vier zonen die ook actief waren als orgelmaker. Van hen stierven Arp Schnitger junior (1686-1712) en Hans Schnitger (1688-1708) al vroeg. Johann Jürgen (Georg) Schnitger (1690-na 1734) werkte samen met zijn jongste broer (onder meer aan het orgel van de Grote of Sint-Michaëlskerk in Zwolle), maar over zijn leven na 1734 is niets bekend. Die jongste broer was Franz Caspar Schnitger (1693-1729), de vader van Frans Casper Snitger (1724-1799) die een bekende Nederlandse orgelbouwer werd.

Lijst van kerken met een Schnitger-orgel[bewerken]

Jaar Plaats Kerk Afbeelding Manualen Registers Origineel van Schnitger
1668–75/88 Stade (D) St. Cosmae et Damiani
Stade Cosmae Orgel.JPG
III/P 42 kast, prospekt, 35 registers (8 ten dele)
1677–79 Bülkau (D) St. Johannes der Täufer Buelkau orgel.jpg I 10 (?) kast, prospekt; vandaag II/P/22
1678–79/1709 Jork (D) St. Matthias Jork St. Matthias Kirchenschiff.jpg III/P 35 kast, prospekt; vandaag II/P/22
1680 Cappel (D) St. Peter und Paul
Cappel 02.jpg
II/P 30 kast, prospekt, 18 registers, 10 andere oude registers door Schnitger gehandhaafd
1678–82 Oederquart (D) St. Johannis Oederquart Orgel.jpg III/p 28 kast, prospekt; vandaag II/P/17
1682–83 Lüdingworth (D) St. Jacobi St.-Jacobi (Lüdingworth) 002.jpg III/P 35 kast, prospekt, 14 registers (geheel of ten dele), veel oud pijpwerk door Schnitger gehandhaafd (helft van het orgel)
1684 Elmshorn (D) Nicolaikirche Elmshorn Kirche Innen 1.jpg II/P 23 kast; vandaag III/P/33
1686 Hamburg-Bergstedt (D) Ev. Kirche Kberg schnitger orgel.jpg I 8 kast, 2-3 registers
1686 Blankenhagen (D) Dorfkirche
Blankenhagen Orgel.jpg
II/p 12 kast, 4-5 registers
1685–87 Steinkirchen (D) St. Nicolai et Martini
Steinkirchen Orgel.jpg
II/P 28 kast, prospekt, 13 registers, 8 andere ten dele
1683–88 Hamburg-Neuenfelde (D) St. Pankratius St Pankratius P7250062-LF.JPG II/P 34 kast, prospekt, 18 registers
1688 Mittelnkirchen (D) St. Bartholomäus
Mittelnkirchen Orgel Spieltisch.JPG
II/p 22 6-8 registers; vandaag II/P/32
1688–90 Hollern (D) St. Mauritius Hollern Orgel Prospekt.jpg II/P 24 kast, prospekt, 13 registers (geheel of ten dele)
1686–88/1691–92 Norden (D) Sint-Liudgerkerk 2009 07 Norden Ludgerikirche Arp-Schnitger-Orgel.JPG III/P 46 kast, 13 registers, 8 oude registers door Schnitger gehandhaafd
1691–92 Groningen Martinikerk
Orgel Martinikerk Groningen.jpg
III/P 39 kast van het pedaal, prospekt, 6 registers, andere oude registers door Schnitger gehandhaafd; vandaag III/P/52
1689–93 Hamburg (D) St. Jacobi
Arp Schnitger organ St. Jacobi Hamburg.jpg
IV/P 60 43 registers (geheel of ten dele), waarvan een aantal door Schnitger gehandhaafd
1693 Groningen Pelstergasthuiskerk
Groningen Pelstergasthuiskerk orgel.jpg
II/p 20 kast, 2 register (7 ten dele)
1693 Eutin (D) Kasteel Eutin kapell orgel 2013a.jpg I 9 kast
1693–94 Grasberg (D) Ev.-luth. Kirche
Grasberg Schnitger Orgel.jpg
II/P 21 kast, 14 registers
1695–96 Noordbroek Kerk van Noordbroek
Noordbroek orgel.jpg
II/P 20 kast, 10-11 registers; vandaag II/P/24
1695–96 Harkstede Hervormde Kerk Harkstede Orgel.jpg I 7 kast, prospekt, 5 registers; vandaag I/p/9 (10)
1694–97 Groningen Der Aa-Kerk
Schnitger Groningen Aa-kerk 1694.jpg
IV/P 40 1710 vernield
1696–97 Peize Hervormde Kerk Peize orgel.JPG II/P 22 oorspronkelijk in Groningen (Pepergasthuiskerk), sinds 1861 in Peize; kast, prospekt, 4-6 registers, oude registers door Schnitger gehandhaafd
1697–98 Strückhausen (D) St. Johannes
Strückhausen Orgel 52417347.jpg
II/p 12 kast van het hoofdwerk, 2 registers; vandaag II/P/15
1697–98 Dedesdorf (D) St. Laurentius
Dedesdorf Orgel.jpg
II/p 12 kast van de manuaal-werken, 10 registers; vandaag II/P/18
1697–98 Golzwarden (D) St. Bartholomäus
Golzwarden Orgel 53882074.jpg
II/P 20 kast; vandaag II/P/22
1698 Nieuw-Scheemda Hervormde Kerk 4760090 Nieuw Scheemda Orgel.jpg I/p 8 kast, 4-6 registers
1696–99 Mensingeweer Hervormde Kerk 4871418 Mensingeweer Orgel.jpg I 8 kast, orospekt, 6 registers; vandaag I/9
1699 Groningen Lutherse Kerk II/p 16 1896 door P. v. Oeckelen vervangen
1699 Ganderkesee (D) St. Cyprian und Cornelius St. Cyprian und Cornelius msu 6.jpg II/p 16 kast, prospekt, 9 registers; vandaag II/P/22
1700–01 Uithuizen Kerk van Uithuizen
20130617 Kerk Uithuizen orgel.jpg
II/P 28 kast, 19 registers, 6 andere ten dele
1701 Moreira da Maia (Portugal) Klosterkirche San Salvador
Moreia da Maia Salvador Orgel.jpg
II 12 kast, 11 registers
1701 Mariana, MG (Brazilië) Cathedral Nossa Senhora da Assunção
Órgão trópia-LF.png
II/p 18 kast, prospekt, 14 registers (geheel of ten dele); waarschijnlijk door Schnitgers medewerker Heinrich Hullenkampf[1]
1699–1702 Clausthal-Zellerfeld (D) St. Salvatoris Zellerfeld Salvatoris Orgel.jpg III/P 55 kast; vandaag II/P/29
1700–02 Groningen Der Aa-kerk
Groningen Aa-kerk Orgel (1).JPG
III/P 32 kast, prospekt, ca. 13 registers, 10 oude registers door Schnitger gehandhaafd; vandaag III/P/40 Oorspronkelijk Academiekerk Broerplein Groningen. 1814 Overgeplaatst naar Der Aa-kerk door J.W. Timpe
1702 Estebrügge (D) St. Martin
Orgel Estebrügge.jpg
II/P 34 kast
1704 Eenum Kerk van Eenum 4795201 Eenum Orgel.jpg I 10 kast, prospekt, 4-6 registers; vandaag I/p/10
1704 Godlinze Pancratiuskerk
4795243 Godlinze Orgel.jpg
II/p (?) 16 kast, prospekt, 8-9 registers; vandaag I/p/12
1705 Accum (D) St. Willehad 8072706 Accum Orgel.jpg II/p 14 kast
1707–08 Lenzen (D) St. Katharinen Lenzen Stadtkirche Orgel.jpg II/P 27 kast ten dele, 2-3 registers
1707–08 Hamburg-Ochsenwerder (D) St. Pankratius Spow orgelprospekt.jpg II/P 30 kast, prospekt, 5-11 registers; vandaag II/P/24
1709–10 Weener (D) St.-Georgskirche Weener Schnitger2.jpg II/p 22 kast, 6 registers; vandaag II/P/29
1710–11 Pellworm (D) Alte Kirche Pellworm alteKirche orgel MS P4140091a.JPG II/P 24 kast, 11 registers (geheel of ten dele)
1710–11 Sneek Grote of Martinikerk 4784289 Sneek Orgel.jpg III/P 36 kast, prospekt, 10 registers (geheel of ten dele)
1711 Ferwert Sint-Martinuskerk 4784380 Ferwert Orgel.jpg II/P 26 5 registers
1710–13 Abbehausen (D) St. Laurentius
Abbehausen Orgel 52413843.jpg
II/P 24 kast, prospekt, 2 registers
1715–16 Faro (Portugal) Kathedrale
FaroOrgueCathedrale-LF.JPG
II 22 door Schnitgers medewerker Heinrich Hullenkampf[1]
1714–16 Rendsburg (D) Christuskirche
Rendsburg Christkirche Orgel.jpg
II/P 29 kast, 4 registers; vandaag IV/P/51
1715–19 Itzehoe (D) St. Laurentii Orgel der Laurentii-KIrche, Itzehoe DSC01657.JPG IV/P 43 kast, prospekt; vandaag IV/P/58
1719–21 Zwolle Grote of Sint-Michaëlskerk
Zwolle Sint-Michaëlskerk Schnitger Orgel.JPG
IV/P 64 kast, groot deel van de registers; door de zonen Franz Caspar Schnitger en Johann Georg Schnitger voltooid