Heinrich Hermann Freytag

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Heinrich Hermann Freytag (Hamburg, 1759 - Groningen, 14 april 1811[1][2]) was een uit Duitsland afkomstige Nederlandse orgelbouwer die met name actief was in Groningen, maar ook in Friesland, Drenthe, Overijssel, Holland en Zeeland. Hij bouwde zowel kerkorgels als kabinetorgels en een secretaireorgel binnen de Noord-Duitse orgelbouwtraditie.

Biografie[bewerken]

Heinrich Hermann Freytag werd in 1759 geboren als de zoon van een uit Württemberg afkomstige meubelmaker. Hoe hij in de Republiek is terechtgekomen, wordt nergens duidelijk. Zijn naam duikt in 1784 voor het eerst op als hij in de stad Groningen in de orgelmakerij van Albertus Antoni Hinsz (1704-1785) werkt. Toen Hinsz in 1785 overleed, nam zijn stiefzoon Frans Casper Snitger (1724-1799) (een kleinzoon van Arp Schnitger) het bedrijf over. Snitger ging een compagnonschap aan met Freytag.[3] Freytag leidde de nieuw- en verbouwtak van het bedrijf. Snitger hield zich voornamelijk bezig met onderhoudswerk op locatie en met intonatiewerkzaamheden.

Freytag gaf leiding aan de werkplaats, onderhandelde met opdrachtgevers over nieuw- en verbouwprojecten en maakte de ontwerpen voor de nieuwe orgels. Ook vergrootte Freytag het werkterrein van de firma door opdrachten in Rotterdam en Middelburg aan te nemen. Hij was daarmee werkzaam in Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Holland en Zeeland.[4] Tot 1806 was Freytag bovendien kroegbaas en had hij een “Wyn en Coffyhuis, als mede Billard” aan de Grote Markt in Groningen.[5] Hij was ook vele jaren diaken of ouderling in de Evangelisch-Lutherse gemeente van Groningen.

Heinrich Hermann Freytag trouwde op 6 oktober 1793 met Hiskia Hornemann (Leer 1765 - Groningen, 1817).[6] Zij was de weduwe van de kastelein Friedrich Andreas Wustenhöffer (?-1792).[7]) Hij en Freytag kenden elkaar van de Lutherse kerk in Groningen.[8] Van de negen kinderen van Freytag en Hornemann bereikten er vijf de volwassen leeftijd. Twee van hen kwamen in de orgelmakerij terecht.

Er zijn met zekerheid vijf werknemers van Freytag en Snitger te traceren in de archieven: J.H. Klambeck, 'Paul', 'Daniel' en de bekendere Matthias Martin (1760-1826) en Johannes Wilhelmus Timpe (1770-1837). De laatstgenoemde maakte in 1806 de overstap van de firma Lohman naar Freytag.

Freytag stierf op 14 april 1811 en werd op 19 april begraven in de Lutherse kerk van Groningen. Zijn laatste orgels werden voltooid door Martin en Timpe, die daarna zijn eigen orgelmakerij begon. Freytags weduwe Hiskia Hornemann zette het bedrijf voort met haar knechten.[2] De zonen Herman Eberhard Freytag (1796-1869) en Barthold Joachim Freytag (1799-1829) namen de firma in 1817 over. Zij hielden zich voornamelijk bezig met onderhoudswerk en kleinere projecten.

Orgels[bewerken]

Van de orgels in de volgende kerken is bekend dat Freytag ze heeft gebouwd (nieuwbouw en ombouw). In sommige gevallen staat in de laatste kolom aangegeven met wie hij heeft samengewerkt:

jaar plaats kerk afbeelding manualen registers opmerkingen
1785 Groningen Doopsgezinde kerk I/p 8 nieuwbouw, H.H. Freytag en F.C. Snitger; in 1816 vervangen door een nieuw orgel van Johannes Wilhelmus Timpe
1785–1786 Godlinze Pancratiuskerk
4795243 Godlinze Orgel.jpg
verbouw, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1786 Kampen Buitenkerk
Buitenkerk Kampen Hinsz organ.jpg
reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1786 Zwolle Evangelisch Lutherse Kerk reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1787 en 1805 Zwolle Grote of Sint-Michaëlskerk
Zwolle Sint-Michaëlskerk Schnitger Orgel.JPG
III/P 64 reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger /reparatie, H.H. Freytag
1788 Meeden Kerk van Meeden 4722331 Meeden Orgel.jpg reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1788–1789 Kampen Bovenkerk
Kampen Bovenkerk Orgel06b.JPG
III/P 46 uitbreiding met pedaal en borstwerk, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1791 Sappemeer Doopsgezinde kerk plaatsing bestaand kabinetorgel, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1790–1792 't Zandt Kerk van 't Zandt T'Zandt Orgel.jpg II/p 12 ombouw, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1790–1792 Bierum Sebastiaankerk 4795278 Bierum Orgel.jpg I/p 10 nieuwbouw, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1792 Kampen Waalse Kerk reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1792–1793 Zuidhorn Kerk van Zuidhorn Zuidhorn Orgel 1.jpg I/p 12 nieuwbouw, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1793 Ezinge Kerk van Ezinge I/p plaatsing oud orgel, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1793 Groningen Martinikerk
Orgel Martinikerk Groningen.jpg
III/P 47 reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1793 Roden Catharinakerk reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1794 Leens Petruskerk Kerk van Leens2.jpg reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1793–1795 Zuidbroek Petruskerk 8193026 Zuidbroek Orgel.jpg II/P 28 nieuwbouw, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1796 Uithuizermeeden Mariakerk 4784273 Uithuizermeeden Orgel.jpg reparatie, H.H. Freytag en F.C. Snitger
omstreeks 1796 Weener Organeum Organeum Bureau-Orgel.jpg I 5 secretaire-orgel, H.H. Freytag en F.C. Snitger. Gebouwd in Groningen voor onbekende opdrachtgever
1796–1798 Bellingwolde Magnuskerk 8009684 Bellingwolde Orgel.jpg II/p 17 nieuwbouw, H.H. Freytag en F.C. Snitger
1798–1799 Enkhuizen Zuiderkerk
Orgel - Enkhuizen - 20070517 - RCE.jpg
II/P 20 nieuwbouw rugwerk, ombouw hoofdwerk, H.H. Freytag
omstreeks 1800 Lellens Kerk van Lellens Lellens Orgel 51153293.jpg kabinet-orgel, H.H. Freytag. Gebouwd voor onbekende opdrachtgever
1802 Noordwolde Kerk van Noordwolde 4720716 Noordwolde Orgel.jpg II/P 18 ombouw, H.H. Freytag
1802 Nieuw-Scheemda Kerk van Nieuw-Scheemda 4760090 Nieuw Scheemda Orgel.jpg reparatie, H.H. Freytag
1803 Groningen Pelstergasthuiskerk
Groningen Pelstergasthuiskerk orgel.jpg
reparatie, H.H. Freytag
1803-1804 Loppersum Petrus en Pauluskerk
4795327 Loppersum Orgel.jpg
II/p 20 ombouw, H.H. Freytag
1804 Anloo Magnuskerk Anloo kabinetorgel Freytag.jpg I 6 kabinet-orgel, H.H. Freytag. Gebouwd voor onbekende opdrachtgever
1805 Bolsward Martinikerk
Martinikerk2 Bolsward interieur.jpg
II/P 34 reparatie, H.H. Freytag
1805 Doesburg Martinikerk I 6 kabinet-orgel, H.H. Freytag. Gebouwd voor onbekende opdrachtgever
1806–1808 Finsterwolde Kerk van Finsterwolde 4720797 Finsterwolde Orgel.jpg I/p 15 nieuwbouw, H.H. Freytag
1806–1808 Noordbroek Kerk van Noordbroek
Kerk van Noordbroek Interieur (detail).jpg
II/P 24 ombouw, H.H. Freytag
1807–1808 Vollenhove Sint-Nicolaas kerk ombouw, H.H. Freytag
1808 Rotterdam Oosterkerk reparatie, H.H. Freytag
1809 Eenum Kerk van Eenum 4795201 Eenum Orgel.jpg I/p 10 uitbreiding met aangehangen pedaal, H.H. Freytag
1805–1810 Rotterdam Grote of Sint-Laurenskerk ombouw, H.H. Freytag
1809–1810 Bolsward Doopsgezinde kerk
Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 198 - Bolsward - 20358265 - RCE.jpg
I/p 11 nieuwbouw, H.H. Freytag
1809–1811 Oostwold Kerk van Oostwold 4795267 Oostwold Orgel.jpg II/p 18 nieuwbouw, H.H. Freytag, na diens dood voltooid o.l.v. Matthias Martin → Freytag-orgel van Oostwold
1810–1811 Appingedam Nicolaïkerk 4795298 Appingedam Orgel.jpg II/p 20 reparatie, H.H. Freytag
1810–1812 Warffum Kerk van Warffum
Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1604 - Warffum - 20358304 - RCE.jpg
II/P 24 nieuwbouw, H.H. Freytag, na diens dood voltooid o.l.v. J.W. Timpe