Sappemeer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Sappemeer
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Sappemeer
(Details)
Sappemeer
Sappemeer
Situering
Provincie Vlag Groningen (provincie) Groningen
Gemeente Vlag Midden-Groningen Midden-Groningen
Coördinaten 53° 10′ NB, 6° 47′ OL
Algemeen
Inwoners (1-1-2015) 8104[1]
Overig
Postcode 9611
Belangrijke verkeersaders A7
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Sappemeer, Gronings: Sapmeer, vroeger ook Sapmeer genoemd, is een plaats en tevens een voormalig meer in provincie Groningen in Nederland. Het is tevens de naam van de voormalige gemeente die in 1949 is opgegaan in de gemeente Hoogezand-Sappemeer. Sinds 1 januari 2018 behoort Sappemeer tot de gemeente Midden-Groningen.

Het Sappemeer[bewerken]

Het dorp Sappemeer is genoemd naar het Sappemeer, Sapmeer of Duivelsmeer, een voormalig veenmeertje of meerstal met 2 tot 4 meter diepte, dat uitwaterde in het riviertje de Sijpe. Mogelijk is het Sapmeer naar de Sijpe vernoemd. Het Sap meer staat afgebeeld op de provinciekaart van Barthold Wichering uit 1616. Volgens de Groningse stadsrekening uit 1617 was het "een vreesselijk en vermaard meer, bij veel ouden gemeenlijk Sappemeer, ook om het groote geraas van het water het Duivelsmeer genaamd, hebbende op vele plaatsen doorgaans 16, 14, 12 en tenminste 7 voet water".[2] Een recente sage stelt daarentegen dat het meertje is genoemd naar de duivel Sappe.[3]

Het Sappemeer lag oorspronkelijk op het grondgebied van het kerspel Zuidbroek en was mogelijk identiek aan het Broeckster meer, dat in 1503 voor het eerst wordt vermeld.[4] Het meer omvatte de omgeving van het Achterdiep vanaf de Winkelhoek tot en met de Jagerswijk en de omgeving van de Noorderstraat ten noorden van de Middenweg (vroeger Zwarteweg genoemd). Ten zuiden daarvan lag het Kleinemeer of Kleine Sapmeer aan beide zijden van het Kleinemeersterdiep (nu: Vosholen). Beide meren werden drooggelegd nadat het Winschoterdiep of Schuitendiep in de jaren 1614 tot 1617 tot aan dat het Sapmeer was doorgetrokken. De waterspiegel van het meer lag enkele meters hoger dan het huidige maaiveld; ook de zandhoogtes bij Spitsbergen (2 m +NAP) stonden kennelijk ruim onder water.

Geschiedenis[bewerken]

Het beeld "Veengravers" van Hans Mes herinnert aan de veenarbeiders in Sappemeer

De stad Groningen werd in 1613 eigenaar van een nog onontgonnen veengebied ten oosten van de stad, dat de provincie acht jaar daarvoor door Utrechtse of Rheense Compagnie had verpacht. Om dit gebied in cultuur te brengen werd vanaf 1618 het Winschoterdiep gegraven. Het dorp is in 1621 ontstaan, toen zich er enkele verveners vestigden. In 1631 sloot het stadsbestuur van Groningen een contract met de Friese vervener Feijthije Ottens, de de ontginning van het Sappemeer en het Kleinemeer ter hand nam. Sappemeer werd het eerste centrum in de Veenkoloniën.

Sappemeer was oorspronkelijk als dorp (niet als gemeente) dan ook groter dan het naastgelegen Hoogezand. De gemeente Sappemeer telde bij de oprichting in 1795 2.077 inwoners (tegen 4.044 voor Hoogezand), hetgeen in 1859 was doorgegroeid tot 3.475, in 1899 tot 6.117 en in 1947 tot 7.224. Toen zich in Hoogezand in de 19e eeuw industrie ging vestigen, groeide het tot aan Sappemeer. In 1949 werden beide dorpen samengevoegd tot één gemeente, waarbij Hoogezand inmiddels de dominante plaats was geworden.

Geografie en geologie[bewerken]

Indeling[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Wijken en buurten in Hoogezand-Sappemeer voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tot het kerspel Sappemeer behoorden oorspronkelijk de buurtschappen en gehuchten Achterdiep, Heerenlaan, Jagerswijk, Kleinemeer, Winkelhoek, Borgercompagnie (gedeeltelijk), Tripscompagnie (gedeeltelijk) en Spitsbergen (gedeeltelijk). Het dorp Sappemeer bestaat tegenwoordig uit de wijken en buurten Margrietpark, Sappemeer-Oost, Boswijck-West en -Oost, Compagniesterpark, De Vosholen-West en -Oost (met Kleinemeer), Nieuw Woelwijck, Polder de Nijverheid en Sappemeer-Noord (met het Achterdiep en Jagerswijk). Alleen de laatste wijk heeft afzonderlijke plaatsnaamborden.

Op het grondgebied van Sappemeer lagen de voormalige waterschappen Kleinemeer (1775), Overwater (1793), Jagerswijk, Spitsbergen en Kostverloren (1793), Borgercompagnie-Westkant (1835), De Nijverheid of Oostkant Kleinemeer (1857), De Winkelhoeken (voor 1934) en De Waker (1962).

Sappemeer ligt pal naast het Aardgasveld van Slochteren, van waaruit aardgas wordt gewonnen. Het laatste decennium doen zich geregeld aardbevingen voor[5] in het polderrijke gebied. Deze aardbevingen zouden een oorzaak voor de vele schademeldingen aan gebouwen kunnen zijn. Een relatie tussen deze feiten wordt echter per schadegeval in twijfel getrokken door de NAM.

Cultuur[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Lijst van rijksmonumenten in Sappemeer en Lijst van gemeentelijke monumenten in Sappemeer

Verkeer en vervoer[bewerken]

In Sappemeer ligt het treinstation Station Sappemeer Oost, aan de spoorverbinding van Bad Nieuweschans en Veendam naar Groningen. Op het station stopt op door de weekse dagen 4 keer per uur een trein richting Groningen en 2 keer per uur een trein naar zowel Bad Nieuweschans als Veendam. In mei 2007 is op dit station een nieuwe glazen wachtruimte gebouwd en is er een automaat geplaatst voor de OV-chipkaart, die sinds medio 2011 in gebruik is.

Verder heeft spitsbus 174 (Groningen P+R Zernike - Veendam) een aantal stophaltes in Sappemeer. Ook spitsbus 76 (Groningen CS - Veendam) rijdt sinds begin 2011 door Sappemeer en vanaf dienstregeling 2013 niet meer door Sappemeer maar alleen door Hoogezand via Kielwindeweer naar Veendam. Servicebus 276 rijdt sinds juni 2007 van Sappemeer naar Hoogezand via de route: Gorecht - Station Martenshoek - De Hooge Meeren - Kerkstraat - Sappemeer - Station Hoogezand-Sappemeer.

Voorheen reden onder andere ook de lijnen 44, 74 en 79 door Sappemeer. Die lijnen werden opgeheven toen de parallelle spoorlijn vaker werd bediend.

Sport[bewerken]

Sappemeer heeft één voetbalvereniging genaamd HSC, bijgenaamd de zwarte kraaien.

Geboren in Sappemeer[bewerken]

Zie ook[bewerken]