Lageland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Lageland
Buurt in Nederland Vlag van Nederland
Lageland
Lageland
Situering
Provincie Vlag Groningen (provincie) Groningen
Gemeente Vlag Midden-Groningen Midden-Groningen
Coördinaten 53° 14′ NB, 6° 43′ OL
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Lageland (Gronings: Lagelaand), vroeger ook Hamweg genoemd, is een buurtschap in de gemeente Midden-Groningen in de Nederlandse provincie Groningen. Lageland is gelegen ten noorden van Harkstede aan het Slochterdiep. De naam Lageland verwijst naar de lage ligging. In het verleden was dit de aanduiding voor een veel groter gebied, in contrast met het Hogeland.

Het dorp Lageland is ontstaan op de plek waar het Slochterdiep, gegraven in 1659, de Hamweg doorkruist. De woonplaats in 't leege Land onder Harkstede wordt genoemd in 1698.[1] De kerkboeken van Harkstede en Woltersum vermelden meermalen inwoners uit het Leegelant. De provinciekaart van Theodorus Beckeringh uit 1781 gebruikt de Lage Landen daarentegen als een streeknaam, vergelijkbaar met de Lage Hooij Landen elders in Duurswold. Op zijn schetskaart uit 1768 is geen bebouwing te zien. Ook het kadaster van 1832 gebruikt de naam Leegeland uitsluitend voor de hele streek. De plek van het huidige dorp stond toen nog bekend als Hamweg; aan het Slochterdiep stonden slechts twee huizen. De topografische kaart van 1850 vermeldt Laagland bij een handvol huizen aan de Lagelandsterweg. De buurtschap Het Lageland verscheen weliswaar op de topografische kaart van 1903, maar verdween weer bij een volgende druk. Pas in 1970 kwam nam deze naam de plek van Hamweg in.

De naam Hamweg wordt daarentegen al genoemd in 1471, als Johan Rengers het Fraterhuis te Groningen toestemming geeft om de Hamweg vanaf Blokum tot Scharmer en Westerbroek te gebruiken (gaende, ridende, varende des Hamweghes hent tot Schermer ende to Broke). Hij was vermoedelijk identiek aan de Schermster wegh langs de Scharmer Ae of Smerige Ae bij Blokum, vermeld in 1509.[2] Ook deze naam werd voor het eind van de 19e eeuw echter niet gebruikt voor een buurtschap of nederzetting.

Ter plaatse ligt een ophaalbrug over het Slochterdiep. Op deze plek lag vroeger de Hamtil over het Slochterdiep, later de draaibrug Hamdraai, waarbij in de 19e eeuw ook een gemeentelijk tol- en draaihuis was gevestigd. Mogelijk is hierin na de verpachting van de tollen in 1895 het café 'De IJzeren Klap' gevestigd (eerst onder een andere naam). Ernaast ligt een bekende ijsbaan. Vlak bij het dorp bevond zich vroeger een uitgestrekte hooiweide van 40 hectare, de Mainschoar genoemd, die 's winters onder water liep en schaatsliefhebbers van verre aantrok. Nog altijd wordt er elk jaar een kermis georganiseerd. Vroeger bezat Lageland ook enige middenstand: bakker, fietsenmaker, smid, enkele kruideniers, groente- en zuivelzaak. In de jaren 1960 waren deze allemaal verdwenen. Het tolhuis, later fietsenwinkel en nu woonhuis, stond tussen het café en het Slochterdiep.

In Lageland was een kleine openbare basisschool gevestigd die naast Lageland ook nabije buurtschappen bediende, met name Blokum, Denemarken, Luddeweer, Schaaphok, Hamweg en Woudbloem. Deze school werd geopend op 20 oktober 1874.[3] In de jaren 1980 trok de school amper 20 leerlingen. Rond 1987 werd een noodgebouw gebouwd en 'De Spil' genoemd. De oude school werd verbouwd tot twee woningen. Het noodgebouw werd later permanent. Vanwege de groei van het aantal leerlingen werd in 1996 een kleuterlokaal bijgebouwd en in 2008 een noodlokaal bijgeplaatst, maar in 2015 is de school alsnog gesloten. De school wordt nu bewoond.

Lageland ligt in het gebied waar de nieuwe wijk Meerstad zal verrijzen. De buurtschap zal dan aan de noordkant van het nieuwe meer komen te liggen. Direct bij Lageland zouden volgens de eerste plannen ongeveer 400 nieuwe woningen gebouwd worden. In reactie op de economische crisis is het totale aantal woningen in Meerstad echter fors verlaagd en is de uitvoering ook naar verder in de toekomst geschoven. Anno 2017 staat er een vijftal nieuwe woningen van bewoners die elders in Meerstad hun huis moesten overdragen.

Tot 1 januari 2017 behoorde Lageland in zijn geheel tot de gemeente Slochteren. Sinds die datum loopt de gemeentegrens langs de kern die nog bij Slochteren hoort. Een paar huizen langs het Slochterdiep ten westen van de kern zijn overgegaan naar de gemeente Groningen.

Vossenborg[bewerken]

Bij Lageland lag de buitenplaats 'Vossenborg' aan het Slochterdiep, vermeld in 1672.[4] Het landgoed was gebouwd op een middeleeuwse huiswierde en is geheel of gedeeltelijk gesticht op voormalig kloosterbezit. Dit betrof volgens de kloosterkaart van Siemens bezittingen van het Jacobijnenklooster te Winsum of van het cisterciënzerklooster te Sint-Annen, die in de 17e eeuw kennelijk aan een belegger zijn verkocht. Het bezit moet zich oorspronkelijk ook ten noorden van het Slochterdiep tot aan de Kleisloot hebben uitgestrekt, waar de onregelmatige verkavelig de indruk wekt dat het mogelijk om een kloostervoorwerk ging.

Vossenborg was een tijdlang eigendom van de Groningse weesheer dr. Petrus de Cock (ov. 1776). Op de bijbehorende boerderij woonde in 1756 een zeker Jan Bour. Een ongedateerde schetskaart van Theodorus Beckeringh toont een herenhuis met twee bijgebouwen en een til over het Slochterdiep. In 1768 en 1769 werd namens de eigenaar de opbrengst van 80 grazen hooiland aan 't Slogter Diep, in de Monnike Venne, en op Vossenborg aan de Hamweg geveild.[5] Later woonde hier de vervener Jan Hindrik Closse (ov. 1808), afkomstig uit Giethoorn.[6] Bij verkoop in 1818 was nog uitsluitend een boerenplaats aanwezig. Ten westen van de Vossenborg aan de voormalige Kleisloot zijn nog een of twee wierden voorhanden; dit zijn de meest zuidelijk gelegen wierden in de provincie Groningen.

Zie ook[bewerken]

Beluister

(info)