Christian Gottlieb Friedrich Witte

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Witte-orgel uit 1861 in de Janskerk (Utrecht)

Christian Gottlieb Friedrich Witte (Rotenburg (Wümme), 12 januari 1802 - Utrecht, 5 november 1873) was een Nederlandse orgelbouwer van Duitse afkomst.

C.G.F. (Fritz) Witte was de zoon van een predikant. Vanaf 1827 is C.G.F. Witte werkzaam geweest bij het bedrijf van de gebroeders Jonathan (1787-1849) en Johan Martin Willem Bätz in Utrecht. Toen in 1831 Jonathan Bätz als enige eigenaar van het bedrijf overbleef werd de toenmalige meesterknecht Witte in 1833 partner. Daarna heette het bedrijf Fa. J. Bätz & co. In 1839 trouwde Witte met een kleindochter van Gideon Bätz, Pauline Dorothea Antoinette Lagers, dochter van een bekende Lutherse predikant. In 1840 kregen zij een zoon, Johan Frederik Witte, die na de dood van zijn vader op 33-jarige leeftijd het bedrijf overnam. Een andere zoon George Hendrik Witte werd een bekend musicus in Duitsland.

C.G.F. Witte en Jonathan Bätz hebben ongeveer 60 orgels gebouwd of verbouwd. De in de periode 1833-1849 door hen afgeleverde orgels staan op naam van Jonathan Bätz, maar het aandeel van Witte daarin moet niet worden onderschat. Een treffend voorbeeld hiervan is het orgel van de Maarten Lutherkerk in Paramaribo (1835). De stijl van het orgelfront is onmiskenbaar die van Jonathan Bätz, maar Witte is met de onderdelen van het orgel naar Suriname gevaren om het daar op te bouwen. Witte ontwikkelde na de dood van zijn leermeester en compagnon een eigen stijl. Zijn zoon Johan Frederik heeft die nieuwe stijl verder ontwikkeld. Beiden hebben de bedrijfsnaam J. Bätz & co. in ere gehouden. Zij vormden de vierde en vijfde generatie van hun familiebedrijf. De grondlegger ervan, Jan Hendrik Hartmann Bätz, vestigde zich in 1739 in Utrecht. Zijn zoon Gideon Thomas volgde hem op en na hem volgde diens oomzegger Jonathan. Alle vijf bovengenoemde orgelbouwers hadden een voortreffelijke reputatie. Het bedrijf had de positie van marktleider in grote delen van Midden-Nederland. Met de dood van Johan Frederik in 1902 hield het op te bestaan.

Jaar Kerk Plaats Foto Bouwer Opmerking
1831 Domkerk Utrecht Orgel Domkerk.JPG Bätz
1831 Hervormde Kerk 's-Hertogenbosch Bätz
1838 Hervormde Kerk Krommenie Bätz
1839 Nieuwe Kerk Delft Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 304 - Delft - 20349312 - RCE.jpg Bätz
1842 Hervormde Kerk Mijdrecht Bätz
1842 Gotische zaal van Paleis Kneuterdijk Den Haag Orgel Gotische zaal.JPG Bätz
1843 Willemskerk Batavia Bätz
1843 Oude Kerk Zeist Bätz
1843 Amstelkerk Amsterdam Amstelkerk organ.jpg Bätz
1846 Lutherse Kerk Woerden Bätz
1851 Grote of Sint-Janskerk Ameide Interieur, naar het westen, met het orgel - Ameide - 20408497 - RCE Bätz (1761) Buiten Gorinchem het eerste orgel in de Alblasserwaard. Bevatte delen van het eerdere orgel van Cousijns uit 1666. Het ontwerp van Witte werd door het kerkbestuur verkozen boven een ontwerp van C.F.A. Naber. Verloren gegaan bij de verwoestende kerkbrand in 1953.
1851 St Lambertuskerk Buren Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 256 - Buren - 20370569 - RCE.jpg Witte NH kerk
1853 Grote Kerk Gorinchem Grote Kerk Gorinchem (11).JPG Bätz/Witte PKN
1854 Grote Kerk De Rijp Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 293 - De Rijp - 20370622 - RCE.jpg Witte Naamplaatje Bätz & Co, orgelmakers van ZM den koning. Front verdwenen maar inmiddels gereconstrueerd
1854 Grote Kerk Leerdam Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 834 - Leerdam - 20370625 - RCE.jpg Witte
1854 Maartenskerk Tiel Witte Orgel afkomstig uit de Nieuwe kerk te Dordrecht
1855 Oude of Pelgrimvaderskerk Delfshaven Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1296 - Rotterdam - 20370641 - RCE.jpg Witte
1857 Oude Kerk Delft Delft - Església vella - Orgue.JPG Witte Hoofdorgel
1858 Hervormde Kerk Beusichem Witte
1858 Hervormde Kerk Puttershoek Witte
1858 Paradijskerk Rotterdam Orgel Paradijskerk Rotterdam.JPG Witte-orgel in oude kas en inmiddels in een nieuwe kerk
1859 Hervormde Kerk Ophemert Witte-kas en front verdwenen
1860 Hervormde Kerk Putten Witte
1860 Oude Kerk Breukelen Bätz/Witte Orgel gebouwd door G.Th. Bätz (1787), 2de klavier door Witte
1861 Janskerk Utrecht Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1515 - Utrecht - 20370246 - RCE.jpg Witte-orgel binnen de kerk verplaatst
1861 Rooms-Katholieke Barbarakerk Culemborg Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 274 - Culemborg - 20370234 - RCE.jpg Witte-orgel inmiddels in nieuwe kerk op de grond geplaatst
1862 Grote Kerk Naarden 2016-06 Grote Kerk Naarden interieur nr 01.jpg Witte Naambordje C.G.F. Witte, Fa Bätz & Co
1863 Andrieskerk Amerongen Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 41 - Amerongen - 20370249 - RCE.jpg Witte
1863 Zuiderkerk Rijssen Witte Naambordje C.G.F. Witte, Fa Bätz & Co Afkomstig uit Amersfoort, in Rijssen in nieuwe kas geplaatst
1864 Koepelkerk Purmerend Witteorgel in de Koepelkerk, Purmerend.JPG Witte Galerijorgel
1866 Hervormde Kerk Kapelle Witte inmiddels uitgebreid met vrij pedaal
1867 Nieuwe Kerk Den Haag Interieur hervormde kerk- orgel - 's-Gravenhage - 20321246 - RCE.jpg Orgel van Johannes Duyschot door Witte voorzien van nieuw binnenwerk
1868 Marktpleinkerk Winschoten Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1680 - Winschoten - 20369444 - RCE.jpg Witte
1870 Doopsgezinde kerk Utrecht Interieur, aanzicht herenbank en orgel, orgelnummer 1508 - Utrecht - 20369426 - RCE.jpg Witte
1869 Waalse Kerk Delft Witte
1871 RK Kerk Wognum Witte-orgel, Hiëronymuskerk, Wognum.jpg Witte Bij de verhuizing naar een nieuwe kerk in 1970 is de kas verloren gegaan. De pijpen zijn in het huidige orgel hergebruikt.
1871 Oosterkerk Hoorn Orgel Oosterkerk, Hoorn 02.jpg Witte (nieuwbouw in bestaande kas van J.H.H. Bätz)
1872 Wilhelminakerk Beemte Witte afkomstig uit de voormalige Westerkerk te Rotterdam, gedeeltelijk gereconstrueerd
1872 Hervormde Kerk IJzendijke Witte Ter vervanging van het orgel gemaakt door J. de Voldere
1872 Hervormde Kerk Nederhorst d.Berg Witte In 1939 is het orgel zwaar aangetast en inmiddels geheel verdwenen.
1873 Oude Kerk Delft Oude KerkOld Church Delft.jpg Witte Orgel in Noorderbeuk, oorspronkelijk gebouwd voor de Schoolstraatkerk
1873 Maartenskerk (Doorn) Doorn Doorn kerk rijksmonument interieur N-H Maartens-kerk rm 13271.jpg Witte
1873 St Vituskerk Hilversum Witte Oud-Katholieke kerk, in 1889 door zijn zoon gerestaureerd

Literatuur[bewerken]

  • Gert Oost: De orgelmakers Bätz (1739-1849), een eeuw orgelbouw in Nederland. Canaletto, Alphen aan den Rijn, 3e druk 1981, 408 pag.
  • Teus den Toom: De orgelmakers Witte: een bijdrage tot de geschiedschrijving van de orgelbouw in Nederland in de tweede helft van de negentiende eeuw. J.J. Groen en Zoon, Heerenveen, 1997, 2 dln., 1540 pag.

Externe link[bewerken]