Bergsche Maas

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Bergse Maas)
Naar navigatie springen Jump to search
Bergsche Maas
Location Bergse Maas.PNG
Lengte 24,5 km
Debiet 230 m³/s
Van Maas ter hoogte van Well (Afgedamde Maas)
Naar Amer
Stroomt door Noord-Brabant
Keizersveer over de Bergsche Maas; tevens het Oude Maasje
Keizersveer over de Bergsche Maas; tevens het Oude Maasje
Portaal  Portaalicoon   Geografie

De Bergsche Maas is een gegraven rivier in Noord-Brabant die de voortzetting van de Maas vormt, en verderop weer van naam verandert in de Amer.

De Bergsche Maas is ontstaan toen in 1904 de Maas vanaf Well in westelijke richting in gekanaliseerde vorm werd voortgezet. De oude loop van de Maas werd afgedamd bij Well, en even verderop door het graven van het Heusdensch kanaal weer met de Bergsche Maas verbonden. Het punt van de afdamming bij Wel, vormt echter het begin van wat nu de Bergsche Maas genoemd wordt, ook al splitsen de waterstromen zich dus pas bij het Heusdensch Kanaal. Voorbij Geertruidenberg, het stadje waaraan de Bergsche Maas zijn naam ontleent, vormt de Amer zijn (natuurlijke) voortzetting. De Bergsche Maas vormt de zuidelijke begrenzing van het Land van Heusden en Altena. De lengte is 24,5 km.

De Bergsche Maas, die het historische Land van Heusden in tweeën deelde, werd gedeeltelijk door een nog oudere Maasbedding gegraven (tot 1273), waarvan het parallel lopende Oude Maasje nog rest. Twee dorpen, Gansoijen en Hagoort, moesten voor de aanleg van de Bergsche Maas wijken.

Ten westen van het stadje Heusden begint het Heusdensch Kanaal, dat de verbinding vormt met de Afgedamde Maas, de meanderende loop van de voormalige Maas vóórdat de Bergsche Maas en het Heusdensch kanaal werden aangelegd. Vanuit het zuiden stroomt bij Geertruidenberg de Donge in de Bergsche Maas. Vanaf dat punt wordt de rivier de Amer genoemd.

De Bergsche Maas wordt bij Raamsdonksveer (Brug bij Keizersveer) en Heusden (Brug bij Heusden) overbrugd. Bij Dussen, Drongelen, en Herpt zijn pontveren.

Geschiedenis[bewerken]

In Romeinse en Middeleeuwse tijden stroomde de Maas langs Heusden richting Dordrecht, waar hij via de huidige Oude Maas naar de Maasmonding stroomde. Rond het jaar 500 ontstond een noordelijke aftakking, Rivel genaamd, die richting de Alm stroomde. Dit was aanvankelijk een relatief onbeduidende stroom, maar vanaf het jaar 1135 is de Rivel meer water aan de Maas gaan onttrekken. Hierdoor werd de Alm een belangrijke zijtak van de Maas. Deze kwam ter hoogte van de huidige Biesbosch samen met de Romeins-Middeleeuwse Maas.

Uiteindelijk vond later in de Middeleeuwen bij Giessen een dijkdoorbraak plaats, waarbij het water in noordelijke richting is gaan stromen, om bij Woudrichem uit te monden in de Waal/Merwede. Sindsdien hebben zowel de oorspronkelijke loop (waarvan tegenwoordig nog enkele Oude Maasjes resteren, niet te verwarren met de westelijke Oude Maas) als de latere loop (de huidige Alm) hun belang langzaam verloren. Uiteindelijk zijn deze riviertakken afgedamd in het kader van de omdijkingen van de Groote Waard: de Romeins-Middeleeuwse Maas in 1273 en de Alm in 1275. Vervolgens zijn deze voormalige Maasstromen grotendeels verdwenen of verland, terwijl restanten tegenwoordig slechts herkenbaar zijn als brede sloten in het landschap. Het nieuwe tracé stond voortaan bekend als de Andelsche- of Nieuwe Maas (niet te verwarren met de Nieuwe Maas bij Rotterdam).

Vele eeuwen lang bleef deze situatie ongewijzigd, totdat de toenemende wateroverlast van de 'Nieuwe' Maas niet langer tolerabel was. Het probleem was namelijk dat de Merwede nu het water van twee grote rivieren (Rijn en Maas) moest herbergen. Daarnaast stond het water in de Waal meestal hoger dan in de Maas, waardoor het water in de Maas werd opgestuwd. Bovendien werd na de Sint-Elizabethsvloed (1421) een groot deel van het Merwedewater tussen Dordrecht en Werkendam afgestaan aan een fijnmazig netwerk van rivierarmen, kreken en killen (de huidige Biesbosch), die gemakkelijk konden 'verstoppen' in tijden van hoge rivierafvoeren.

Uitgevoerde werken in verband met nieuwe Maasmond

Als gevolg hiervan zijn er in de 19de eeuw plannen gemaakt om de Merwede/Waal/Rijn geheel te scheiden van de Maas. Hierop werd in 1883 bij wet, de Maasmondwet, besloten tot het graven van de Bergsche Maas en het afsluiten van de Andelsche Maas (de huidige Afgedamde Maas). Tussen 1888 en 1904 werd de Maas op initiatief van de bekende ingenieur Cornelis Lely bij Andel afgesloten en werd de rivier via de nieuw gegraven Bergsche Maas verbonden met de Amer en het Hollandsch Diep. Daarnaast werd ook de verbinding tussen de Waal en de Maas bij Sint-Andries afgesloten. De rivieren Waal en Maas zijn vanaf dat moment van elkaar gescheiden.

De Bergsche Maas is gedeeltelijk door een oude Maasbedding (van voor 1273) gegraven. Daar waar de loop van de Bergsche Maas afweek van de oorspronkelijke bedding zijn een drietal waterlopen overgebleven die bekendstaan als Oude Maasje. Dit werd gedaan om ingrijpende veranderingen in de waterafvoer van de omringende polders,die van oudsher afwateren in het Oude Maasje, te voorkomen.

Externe link[bewerken]