Beuk (boom)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Beuk
Grib skov.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Fabiden
Orde: Fagales
Familie: Fagaceae (Napjesdragersfamilie)
Geslacht: Fagus
soort
Fagus sylvatica
L. (1753)
Beuk (boom)
Beuk (boom)
Beuk op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Beukenhout

De beuk (Fagus sylvatica) is een plant uit de napjesdragersfamilie (Fagaceae). Het is een van nature in Europa voorkomende boom. De soortaanduiding sylvatica is afgeleid van 'silva' (= bos).

Kenmerken[bewerken]

De beuk kan tot 46 meter hoog worden. De stam is glad en grijs en is eerder dun, waardoor de boom bij plotse blootstelling aan zonlicht gevoelig is voor schorsbrand. Het blad is veernervig, licht gegolfd en licht glanzend.

De plant is eenhuizig; er zijn dus mannelijke en vrouwelijke bloemen aan dezelfde boom. De knoppen zijn langwerpig en geschubd. De bestuiving vindt plaats door de wind. De beuk kan goed tegen schaduw en is een climaxsoort.

De beukennootjes worden omsloten door een napje, dat gevormd wordt uit de vruchtbladen en de schutbladen. In elk napje zitten twee nootjes. Als de nootjes rijp zijn opent het napje in vier delen en vallen de beukennootjes op de grond. De beukennootjes worden onder andere verspreid door eekhoorns, die ze als wintervoorraad gebruiken.

De beuk gedijt goed op vochthoudende, goed doorlatende, kalkrijke, leemhoudende bodem. Hij verdraagt hoge waterstanden of droge zandgronden niet. De boom leeft in symbiose met een schimmel (mycorrhiza).

Een oud Veluwse gezegde, dat betrekking heeft op inslagen van de bliksem en de beschermende werking van de beuk: "De eiken moet je wijken, de beuken moet je gebreuken". Het gaat dan om het wortelstelsel. Wanneer een bliksem in een eik slaat, wordt de kracht niet zoals bij een beuk diep in de grond afgevoerd; je staat dus bij een overval van onweer met bliksem, veilig(er) onder een beuk dan onder een eik. Enige wetenschappelijke onderbouwing is helaas (nog) niet voorhanden.

Daarentegen is het wel zo dat de beuk vaak los zittende, dode takken in zijn kruin bewaart. Deze kunnen bij onweer of felle windstoten naar beneden komen, wat niet bijdraagt aan een veilige schuilplaats bij stormen.

Plantengemeenschap[bewerken]

De beuk is een preferente kensoort voor het bochtige smele-beukenbos (Deschampsio-Fagetum).

Aanplant[bewerken]

Beuken worden veel in hagen geplant. Omdat de beuk in symbiose met een schimmel leeft mogen de wortels van het plantgoed nooit schoon gespoeld worden en mag direct na het planten niet te overvloedig water gegeven worden. Jonge beuken behouden hun afgestorven blad tot eind april wanneer het nieuwe blad uitloopt. Daarom zijn ze bijzonder geschikt voor een dichte, hoge haag.[1]

Beuken worden vaak in lanen geplant. Zolang alle bomen gezond zijn gaat dit goed, maar wanneer een boom sterft, dan kan door zonnebrand de een na de andere boom volgen. Bij beukenbossen valt op dat er weinig tot geen ondergroei is, door het dichte bladerdak bereikt maar zeer weinig zonlicht de bodem, terwijl het looizuurrijke blad kruidachtige begroeiing tegengaat.

Leeftijd[bewerken]

Beuken worden 200 tot 300 jaar oud. In de Middachter Allee bij Kasteel Middachten in De Steeg stonden tot voor kort enkele van de oudste beuken in Nederland. De dikste was 5 meter in omvang, en enkele van de bomen waren 44-46 meter hoog. Ze waren in 1776 aangeplant. Omdat twee beuken in de winter van 2004/2005 spontaan omvielen en meerdere beuken hol en aangetast bleken door de korsthoutskoolzwam, heeft de eigenaar van Landgoed Middachten ze in november 2005 laten kappen.

Hout[bewerken]

Als de beuk voor het beukenhout gebruikt wordt, moet deze echter veel jonger gekapt worden, omdat het hout anders onbruikbaar wordt door verkleuring en aantasting door schimmels. Het hout kan voor allerlei producten gebruikt worden zoals speelgoed (omdat het nauwelijks splintert), meubilair en parket. Het is niet geschikt voor gebruik buiten of in natte ruimtes, omdat het hout dan snel zwart verkleurt.

Ziekten en plagen[bewerken]

De beuk kan aangetast worden door het gewoon meniezwammetje (Nectria cinnabarina), bastkanker (Nectria ditisima), roetdauw (Dematiaceae) en Apiognomonia errabunda die necrotische vlekken veroorzaakt.
Verder kan de beuk last hebben van de beukenbladluis (Phyllaphis fagi), wollige beukenluis (Cryptococcus fagisuga), de beukenspringkever (Rhynchaenus fagi), de galmijt (Aculops fuchsiae) en verschillende galmuggen zoals Mikiola fagi.

Toxiciteit[bewerken]

De beuk bevat fagine, een saponine. Deze fagines kunnen in grote hoeveelheden hemolyse opwekken[bron?]. Vooral paarden zijn zeer gevoelig voor deze toxines die vooral in de beukennoten zijn opgeslagen. De bladeren zijn weinig toxisch.

Kweekvormen[bewerken]

De beuk is een stevig ingeburgerde en talrijk aangeplante boom in de westerse cultuurlandschappen. Sinds de 19e eeuw worden er heel wat cultivars van de beuk gekweekt. De bruine beuk (Fagus silvatica 'Atropunicea') is een populaire variëteit die regelmatig ook spontaan opduikt in het wild of in aanplantingen [2][3] Een greep uit de grote hoeveelheid variëteiten:

  • Varenbeuk (Fagus silvatica 'Asplenifolia')
  • Kwartjesbeuk (Fagus silvatica 'Rotundifolia')
  • Fagus silvatica 'Asplenifolia' (varenbladige beuk, 12-15m hoge boom)[4]
  • Fagus silvatica 'Quercifolia' (ingesneden blad, als een eik)
  • Fagus silvatica 'Laciniata' (diep ingesneden blad)

Zuilvormen[bewerken]

  • Fagus silvatica 'Fastigiata'
  • Fagus silvatica 'Dawyck Gold' (bij uitlopen en in de herfst geel blad, zomers groen)
  • Fagus silvatica 'Red Obelisk' of Rohan Obelisk (brede zuil)

Treurvormen[bewerken]

  • Treurbeuk (Fagus silvatica 'Pendula')
  • Rode treurbeuk (Fagus silvatica 'Purpurea pendula')

Rode vormen[bewerken]

  • Bruine beuk (Fagus silvatica 'Atropunicea')
  • Fagus silvatica 'Purpurea major' of Riversii (groot blad)
  • Rode treurbeuk (Fagus silvatica 'Purpurea pendula')
  • Fagus silvatica 'Purpurea Tricolor'
  • Fagus silvatica 'Rohanii'
  • Fagus silvatica 'Dawyck Purple'

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Beuken voor een haag zijn geen haagbeuken (Carpinus betulus): dat is een andere soort.
  2. Johnson, O, Nieuwenkamp, H, Heukels, P, More, D. 2005. Bomengids van Europa, ISBN 9789018020279, http://books.google.be/books?id=ESNIhP0f50QC
  3. Koning en den Broek (2009). Dendrologie van de lage landen, Veertiende druk, KNNVuitgeverij te Zeist.
  4. T.J.M. Janson, J.J.C. Janssen, 2006, Stadsbomen Vademecum, deel 4, Boomsoorten en gebruikswaarde, ISBN 978-90-74481-25-0