Geldern

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Geldern
Stad in Duitsland Vlag van Duitsland
Wapen van Geldern
Geldern
Geldern
Situering
Deelstaat Noordrijn-Westfalen
Kreis Kleve
Regierungsbezirk Düsseldorf
Coördinaten 51° 31′ NB, 06° 20′ OL
Algemeen
Oppervlakte 96,91 km²
Inwoners (31-12-2013[1]) 33.064 (341 inw/km²)
Hoogte 24 m
Burgemeester Ulrich Janssen (CDU)
Overig
Postcode 47608
Netnummers 02831, 02832 (Lüllingen teilw.), 02838 (Kapellen)
Kenteken KLE
Stad 8 stadsdelen/districten
Gemeentenummer 05 1 54 012
Website www.geldern.de
Locatie van Geldern in Kleve
Geldern in KLE.svg
Portaal  Portaalicoon   Duitsland

Geldern (Nederlands: vroeger Gelre, later Gelder of Gelderen, zoals ook te zien is aan de met deze beide vormen voorkomende familienamen Van Gelder en Van Gelderen) is een stad in de Duitse Nederrijn, in de Kreis Kleef (Noordrijn-Westfalen). Geldern ligt aan de Niers, op circa twintig kilometer ten noordoosten van Venlo, maar de afstand tot de Nederlandse grens bedraagt hemelsbreed slechts zeven kilometer. Geldern telt 33.064 inwoners[2]. De stad is de oorsprong en oorspronkelijke hoofdstad van het historische hertogdom Gelre.

Deelgemeenten[bewerken]

Woonkernen binnen deze gemeente in de regio Nederrijn zijn:

Naam[bewerken]

Vorm
De eerste vermelding van de stad Gelderen in een oorkonde is uit het jaar 812. De naam van de plaats vertoonde diverse varianten: Gelre, Gielra, Gellero, Gelera en dergelijke. De naamsvarianten met een ingevoegde /-d-/ zijn jonger dan die van Gel(le)re.

Betekenis
Gellere (997), Gellera (1104/1105), Geldren (1167) stond oorspronkelijk wellicht voor een verhoogd gelegen nederzetting aan de drassige Niers, of Gellera zou een afsnijding van de Niers geweest kunnen zijn.

Geschiedenis[bewerken]

Duiding[bewerken]

Gelderen is een plaats die alleen door de loop der geschiedenis buiten het staatsverband der Nederlanden is gebleven, maar die een Nederlandse en Nederlandstalige oorsprong heeft. Haar historische betekenis voor deze regio is veel groter geweest dan haar perifere geografische ligging in een landelijk Duits grensgebied zou doen vermoeden. Haar omvang was altijd wel bescheiden, maar de stad was in de laatste drie eeuwen van geen historisch en potentieel belang meer. Pas in de laatste eeuwen groeiden bestuurlijke en cultureel-economisch belangrijke middeleeuwse stadjes, en die dat belang ook bleven vasthouden, uit tot de grote steden van tegenwoordig. Omdat Geldern niet meer van belang was bleef de plaats bescheiden van omvang tot op heden. Ook de uitgroei tot een regionale grotere stad bleef uit o.a. omdat de stad niet aan belangrijke handelswegen of rivieren of centraal in een groter gebied ligt en werd ook daarin voorbijgestreefd door buursteden als Venlo en Krefeld. Als in 1815 de grens voor Gelderen niet zo ongelukkig was getrokken, was de stad niet zo excentrisch komen te liggen. Nu is zij gedoemd een marginale functie te vervullen, meer nog dan het historisch enigszins vergelijkbare Gulik (Duits: Jülich). Zo werd in 1975 het district Geldern opgenomen in het district Kleve. Thans is de plaats niet meer dan een kleine provincieplaats met een streekfunctie voor het onderwijs.

Stedelijke geschiedenis[bewerken]

Periode voor 1543[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie hiervoor geschiedenis van Gelderen

Nederlandse periode[bewerken]

In 1543 kwam de stad met de rest van het hertogdom Gelre aan Karel V (Traktaat van Venlo). De stad zou tot 1703 bij de Zuidelijke Nederlanden blijven, met een onderbreking van 1578 (toen de stad in handen van de opstand en dus van de Noordelijke Nederlanden was) tot de Spaanse inname van 1587.

Pruisische en Duitse periode[bewerken]

Bombardement op Geldern in 1703.

In 1703 werd Gelderen tijdens de Spaanse Successieoorlog door Pruisen zwaar met artillerie gebombardeerd en tenslotte veroverd. Bij de Vrede van Utrecht in 1713 werd bekrachtigd dat de stad en het voormalige Overkwartier Pruisisch werd. De stad was grotendeels hersteld –- mede met geld van de koning van Pruisen -– van het bombardement van 1703, toen in 1735 een kruittoren ontplofte en het grootste deel van de stad weer verwoest werd. Ze werd later Duits, afgezien van de Franse bezetting van 1794 tot 1814. Na de Eerste Wereldoorlog lag Geldern in de Belgische bezettingszone van de Rijnprovincie. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd circa 80% van de stad verwoest door geallieerde luchtbombardementen.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Geldern ingedeeld in de nieuwe deelstaat Noordrijn-Westfalen. In 1975 ging het district Geldern op in de Kreis Kleef.

Gewestelijke geschiedenis[bewerken]

Gelre in 1477

De plaats Geldern is in Nederland relatief onbekend, terwijl zij voor de Nederlanden toch zo'n belangrijke historische rol heeft gespeeld. Hier was immers het stamslot van de Hertog van Gelre. Niet alleen de huidige Nederlandse provincie Gelderland was er enkele eeuwen mee verbonden, maar ook, en nog veel langer, het grootste deel van het huidige Noord-Limburg met plaatsen als Venlo, Venray en Horst, alsmede een geringer deel van Midden-Limburg, bijvoorbeeld Roermond. In het afzonderlijke artikel Geschiedenis van Gelderen wordt uitgebreid op de historische situatie ingegaan.

1rightarrow blue.svg Zie verder geschiedenis van Gelderen

Taal[bewerken]

De archieven van Geldern uit de Nederlandse tijd zijn in het Nederlands geschreven. Na het einde van de Nederlandse macht ging men vlug Hoogduits gebruiken als schrijftaal, maar de plaatselijke dialecten van Geldern en de hele Nederrijn worden door de Nederlandse taalwetenschap niettegenstaande bij de dialecten van het Nederlands geteld. Deze dialecten maken deel uit van het Nederfrankische overgangsgebied aan beide zijden van de grens.

Economie, cultuur en recreatie[bewerken]

Geldern ligt binnen het gebied van het samenwerkingsverband Euregio Rijn-Maas Noord en wordt daar de Kreis Kleef vertegenwoordigd.

In Geldern wordt ieder jaar in augustus een wedstrijd georganiseerd voor straatschilders (Duits: Strassenmaler). De kunstenaars kunnen op een speciaal terrein kamperen en het festival wordt opgeluisterd door optredens van straatmuzikanten en jongleurs. Het festival heeft in 2008 voor de dertigste keer plaatsgevonden.

In een voormalige watertoren in Geldern is het kunstenaarsinitiatief KUHnst-Turm-Niederrhein e.V. gevestigd dat regelmatig tentoonstellingen van hedendaagse beeldende kunst organiseert. Iedere zomer is er een werkperiode van vier weken voor twee of drie kunstenaars, die daarvoor een stipendium ontvangen.

de Markt met kerk in Geldern

Verkeer[bewerken]

Het station van Geldern ligt aan de spoorlijn van Kleef naar Krefeld en Düsseldorf. De Linksniederrheinische Strecke wordt frequent gereden door de 'Niers-Express'. Binnen het stadsgebied en naar de omliggende dorpen rijden er bussen.

Door Geldern lopen de Bundesstraße 9 (B 9) en Bundesstraße 58 (B 58), waarmee de plaats aan het autobaannetwerk is aangesloten. De dichtstbijzijnde vliegvelden zijn Luchthaven Düsseldorf International en vliegveld Weeze.

Partnersteden[bewerken]

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Bergen (NL  Kevelaer   Sonsbeck 
   Brosen windrose nl.svg  Issum 
 Straelen      Kerken 

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (de) Bevölkerungszahlen auf Basis des Zensus vom 9. Mai 2011 Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW)
  2. (de) Bevölkerungszahlen auf Basis des Zensus vom 9. Mai 2011 Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW)