Gemeentelijke herindeling in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gemeentenamen en -grenzen per 2016

In Nederland zijn er in de negentiende, en vooral in de twintigste eeuw veel gemeentelijke herindelingen doorgevoerd, waarbij het aantal gemeenten sterk is teruggelopen.

Achtergronden

De Nederlandse overheid wil graag bepaalde taken en bevoegdheden aan de gemeenten overdragen. Deze decentralisatie, die is ingezet door Lubbers I, is bedoeld om gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden te geven. Op basis van het idee dat veel kleine gemeenten deze verantwoordelijkheden niet of onvoldoende aankunnen, worden deze heringedeeld tot grotere gemeenten. Verwacht wordt dat grotere gemeenten een professioneler en zakelijker bestuur opleveren. Een ander motief tot gemeentelijke herindeling kan zijn dat een grote plaats meer ruimte nodig heeft, bijvoorbeeld voor woningbouw, en daarom grond krijgt van of samengevoegd wordt met kleinere gemeenten in de buurt. De effecten van herindelingen zijn echter tot op heden omstreden.

Hoewel er al vanaf de negentiende eeuw herindelingen plaatsvinden, was dit aanvankelijk zeer weinig en op zeer kleine schaal. Vooral vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw zijn het aantal en de schaal van de herindelingen geleidelijk toegenomen. Dit hangt samen met de toename van het aantal bevoegdheden dat werd overgedragen en het veranderde ideaalbeeld dat de overheid had van de gemeenten. Was begin jaren tachtig een inwoneraantal van minstens 5000 nog de richtlijn bij herindelingen, Paars II streefde eind jaren negentig naar gemeenten met 25.000 inwoners of meer.

Inmiddels hebben in heel Nederland al herindelingen plaatsgevonden. Sommige plaatsen hebben zelfs al meerdere herindelingen meegemaakt, andere wisten de dans te ontspringen. Bij het trekken van de nieuwe grenzen hangt veel af van politieke keuzes op nationaal of regionaal niveau.

Het verzet vanuit de bevolking tegen herindelingen is altijd vrij groot geweest, vooral in de gevallen waarin kleine gemeenten bij grote gemeenten gevoegd werden. De mening van de bevolking werd in het verleden echter vaak genegeerd, zelfs bij referenda. Een goed voorbeeld is de herindeling van Vleuten-De Meern bij Utrecht. In 1996 werd daar een volksraadpleging gehouden, waarin bij een opkomst van 83% maar liefst 98% van de bevolking zich tegen herindeling uitsprak. Toch vond per 1 januari 2001 de herindeling plaats.

Pim Fortuyn maakte in 2002 van het afschaffen van gemeentelijke herindelingen een verkiezingsthema. Onder invloed van de LPF besloot het kabinet-Balkenende I om herindelingen niet meer van bovenaf op te leggen. Geplande herindelingen rond Eindhoven en in het noorden van Noord-Holland werden afgelast. Alleen de herindeling in de Achterhoek mocht nog wel doorgaan; deze vond op 1 januari 2005 plaats. Hoewel het huidige beleid erop gericht is dat herindelingen alleen plaatsvinden met goedkeuring van de gemeenten zelf, kan het toch nog voorkomen dat een gemeente tegen haar zin wordt heringedeeld, bijvoorbeeld als de zogenoemde 'bestuurskracht' van een kleine gemeente onvoldoende blijkt te zijn. Ook gaan er nog geregeld stemmen op voorstedelijke gemeenten in met name de Randstad (bijvoorbeeld Diemen, Rijswijk of Schiedam) desnoods gedwongen in te lijven bij grote steden. De laatste jaren wordt met name in de noordelijke provincies weer gesproken over een nieuwe ronde gemeentelijke herindelingen.

Geschiedenis van gemeentelijke herindelingen

Herindelingen in de afgelopen decennia

Meest recente herindelingen

Per 1 januari 2016:

De door deze herindelingen nodig geworden tussentijdse verkiezingen werden gehouden op 18 november 2015.

Door deze herindelingen daalde het aantal gemeenten in Nederland van 393 naar 390.[1]

Komende herindelingen

In de provincies Drenthe, Overijssel, Flevoland en Zeeland zijn momenteel geen herindelingen in bespreking. In Groningen, Friesland, Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland, Noord-Brabant, Noord-Holland en Limburg wordt over herindelingen gesproken op de korte of middellange termijn.

2017

  • Noord-Brabant:
    • De gemeenten Schijndel, Sint-Oedenrode en Veghel zullen op 1 januari 2017 fuseren tot de nieuwe gemeente Meierijstad. Het besluit daartoe werd in november 2013 genomen door de drie gemeenten. [2][3] Op 4 november 2014 werd, na een peiling onder de bevolking, de naam van de fusiegemeente bekendgemaakt. [4]. De Kiesraad stelde 23 november 2016 vast als datum voor de herindelingsverkiezingen.[5]

2018

  • Friesland: In Friesland zijn 7 gemeenten betrokken bij drie herindelingen per 1 januari 2018 die door de opsplitsing van Littenseradiel met elkaar zijn verbonden.[6]
    • In juni 2013 heeft de gemeenteraad van Littenseradeel zich uitgesproken voor opdeling van de gemeente richting de buurgemeenten Súdwest Fryslân (15 dorpen), Leeuwarden (10 dorpen) en de nieuw te vormen gemeente Waadhoeke in Noordwest-Friesland (4 dorpen). [7]
    • De gemeenten Menaldumadeel, Franekeradeel en Het Bildt zullen opgaan in een nieuwe gemeente met de werknaam Waadhoeke. Ook de dorpen Welsrijp, Winsum, Baijum en Spannum in de huidige gemeente Littenseradeel, sluiten zich bij deze nieuwe gemeente aan. Oorspronkelijk was de gemeente Harlingen ook bij deze fusie betrokken maar na een referendum heeft deze gemeente besloten zelfstandig te blijven.[8]
    • De gemeente Leeuwarderadeel zal (samen met 10 dorpen van Littenseradiel) opgaan in de gemeente Leeuwarden. In een referendum op 30 januari 2013 hebben de inwoners van Leeuwarderadeel zich in grote meerderheid uitgesproken voor aansluiting bij de gemeente Leeuwarden waarna deze keuze door de gemeenteraad is bekrachtigd. Tijdens het referendum konden de inwoners zich uitspreken over aansluiting bij de nieuw te vormen gemeente in Noordwest-Friesland (Waadhoeke) dan wel bij Leeuwarden. [9]
  • Gelderland:
    • De gemeenten Rijnwaarden en Zevenaar hebben in mei 2016 officieel besloten om te fuseren tot de nieuwe gemeente Zevenaar. De nieuwe gemeente is per 1 januari 2018 een feit.[10]
  • Groningen:

2019

  • Friesland:
    • Dongeradeel, Ferwerderadeel en Kollumerland en Nieuwkruisland hebben besloten om te komen tot een fusie tussen de drie gemeenten in Noordoost-Friesland. Inwoners kunnen ideeën voor een nieuwe gemeentenaam insturen. Tegelijk met de Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart 2017, wordt door de inwoners de nieuwe gemeentenaam gekozen.[15] In eerste instantie was Dantumadeel ook bij de herindeling betrokken, maar die gemeente heeft besloten zelfstandig te blijven.[16]
  • Groningen:
    • De gemeenten Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn hopen per 1 januari 2019 te fuseren tot de nieuwe gemeente Westerkwartier.[17]
    • De gemeenten Groningen en Ten Boer hebben in november 2015 besloten om een fusie tussen beide gemeenten te onderzoeken. Als de plannen doorgaan is de fusiegemeente per 1 januari 2019 een feit.[18] De provincie heeft in juni 2016 aangegeven dat Haren zich hierbij moet aansluiten ondanks een besluit van de gemeenteraad van Haren dit niet te willen. In september 2016 heeft de meerderheid van de gemeenteraad besloten niet langer medewerking te verlenen aan het herindelingstraject nadat Haren nog wel input had gegeven voor het herindelingsontwerp. [19] [20]
    • De gemeenten Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond gaan per 1 januari 2019 met elkaar fuseren. De gemeenteraden van de vier gemeenten hebben daar in oktober 2016 mee ingestemd. De werknaam van de fusiegemeente is Hoogeland. Eerder waren de gemeenten samen met Appingedam, Delfzijl en Loppersum in gesprek over een fusie tussen deze zeven gemeenten (de G7-gemeente), maar deze gesprekken liepen op niets uit.[21]
  • Limburg:
    • De gemeenten Onderbanken, Nuth en Schinnen hebben in november 2016 besloten te fuseren fuseren tot een nieuwe gemeente per 1 januari 2019.[22]
    • In november 2016 werd bekend dat de geneenten Heerlen en Landgraaf per 1 januari 2019 met elkaar willen fuseren.[23]
  • Noord-Brabant
  • Noord-Holland:
    • Omdat de gemeente het niet verstandig achtte om zelfstandig te blijven ging Haarlemmerliede en Spaarnwoude op zoek naar een fusiepartner. Na verdiepende gesprekken met drie buurgemeenten: Amsterdam, Haarlemmermeer en Velsen heeft de gemeenteraad van Haarlemmerliede c.a. op 28 juni 2016 met grote meerderheid besloten te willen fuseren met Haarlemmermeer. Ook de gemeenteraad van Haarlemmermeer heeft hiermee ingestemd. [26] De streefdatum is 1 januari 2019.
  • Utrecht/ Zuid-Holland:
    • Op 10 november 2015 hebben de Zuid-Hollandse gemeenten Zederik en Leerdam en het Utrechtse Vianen besloten een herindelingstraject in te gaan dat moet leiden tot één gemeente Vijfheerenlanden. Tot welke provincie de nieuwe gemeente gaat behoren is nog onduidelijk. In september 2016 heeft de minister van Binenlandse Zaken besloten dat de provincie Utrecht voorlopig de regie krijgt bij het fusietraject, de gewenste herindelingsdatum van 1 januari 2018 bleek echter niet meer haalbaar en wordt minimaal een jaar verschoven. Op 1 januari 2018 zullen al wel de ambtelijke organisaties van de drie gemeenten in een geheel opgaan. [27]
  • Zuid-Holland:
    • De gemeenten Giessenlanden en Molenwaard hebben in november 2016 besloten om te fuseren. De fusie zal haar beslag krijgen op 1 januari 2019.[28]
  • Gelderland:

2020

  • Zuid-Holland:
    • In de Hoeksche Waard worden al lange tijd discussies gevoerd over een herindeling tussen de gemeenten Binnenmaas, Cromstrijen, Korendijk, Oud-Beijerland en Strijen. Nu deze gesprekken niets hebben opgeleverd nam de provincie Zuid-Holland de regie over.[30] Hoewel alleen de gemeenteraden van Oud-Beijerland en Strijen hebben ingestemd met een fusie hebben de Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland besloten de fusie door te zetten.[31] De overige drie gemeenten gaven hierop aan dat ze tegelijk met de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 een volksraadpleging wilden houden.[32] De streefdatum van de (gedeeltelijk) gedwongen fusie is 1 januari 2020.

Overige fusiebesprekingen

  • Groningen: Op 28 februari 2013 heeft de visitatiecommissie, ingesteld door de provincie Groningen en de vereniging Groninger Gemeenten haar eindrapport 'Grenzeloos gunnen' gepresenteerd. Hierin wordt aanbevolen om per 1 januari 2018 de huidige 23 gemeenten samen te voegen tot 6 nieuwe gemeenten.[33] De provincie steunde dit rapport, maar na de Provinciale Statenverkiezingen ligt er minder druk op de herindeling.[34] Naast de al besproken herindelingen in 2018 en 2019 zijn de volgende herindelingen nog in bespreking:
    • Na het klappen van het overleg over de G7-gemeente in Noord-Groningen zijn Appingedam, Delfzijl en Loppersum nu op zichzelf aangewezen, de zogenaamde DAL-variant. In 2016 is nog een poging gedaan om Eemsmond bij de fusie tussen deze gemeenten te betrekken de DEAL-variant) maar die gemeente heeft definitief voor de partners van de gemeente Hoogeland gekozen, daarbij gesteund door de provincie Groningen. Met name in Delfzijl vindt men de DAL-variant eigenlijk te mager en blijft met zo nodig liever zelfstandig. [35]
    • Veendam, Stadskanaal en Pekela onderzoeken de mogelijkheid van herindeling van deze drie gemeenten. Naar verwachting wordt er hierover begin 2017 een volgend besluit genomen. [36]
  • Limburg:
    • De gemeenten Maastricht, Meerssen en Valkenburg aan de Geul onderzoeken hun bestuurlijke toekomst. Meerssen en Valkenburg denken uiteindelijk niet zelfstandig verder te kunnen en hebben toenadering tot elkaar gezocht. Maastricht haakt bij de plannen aan. [37]
  • Noord-Brabant:
    • De gemeente Haaren heeft besloten dat in de toekomst deze gemeente opgeheven zal worden. De voorkeur gaat daarbij uit naar opsplitsing over 4 buurgemeenten namelijk Boxtel (Esch), Tilburg (Biezenmortel) , Vught (Helvoirt) en Oisterwijk (het dorp Haaren).[38] Het is nog niet duidelijk wanneer deze opsplitsing zal plaatsvinden. Per 1 december 2016 is door de provincie Noord-Brabant Roel Augusteijn benoemd als extern adviseur. Zijn taak is een breedgedragen advies te formuleren over een reële opsplitsingsdatum.[39]
    • De gemeente Landerd beraadt zich op haar toekomst. In een in november 2015 gehouden referendum koos 37% voor het samenvoegen van de gemeente met de buurgemeenten Bernheze en Uden tot één grote Maashorstgemeente. De gemeente Bernheze ziet dit echter niet zitten. Een terugvaloptie is een fusie met alleen Uden.[40]
    • De gemeenteraad van Nuenen c.s. heeft in november 2016 besloten dat ze in de toekomst wil herindelen. Met welke gemeente moet nog onderzocht worden. Eindhoven of Helmond zijn de meest voor het hand liggend.[41]
    • De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en St. Hubert en St. Anthonis spreken sinds 2012 over herindeling in het Land van Cuijk. De samenwerking verloopt echter niet soepel.[42] Boxmeer streefde echter naar een fusie tussen de vijf gemeenten per 1 januari 2019.[43] Inmiddels is duidelijk dat dit geen haalbare kaart is.
  • Gelderland: Een provinciale adviescommissie onder leiding van Fred de Graaf concludeerde eind 2014 na onderzoek betreffende de regio Rivierenland dat een herindeling van tien naar drie gemeenten het meest voor de hand ligt. Neder-Betuwe, Buren en Tiel zouden kunnen samengaan, evenals Culemborg, Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen. Maasdriel en Zaltbommel zouden samen de gemeente Bommelerwaard kunnen vormen. Wellicht kunnen de gemeenten Druten en West Maas en Waal aansluiten bij andere gemeenten in het Land van Maas en Waal, zo stelde de commissie-De Graaf.[44] Tot nu toe zijn er alleen concrete plannen voor een fusie (in 2019) van de gemeenten Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal dus zonder Culemborg.
    • De gemeenten Zaltbommel en Maasdriel laten een onderzoek doen naar hoe toekomstige samenwerking vorm kan krijgen. Herindeling is één van de opties. De resultaten worden eind 2016 verwacht. [45]

Recent afgeblazen herindelingen

  • Zuid-Holland:
    • De provincie stuurde aan op een fusie tussen de gemeenten Gouda en Waddinxveen per 1 januari 2014. Gouda was voor, Waddinxveen tegen. De provincie heeft ook de recente fusiegemeenten Zuidplas en Bodegraven-Reeuwijk in de discussie betrokken. In april 2012 werden de fusieplannen stopgezet.[46]
  • Noord-Brabant:
    • De gemeenten Bernheze en Maasdonk zouden per 1 januari 2015 fuseren tot een plattelandsgemeente. Dit proces is echter stopgezet.[47] Intussen is de gemeente Maasdonk opgedeeld tussen 's-Hertogenbosch en Oss.
  • Noord-Holland:
    • Met een stemming op 22 mei 2012, waarbij het wetsvoorstel werd verworpen, kwam er een voorlopig einde aan de controversieel verklaarde gemeentelijke herindeling Bussum, Naarden, Muiden en Weesp.[48] De eerste drie gemeenten zijn ondertussen wel gefuseerd tot de huidige gemeente Gooise Meren.
  • Utrecht/ Gelderland:
  • Limburg:
  • Gelderland:
    • De gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek onderzochten een fusie van de twee gemeenten per 1 januari 2016, maar begin 2013 zijn de plannen op de lange baan geschoven.[50]
    • Vanwege gebrek aan draagvlak gaat de fusie tussen Hattem, Heerde en Oldebroek niet door. De drie gemeenten koersten naar een fusie per 1 januari 2017.[51]
  • Groningen:
    • Nadat na de Provinciale Statenverkiezingen het Groningse provinciebestuur minder druk uitoefende op een grootschalige herindeling heeft de gemeente Haren besloten zelfstandig te blijven. Hiermee kwam een einde aan de fusieplannen met Groningen en Ten Boer en met het Drentse Tynaarlo.[52]

Lijsten van alle herindelingen en voormalige gemeenten

Zie ook

Externe links