Gemeentelijke herindelingen in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Gemeentenamen en -grenzen per 2018

In Nederland zijn er in de negentiende en vooral in de twintigste eeuw veel gemeentelijke herindelingen doorgevoerd. In de eenentwintigste eeuw gaat dit proces verder, waarbij het aantal gemeenten teruggelopen is van 1121 in 1900 naar 380 in 2018.

Achtergronden

De Nederlandse overheid wil graag bepaalde taken en bevoegdheden aan de gemeenten overdragen. Deze decentralisatie, die is ingezet door Lubbers I, is bedoeld om gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden te geven. Op basis van het idee dat veel kleine gemeenten deze verantwoordelijkheden niet of onvoldoende aankunnen, worden deze heringedeeld tot grotere gemeenten. Verwacht wordt dat grotere gemeenten een professioneler en zakelijker bestuur opleveren. Een ander motief tot gemeentelijke herindeling kan zijn dat een grote plaats meer ruimte nodig heeft, bijvoorbeeld voor woningbouw, en daarom grond krijgt van of samengevoegd wordt met kleinere gemeenten in de buurt. De effecten van herindelingen zijn echter tot op heden omstreden.

Hoewel er al vanaf de negentiende eeuw herindelingen plaatsvinden, was dit aanvankelijk zeer weinig en op zeer kleine schaal. Vooral vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw zijn het aantal en de schaal van de herindelingen geleidelijk toegenomen. Dit hangt samen met de toename van het aantal bevoegdheden dat werd overgedragen en het veranderde ideaalbeeld dat de overheid had van de gemeenten. Was begin jaren tachtig een inwoneraantal van minstens 5000 nog de richtlijn bij herindelingen, Paars II streefde eind jaren negentig naar gemeenten met 25.000 inwoners of meer.

Inmiddels hebben in heel Nederland al herindelingen plaatsgevonden. Sommige plaatsen hebben zelfs al meerdere herindelingen meegemaakt. Bij het trekken van de nieuwe grenzen hangt veel af van politieke keuzes op nationaal of regionaal niveau.

Het verzet vanuit de bevolking tegen herindelingen is altijd vrij groot geweest, vooral vanuit kleine gemeenten die bij grote gemeenten gevoegd werden. De mening van de bevolking werd in het verleden echter vaak genegeerd, zelfs bij referenda. Een goed voorbeeld is de herindeling van Vleuten-De Meern bij Utrecht. In 1996 werd daar een volksraadpleging gehouden, waarin bij een opkomst van 83% maar liefst 98% van de bevolking zich tegen herindeling uitsprak. Toch vond per 1 januari 2001 de herindeling plaats.

Fortuyn maakte in 2002 van het afschaffen van gemeentelijke herindelingen een verkiezingsthema. Onder invloed van de LPF besloot het kabinet-Balkenende I om herindelingen niet meer van bovenaf op te leggen. Geplande herindelingen rond Eindhoven en in het noorden van Noord-Holland werden afgelast. Alleen de herindeling in de Achterhoek mocht nog wel doorgaan; deze vond op 1 januari 2005 plaats. Hoewel het huidige beleid erop gericht is dat herindelingen alleen plaatsvinden met goedkeuring van de gemeenten zelf, kan het toch nog voorkomen dat een gemeente tegen haar zin wordt heringedeeld, bijvoorbeeld als de zogenoemde 'bestuurskracht' van een kleine gemeente onvoldoende blijkt te zijn. Ook gaan er nog geregeld stemmen op voorstedelijke gemeenten in met name de Randstad (bijvoorbeeld Diemen, Rijswijk of Schiedam) desnoods gedwongen in te lijven bij grote steden. De laatste jaren wordt met name in de noordelijke provincies weer gesproken over een nieuwe ronde gemeentelijke herindelingen.

Geschiedenis van gemeentelijke herindelingen

Aantallen gemeenten

De herindelingen leiden tot een vermindering van het aantal gemeenten. De ontwikkeling van het aantal gemeenten - per 1 januari van het betreffende jaar - was als volgt:[1]

Jaar Aantal
1900 1121
1910 1121
1920 1110
1930 1078
1940 1054
1950 1015
1960 994
1970 913
1980 811
1990 672
2000 537
2001 504
2002 496
2003 489
2004 483
2005 467
2006 458
2007 443
2009 441
2010 431[2]
2011 418
2012 415
2013 408
2014 403
2015 393
2016 390
2017 388
2018 380

Herindelingen in de afgelopen decennia

Herindeling 1 januari 2018

1rightarrow blue.svg Zie ook: Gemeentelijke herindelingsverkiezingen in Nederland 2017

Door deze herindelingen daalde het aantal gemeenten in Nederland van 388 naar 380.[7]

Komende herindelingen

In de provincies Drenthe, Overijssel, Flevoland en Zeeland zijn in 2018-2019 geen herindelingen in bespreking. In Groningen, Friesland, Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland, Noord-Brabant, Noord-Holland en Limburg wordt over herindelingen gesproken op de korte of middellange termijn.

2019

1rightarrow blue.svg Zie ook: Gemeentelijke herindelingsverkiezingen in Nederland 2018

Voor de volgende twaalf gemeentelijke herindelingen zijn de wetsvoorstellen op 24 april 2018 aangenomen door de Tweede Kamer en op 10 juli 2018 door de Eerste Kamer. De streefdatum voor al deze herindelingen is 1 januari 2019.

In al deze gemeenten zijn de reguliere gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart 2018 overgeslagen. De herindelingsverkiezingen zullen gehouden worden op 21 november 2018.

Het aantal gemeenten daalt door deze herindelingen per 1 januari 2019 met 25 naar 355.

2021

  • Groningen:
    • Op 15 november 2017 hebben de gemeenteraden van Delfzijl, Appingedam en Loppersum besloten gezamenlijk tot herindeling over te gaan.[20] De beoogde datum van de herindeling is 1 januari 2021. [21]
  • Noord-Holland: Op langere termijn streeft de provincie naar één gemeente Gooiland voor de hele regio Het Gooi. Per 1 januari 2021 is de inzet van de provincie dat er van de huidige 7 gemeenten in het Gooi er 3 overblijven door de volgende acties waarover de provincie de regie voert.[22]
  • Noord-Holland:
    • De gemeenteraad van Beemster heeft op 9 januari 2018 besloten dat ze in de volgende raadsperiode (2018-2022) een bestuurlijke fusie wil realiseren met de gemeente Purmerend. Streefdatum 1 januari 2021. [23]
  • Noord-Brabant:

Overige fusiebesprekingen

  • Gelderland:
    • Een provinciale adviescommissie onder leiding van Fred de Graaf concludeerde eind 2014 betreffende de regio Rivierenland dat een herindeling van tien naar drie gemeenten het meest voor de hand ligt. Neder-Betuwe, Buren en Tiel zouden kunnen samengaan, evenals Culemborg, Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen. Maasdriel en Zaltbommel zouden samen de gemeente Bommelerwaard kunnen vormen. Wellicht kunnen de gemeenten Druten en West Maas en Waal aansluiten bij andere gemeenten in het Land van Maas en Waal, zo stelde de commissie-De Graaf.[25] Tot nu toe zijn er alleen concrete plannen voor een fusie (in 2019) van de gemeenten Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal tot de nieuwe gemeente West Betuwe, dus zonder Culemborg.
    • De gemeenten Zaltbommel en Maasdriel hebben een onderzoek laten doen naar hoe toekomstige samenwerking vorm kan krijgen. Het onderzoek adviseert om per 2020 over te gaan tot een herindeling. Vanuit Zaltbommel wordt echter eerst gestreefd naar een ambtelijke fusie. Over een herindeling zal pas later worden besloten. [26]
  • Noord-Brabant:
    • De gemeente Landerd beraadt zich op haar toekomst. In een in november 2015 gehouden referendum koos 37% voor het samenvoegen van de gemeente met de buurgemeenten Bernheze en Uden tot één grote Maashorstgemeente. De gemeente Bernheze ziet dit echter niet zitten. Een terugvaloptie is een fusie met alleen Uden. In juni 2017 werd een onderzoek naar deze optie in gang gezet.[27]
    • De gemeenteraad van Nuenen c.a. heeft in november 2016 besloten dat ze in de toekomst wil herindelen. Met welke gemeente moet nog onderzocht worden, Eindhoven en Son en Breugel zijn de meest voor het hand liggende opties. De provincie Brabant houdt in december 2017 een enquête waarin drie opties worden voorgelegd: zelfstandig blijven, herindelen met Eindhoven of herindelen met Son en Breugel.[28]
    • De gemeenten Boxmeer, Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert en St. Anthonis spreken sinds 2012 over herindeling tot één gemeente Land van Cuijk. In september 2017 is in alle 5 gemeenteraden gestemd over het voorstel om deze fusie te realiseren per 1 januari 2023. In twee gemeenten stemde een meerderheid echter tegen, te weten in Grave en in Mill en Sint Hubert. In Grave is gelijk met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2018 een opiniepeiling gehouden over dit onderwerp, waarbij de optie zelfstandigheid de meeste stemmen kreeg. Het proces om deze herindeling verder te brengen is intussen nog niet stilgelegd. [29]
  • Limburg:
    • De gemeenten Maastricht, Meerssen en Valkenburg aan de Geul onderzoeken hun bestuurlijke toekomst. Meerssen en Valkenburg denken uiteindelijk niet zelfstandig verder te kunnen en hebben toenadering tot elkaar gezocht. Maastricht haakt bij de plannen aan. De provincie voert de regie over het onderzoek dat voor 1 januari 2018 klaar moet zijn. [30]

Recent afgeblazen herindelingen

  • Groningen:
    • Veendam, Stadskanaal en Pekela hebben de mogelijkheid van samengaan van deze drie gemeenten onderzocht. Op 28 februari 2017 hebben de gemeenteraden van deze drie gemeenten hierover gestemd. Stadskanaal en Pekela stemden in meerderheid voor de fusie, Veendam bleek tegen. Deze herindeling is hiermee (voorlopig) van de baan.[31]
  • Gelderland:
    • De gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek onderzochten een fusie van de twee gemeenten per 1 januari 2016, maar begin 2013 zijn de plannen op de lange baan geschoven.[32]
    • Vanwege gebrek aan draagvlak gaat de fusie tussen Hattem, Heerde en Oldebroek niet door. De drie gemeenten koersten naar een fusie per 1 januari 2017.[33]
  • Gelderland/Utrecht:
  • Noord-Holland:
    • Door een stemming in de Tweede Kamer op 22 mei 2012, waarin het wetsvoorstel werd verworpen, kwam er een voorlopig einde aan de controversieel verklaarde gemeentelijke herindeling van Bussum, Naarden, Muiden en Weesp.[34] De eerste drie gemeenten zijn vervolgens wel per 1 januari 2016 gefuseerd tot de huidige gemeente Gooise Meren.
  • Zuid-Holland:
    • De provincie stuurde aan op een fusie tussen de gemeenten Gouda en Waddinxveen per 1 januari 2014. Gouda was voor, Waddinxveen tegen. De provincie heeft ook de recente fusiegemeenten Zuidplas en Bodegraven-Reeuwijk in de discussie betrokken. In april 2012 werden de fusieplannen stopgezet.[35]
  • Noord-Brabant:
    • De landelijke gemeenten Bernheze en Maasdonk zijn in 2009 gestart met de voorbereiding van een fusie per 1 januari 2015. Dit proces is echter in 2012 door Bernheze stopgezet.[36] Vervolgens is de gemeente Maasdonk, op eigen initiatief, per 1 januari 2015 opgedeeld tussen 's-Hertogenbosch en Oss.
  • Limburg:
    • De omstreden fusie tussen Bergen, Gennep en Mook en Middelaar tot gemeente Maasduinen werd in april 2011 verworpen.
    • In het voorjaar van 2015 werd besloten dat een fusie tussen de gemeenten Brunssum en Landgraaf niet doorging.[37]
    • Voor de samenvoeging van Heerlen en Landgraaf per 1 januari 2019 had de ministerraad op 13 oktober 2017 ingestemd met de aanbieding van een herindelingsvoorstel aan de Raad van State. De meerderheid van de gemeenteraad van de gemeente Landgraaf was tegen deze herindeling gekant en daarom was het herindelingsadvies opgesteld door de provincie Limburg. Mede naar aanleiding van een negatief advies van de Raad van State heeft het kabinet op 8 december 2017 besloten de lopende procedure voor de voorgenomen herindeling te beëindigen. Het negatieve advies had met name te maken met de in zijn ogen onzorgvuldige procedure die de provincie heeft gevolgd in dit dossier. Het kabinet is wel van mening dat de bestuurskracht in de regio vergroot dient te worden en zal in de nabije toekomst kijken hoe dit kan worden bewerkstelligd.[38]

Lijsten van alle herindelingen en voormalige gemeenten

Zie ook

Externe links