Gemeentelijke herindeling in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gemeentenamen en -grenzen per 2014

In Nederland zijn er in de negentiende, en vooral in de twintigste eeuw veel gemeentelijke herindelingen doorgevoerd, waarbij het aantal gemeenten sterk is teruggelopen.

Achtergronden[bewerken]

De Nederlandse overheid wil graag bepaalde taken en bevoegdheden aan de gemeenten overdragen. Deze decentralisatie, die is ingezet door Lubbers I, moet gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden geven. Omdat men denkt dat veel kleine gemeenten deze verantwoordelijkheden niet of niet voldoende aankunnen, worden deze heringedeeld tot grotere gemeenten. Verwacht wordt dat grotere gemeenten een professioneler en zakelijker bestuur opleveren. Een ander motief tot gemeentelijke herindeling kan zijn dat een grote plaats meer ruimte nodig heeft, bijvoorbeeld voor woningbouw, en daarom grond krijgt van of samengevoegd wordt met kleinere gemeenten in de buurt. De effecten van herindelingen zijn tot nu toe omstreden.

Hoewel er al vanaf de negentiende eeuw, aanvankelijk zeer weinig en op zeer kleine schaal, herindelingen plaatsvinden, is vooral vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw het aantal en de schaal van de herindelingen geleidelijk toegenomen. Dit hangt samen met de toename van het aantal bevoegdheden dat werd overgedragen en het veranderde ideaalbeeld dat de overheid had van de gemeente. Was begin jaren tachtig een inwoneraantal van minstens 5000 nog de richtlijn bij herindelingen, Paars II streefde eind jaren negentig naar gemeenten met 25.000 inwoners of meer.

Inmiddels hebben in heel Nederland al herindelingen plaatsgevonden. Sommige plaatsen hebben zelfs al meerdere herindelingen meegemaakt, andere wisten de dans te ontspringen. Bij het trekken van de nieuwe grenzen hangt veel af van politieke keuzes op nationaal of regionaal niveau.

Het verzet vanuit de bevolking tegen herindelingen is altijd vrij groot geweest, vooral als kleine gemeenten bij grote gemeenten gevoegd werden. De mening van de bevolking werd in het verleden echter vaak genegeerd, zelfs bij referenda. Een goed voorbeeld is de herindeling van Vleuten-De Meern bij Utrecht. In 1996 werd daar een volksraadpleging gehouden, waarin bij een opkomst van 83% maar liefst 98% van de bevolking zich tegen herindeling uitsprak. Toch vond per 1 januari 2001 de herindeling plaats.

Pim Fortuyn maakte in 2002 van het afschaffen van gemeentelijke herindelingen een verkiezingsthema. Onder invloed van de LPF besloot het kabinet-Balkenende I om herindelingen niet meer van bovenaf op te leggen. Geplande herindelingen rond Eindhoven en in het noorden van Noord-Holland werden afgelast. Alleen de herindeling in de Achterhoek mocht nog wel doorgaan, welke op 1 januari 2005 plaatsvond. Hoewel het huidige beleid erop gericht is dat herindelingen alleen plaatsvinden met goedkeuring van de gemeenten zelf, kan het toch nog voorkomen dat een gemeente tegen haar zin wordt heringedeeld, bijvoorbeeld als de zogenoemde 'bestuurskracht' van een kleine gemeente onvoldoende blijkt te zijn. Ook gaan er nog geregeld stemmen op voorstedelijke gemeenten in met name de Randstad (bijvoorbeeld Diemen, Rijswijk of Schiedam) desnoods gedwongen in te lijven bij grote steden. De laatste jaren wordt met name in de noordelijke provincies weer gesproken over een nieuwe ronde gemeentelijke herindelingen. Het ligt echter niet in de verwachting dat Den Haag nog zo gemakkelijk als in het verleden met dit soort grootschalige herindelingen akkoord zal gaan. Tegenwoordig denkt men dat gemeenten op zich als belangrijke maatschappelijke waarden en als belangrijke ordeningskaders voor burgers dienen te worden beschouwd.

Geschiedenis van gemeentelijke herindelingen[bewerken]

Herindelingen in de afgelopen decennia[bewerken]

Meest recente herindelingen[bewerken]

Per 1 januari 2014:

Door deze herindeling daalde het aantal gemeenten in Nederland van 411 naar 406 (inclusief de drie openbare lichamen in de Cariben).

Komende herindelingen[bewerken]

In de provincies Drenthe, Overijssel, Flevoland, Limburg en Zeeland zijn momenteel geen herindelingen in bespreking. In Gelderland, Noord-Brabant, Utrecht, Friesland, Noord-Holland en Zuid-Holland en Groningen wordt over herindelingen gesproken op de korte of middellange termijn.

2015[bewerken]

In 2015 zijn de volgende gemeentelijke herindelingen gepland. In de 16 betrokken gemeenten zullen de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 niet op 19 maart maar pas in november plaatsvinden.[3]

  • Noord-Holland: de gemeenten Alkmaar, Graft-De Rijp en Schermer fuseren op 1 januari 2015 tot de nieuwe gemeente Alkmaar. Op 15 maart 2012 besloot de gemeente Graft-De Rijp als eerste om met Alkmaar te gaan fuseren.[4] Op 21 juni 2012 besloot de gemeenteraad van Schermer eveneens om te fuseren met de gemeente Alkmaar.[5] De nieuwe gemeente zal straks bijna 107.000 inwoners gaan tellen.
  • Gelderland: de gemeenten Groesbeek, Millingen en Ubbergen. De gemeenteraden van de drie gemeente hebben op 20 december 2012 definitief besloten tot een fusie per 1 januari 2015. Tijdens de herindelingsverkiezingen voor de nieuwe gemeenteraad in november 2014 zal eveneens een referendum gehouden worden over de nieuwe naam van de gemeente. De keuze gaat daarbij tussen Berg en Dal en Groesbeek.[6]
  • Zuid-Holland: de gemeenten Bernisse en Spijkenisse hebben in maart 2013 besloten tot een fusie per 1 januari 2015 onder de naam Nissewaard. De gemeenteraad van Bernisse heeft nog een ultieme poging gedaan om een grote gemeente Voorne-Putten te vormen, waarin ook de gemeenten Hellevoetsluis, Brielle en Westvoorne op zouden moeten gaan. Deze drie gemeenten zagen dat echter niet zitten.[7]
  • Zuid-Holland: de gemeenten Bergambacht, Nederlek, Ouderkerk, Schoonhoven en Vlist (Krimpenerwaard) moeten volgens het kabinet-Rutte II per 1 januari 2015 fuseren tot een nieuwe gemeente Krimpenerwaard. Uitgezonderd Schoonhoven hebben de betrokken gemeenten zich er echter tegen verzet. Een 'K6'-gemeente (de vijf genoemde gemeenten plus Krimpen aan den IJssel) zien zij wel als een levensvatbaar alternatief.[8][9][10]
  • Noord-Brabant: De gemeenteraad van Maasdonk heeft op 29 januari 2013 gekozen voor een opsplitsing van de gemeente. Hierbij zal het dorp Geffen ingedeeld worden bij de gemeente Oss en de dorpen Nuland en Vinkel bij de gemeente 's-Hertogenbosch. De herindeling zal zijn beslag krijgen op 1 januari 2015.[11]

2016[bewerken]

  • Noord-Holland: in 2012 is door de gemeente Zeevang een officieel verzoek ingediend bij de buurgemeente Edam-Volendam om te komen tot een fusie, hier is door Edam-Volendam mee ingestemd in mei 2013. De gemeenten hebben in oktober 2013 de procedure opgestart om te komen tot een fusie per 1 januari 2016.[12]
  • Noord-Holland: de gemeenten Naarden, Bussum en Muiden hebben een procedure opgestart om per 2016 te fuseren. Gemeente Weesp wordt op korte termijn niet bij de fusie betrokken, zoals oorspronkelijk de bedoeling was (zie gemeentelijke herindeling Bussum, Naarden, Muiden en Weesp).[13]

2018[bewerken]

  • Friesland: Gemeente Littenseradiel. In juni 2013 heeft de gemeenteraad van Littenseradiel zich uitgesproken voor opdeling van de gemeente richting de buurgemeenten Súdwest Fryslân (15 dorpen), Leeuwarden (10 dorpen) en de nieuw te vormen gemeente in Noordwest Fryslân (bestaande uit vier dorpen). Deze herindeling zal plaatsvinden in samenhang met de twee hieronder genoemde herindelingen in Friesland en zal vermoedelijk zijn beslag krijgen op 1 januari 2018. [14]
  • Friesland: De gemeenten Menameradiel, Franekeradeel en Het Bildt werken aan de vorming van een nieuwe gemeente in Noordwest-Fryslân met de werknaam Westergo. Ook de dorpen Wjelsryp, Winsum, Baaium en Spannum in de huidige gemeente Littenseradiel sluiten zich bij deze nieuwe gemeente aan. Oorspronkelijk was de gemeente Harlingen ook bij deze fusie betrokken maar na een referendum heeft deze gemeente besloten zelfstandig te blijven.[15]
  • Friesland: In een referendum op 30 januari 2013 hebben de inwoners van de gemeente Leeuwarderadeel zich in grote meerderheid uitgesproken voor aansluiting bij de gemeente Leeuwarden en deze keuze is twee weken later door de gemeenteraad bekrachtigd. Tijdens het referendum konden de inwoners zich uitspreken over aansluiting bij de nieuw te vormen gemeente in Noordwest-Fryslân, dan wel bij Leeuwarden. Omdat Leeuwarden per 1 januari 2014 al een herindeling met een deel van de gemeente Boarnsterhim meemaakt die eerst afgerond moet worden, kan een nieuwe herindeling vermoedelijk niet voor 1 januari 2018 plaatsvinden.[16]
  • Noord-Brabant: De gemeenten Schijndel, Sint-Oedenrode en Veghel hebben in november 2013 gezamenlijk besloten een herindelingstraject in te gaan dat moet leiden tot één gemeente in 2018.[17]
  • Groningen: Op 28 februari 2013 heeft de visitatiecommissie, ingesteld door de provincie Groningen en de vereniging Groninger Gemeenten haar eindrapport 'Grenzeloos gunnen' gepresenteerd. Hierin wordt aanbevolen om per 1 januari 2018 de huidige 23 gemeenten samen te voegen tot 6 nieuwe gemeenten. De werktitels van de voorgestelde zes nieuwe gemeenten zijn: Hogeland (De Marne, Winsum, Bedum, Eemsmond (exclusief de Eemshaven) en een stukje Zuidhorn), Westerkwartier (Grootegast, Leek, Marum en de rest van Zuidhorn), Stad Groningen (Groningen, Ten Boer, Haren en een deel van Slochteren (Meerstad)), Eemsdelta (Delfzijl, Appingedam, Loppersum, deel van Eemsmond (Eemshaven), deel van Slochteren en een deel van Oldambt)), De Compagnie (Hoogezand-Sappemeer, deel van Slochteren, Menterwolde, Veendam en Pekela) en Oost-Groningen (Deel van Oldambt, Stadskanaal, Vlagtwedde en Bellingwedde).[18] De komende jaren zullen de plannen door de betrokken gemeenten en de provincie nader uitgewerkt en definitief ingevuld moeten worden.

Overige fusiebesprekingen[bewerken]

  • Noord-Brabant: Land van Cuijk: De gemeente St. Anthonis heeft in oktober 2012 aangegeven te streven naar een 'krachtige' gemeente in het Land van Cuijk waarin op 1 januari 2015 de huidige vijf gemeenten zouden moeten opgaan. Cuijk, Mill en St. Hubert en Grave hebben echter aangegeven eerst een ambtelijke fusie van die drie gemeenten te willen onderzoeken. Als een grote gemeente er (nog) niet in zit dan streeft St. Anthonis mogelijk naar een tussenstap door op eerst te fuseren met Boxmeer [19][20]
  • Gelderland: Druten en Beuningen hebben plannen om in de toekomst te fuseren, met mogelijk ook de gemeenten West Maas en Waal, Wijchen en Heumen.
  • Gelderland : de gemeentebesturen van Hattem, Heerde en Oldebroek streven naar een fusie per 1 januari 2017, de gemeenteraden zullen uiteindelijk beslissen. De gemeenten Elburg en Epe zullen ook bij de besprekingen worden betrokken. [21]
  • Gelderland: De vier gemeenten in de Liemers (Duiven, Rijnwaarden, Westervoort en Zevenaar) zijn een onderzoek gestart naar de mogelijkheden en ambities op het gebied van samenwerking. In april 2013 werden de resultaten besproken in de vier gemeenteraden. De twee opties die op de meeste steun bleken te kunnen rekenen waren een algehele fusie van de vier gemeenten en een fusie tussen Duiven en Westervoort naast een samengaan van Rijnwaarden en Zevenaar.[22]
  • Gelderland: de gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek onderzoeken een fusie van de twee gemeenten per 1 januari 2016. Begin 2013 bleek na onderzoek in opdracht van beide gemeenteraden dat deze datum de voorkeur had boven 1 januari 2013, zoals aanvankelijk nagestreefd.[23]
  • Friesland: de gemeenten Kollumerland, Dongeradeel, Dantumadiel en Ferwerderadiel onderzoeken de mogelijkheid voor de vorming van een gemeente in Noordoost-Fryslân. De gemeenteraden van de vier gemeenten zitten daarover nog niet op één lijn. Dongeradeel en Kollumerland zitten op de lijn van een gemeentelijke herindeling, Dantumadiel en Ferwerderadiel op de lijn van een ambtelijke fusie waarbij de gemeenten bestuurlijk zelfstandig blijven. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2014 zullen de nieuwe gemeenteraden zich hier verder over buigen.[24]
  • Zuid-Holland: In de Hoekse Waard worden discussies gevoerd om te komen tot één grote gemeente waarin de gemeenten Oud-Beijerland, Strijen, Cromstrijen, Korendijk en Binnenmaas zouden moeten opgaan. In december 2013 hebben de gemeenteraden van de eerste drie gemeenten zich hier vóór uitgesproken, maar de Korendijk en Binnenmaas tegen.[25]
  • Zuid-Holland: In de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden is een onderzoekscommissie ingesteld onder leiding van Gert Schutte. Deze commissie onderzoekt de bestuurlijke toekomst van de regio waarbij drie bestuurlijke modellen worden onderzocht. In februari 2014 komt de commissie met haar eindrapport waarna het de intentie is dat de nieuw gekozen gemeenteraden in de zomer van 2014 een besluit nemen.[26]
  • Gelderland: In de gemeente Neerijnen is de discussie over herindeling opgestart. Met welke gemeenten precies en wanneer staat nog ter discussie, ook zijn niet alle partijen in de gemeenteraad overtuigd van de noodzaak.[27]

Recent afgeblazen herindelingen[bewerken]

Lijsten van alle herindelingen en voormalige gemeenten[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. website De Friese Meren
  2. Het nieuwe woordmerk beweegt, gemeente Alphen aan den Rijn, mei 2013
  3. langere zittingsduur fusiegemeenten, Binnenlands Bestuur, 18 oktober 2013
  4. Graft-De Rijp verkiest Alkmaar boven Zaanstad, Dichtbij.nl, 16 maart 2012
  5. Gemeenteraad Schermer kiest voor fusie met Alkmaar, Gemeente Alkmaar, 22 juni 2012
  6. website herindeling MUG gemeenten
  7. Fusiekogel door de kerk, Binnenlands Bestuur, 28 maart 2013
  8. Herindelingskogel Krimpenerwaard door de kerk, Binnenlands Bestuur, 5 juli 2013
  9. Hommeles in Krimpenerwaard: gemeenten volharden in verzet tegen herindeling, Omroep West, 7 november 2013
  10. Politici willen een K6-gemeente, de Weekkrant', 5 november 2013
  11. Verkiezingen Den Bosch en Oss mogelijk later in verband met herindeling Maasdonk, Omroep Brabant, 27 februari 2013
  12. Concept-herindelingsontwerp, gemeente Edam-Volendam en gemeente Zeevang, 19 september 2013
  13. Procedure fusie Bussum, Muiden en Naarden van start, RTV Noord-Holland, 6 november 2013
  14. Raad neemt principebesluit tot herindeling in 2018, gemeente Littenseradiel, 25 juni 2013
  15. Vervolg herindeling, gemeente Franekeradeel, 18 oktober 2013
  16. Referendum over toekomst Leeuwarderadeel, Leeuwarder Courant, 16 november 2012
  17. Fusietraject Veghel, Schijndel en Sint Oedenrode kan van start, Brabants Dagblad, 28 november 2013
  18. Grote herindeling Groningen: van 23 gemeenten terug naar zes, RTV Noord, 28 februari 2013
  19. 'Snel 1 gemeente Land van Cuijk', De Gelderlander, 9 oktober 2012
  20. 'Alle gemeenten in Land van Cuijk samenvoegen', Arena Lokaal, 14 oktober 2012
  21. Hattem, Heerde en Oldebroek willen fuseren, de Stentor, 20 november 2012
  22. Scenario’s voor samengaan, De Weekkrant, 26 april 2013
  23. Colleges Doetinchem en Oude IJsselstreek nemen extra tijd voor fusie, website Fusieonderzoek Doetinchem-Oude IJsselstreek, 5 februari 2013
  24. 'Herindeling NOF blijft enige optie', Wâldnet, 4 oktober 2013
  25. Eiland verdeeld over herindeling, Dichtbij.nl, 19 december 2013
  26. Bestaande gemeentegrenzen niet heilig voor Commisie-Schutte, Het Kontakt, 26 september 2013
  27. Herindeling weer hot item in Neerijnen, Nieuwsblad Geldermalsen, 11 december 2013
  28. Geen fusie Gouda en Waddinxveen, VNG Magazine, 2 april 2012
  29. Bernheze stopt met Maasdonk, Brabants Dagblad, 26 juni 2012
  30. Kamer tegen fusie in 't Gooi, Binnenlands Bestuur, 22 mei 2012