Gemeentelijke herindeling in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gemeentenamen en -grenzen per 2015

In Nederland zijn er in de negentiende, en vooral in de twintigste eeuw veel gemeentelijke herindelingen doorgevoerd, waarbij het aantal gemeenten sterk is teruggelopen.

Achtergronden

De Nederlandse overheid wil graag bepaalde taken en bevoegdheden aan de gemeenten overdragen. Deze decentralisatie, die is ingezet door Lubbers I, is bedoeld om gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden te geven. Op basis van het idee dat veel kleine gemeenten deze verantwoordelijkheden niet of onvoldoende aankunnen, worden deze heringedeeld tot grotere gemeenten. Verwacht wordt dat grotere gemeenten een professioneler en zakelijker bestuur opleveren. Een ander motief tot gemeentelijke herindeling kan zijn dat een grote plaats meer ruimte nodig heeft, bijvoorbeeld voor woningbouw, en daarom grond krijgt van of samengevoegd wordt met kleinere gemeenten in de buurt. De effecten van herindelingen zijn echter tot op heden omstreden.

Hoewel er al vanaf de negentiende eeuw herindelingen plaatsvinden, was dit aanvankelijk zeer weinig en op zeer kleine schaal. Vooral vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw zijn het aantal en de schaal van de herindelingen geleidelijk toegenomen. Dit hangt samen met de toename van het aantal bevoegdheden dat werd overgedragen en het veranderde ideaalbeeld dat de overheid had van de gemeenten. Was begin jaren tachtig een inwoneraantal van minstens 5000 nog de richtlijn bij herindelingen, Paars II streefde eind jaren negentig naar gemeenten met 25.000 inwoners of meer.

Inmiddels hebben in heel Nederland al herindelingen plaatsgevonden. Sommige plaatsen hebben zelfs al meerdere herindelingen meegemaakt, andere wisten de dans te ontspringen. Bij het trekken van de nieuwe grenzen hangt veel af van politieke keuzes op nationaal of regionaal niveau.

Het verzet vanuit de bevolking tegen herindelingen is altijd vrij groot geweest, vooral in de gevallen waarin kleine gemeenten bij grote gemeenten gevoegd werden. De mening van de bevolking werd in het verleden echter vaak genegeerd, zelfs bij referenda. Een goed voorbeeld is de herindeling van Vleuten-De Meern bij Utrecht. In 1996 werd daar een volksraadpleging gehouden, waarin bij een opkomst van 83% maar liefst 98% van de bevolking zich tegen herindeling uitsprak. Toch vond per 1 januari 2001 de herindeling plaats.

Pim Fortuyn maakte in 2002 van het afschaffen van gemeentelijke herindelingen een verkiezingsthema. Onder invloed van de LPF besloot het kabinet-Balkenende I om herindelingen niet meer van bovenaf op te leggen. Geplande herindelingen rond Eindhoven en in het noorden van Noord-Holland werden afgelast. Alleen de herindeling in de Achterhoek mocht nog wel doorgaan; deze vond op 1 januari 2005 plaats. Hoewel het huidige beleid erop gericht is dat herindelingen alleen plaatsvinden met goedkeuring van de gemeenten zelf, kan het toch nog voorkomen dat een gemeente tegen haar zin wordt heringedeeld, bijvoorbeeld als de zogenoemde 'bestuurskracht' van een kleine gemeente onvoldoende blijkt te zijn. Ook gaan er nog geregeld stemmen op voorstedelijke gemeenten in met name de Randstad (bijvoorbeeld Diemen, Rijswijk of Schiedam) desnoods gedwongen in te lijven bij grote steden. De laatste jaren wordt met name in de noordelijke provincies weer gesproken over een nieuwe ronde gemeentelijke herindelingen.

Geschiedenis van gemeentelijke herindelingen

Herindelingen in de afgelopen decennia

Meest recente herindelingen

Per 1 januari 2015:

In de betrokken 16 (oude) gemeenten werden de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 niet op 19 maart gehouden, maar werden op 19 november verkiezingen gehouden voor de 6 nieuw te vormen gemeenten.[1][2]

Door deze herindelingen daalde het aantal gemeenten in Nederland van 406 naar 396 (inclusief de drie openbare lichamen in de Cariben).

Komende herindelingen

In de provincies Drenthe, Overijssel, Flevoland en Zeeland zijn momenteel geen herindelingen in bespreking. In Gelderland, Limburg, Noord-Brabant, Utrecht, Friesland, Noord-Holland en Zuid-Holland en Groningen wordt over herindelingen gesproken op de korte of middellange termijn.

2016

  • Noord-Holland: in 2012 is door de gemeente Zeevang een officieel verzoek ingediend bij de buurgemeente Edam-Volendam om te komen tot een fusie, hier is door Edam-Volendam mee ingestemd in mei 2013. De gemeenten hebben in oktober 2013 de procedure opgestart om te komen tot een fusie per 1 januari 2016.[11]
  • Noord-Holland: de gemeenten Naarden, Bussum en Muiden zijn een procedure gestart om per 1 januari 2016 te fuseren. De gemeente Weesp wordt niet bij deze fusie betrokken, wat eerder wel de bedoeling was.[12] Op 20 oktober 2014 werd na een selectie uit door inwoners ingezonden voorstellen bepaald, dat Gooise Meren de naam wordt van de fusiegemeente ('Naarden-Bussum' en 'Naardingerland' waren de andere kandidaten).[13][14]

2017

  • Noord-Brabant: De gemeenten Schijndel, Sint-Oedenrode en Veghel hebben in november 2013 gezamenlijk besloten een herindelingstraject in te gaan dat moet leiden tot één gemeente in 2017.[15][16] Op 4 november 2014 werd de naam van de fusiegemeente bekendgemaakt: Meierijstad. Deze werd gekozen na een stemming onder de bevolking.[17]

2018

  • Friesland: In juni 2013 heeft de gemeenteraad van Littenseradiel zich uitgesproken voor opdeling van de gemeente richting de buurgemeenten Súdwest Fryslân (15 dorpen), Leeuwarden (10 dorpen) en de nieuw te vormen gemeente in Noordwest-Friesland (4 dorpen). Deze herindeling zal plaatsvinden in samenhang met de twee hieronder genoemde herindelingen in Friesland en zal vermoedelijk zijn beslag krijgen op 1 januari 2018. [18]
  • Friesland: De gemeenten Menameradiel, Franekeradeel en Het Bildt werken aan de vorming van een nieuwe gemeente in Noordwest-Friesland met de werknaam Westergo. Ook de dorpen Wjelsryp, Winsum, Baaium en Spannum in de huidige gemeente Littenseradiel sluiten zich bij deze nieuwe gemeente aan. Oorspronkelijk was de gemeente Harlingen ook bij deze fusie betrokken maar na een referendum heeft deze gemeente besloten zelfstandig te blijven.[19]
  • Friesland: In een referendum op 30 januari 2013 hebben de inwoners van de gemeente Leeuwarderadeel zich in grote meerderheid uitgesproken voor aansluiting bij de gemeente Leeuwarden en deze keuze is twee weken later door de gemeenteraad bekrachtigd. Tijdens het referendum konden de inwoners zich uitspreken over aansluiting bij de nieuw te vormen gemeente in Noordwest-Friesland, dan wel bij Leeuwarden. Omdat Leeuwarden per 1 januari 2014 al een herindeling met een deel van de gemeente Boarnsterhim meemaakte die eerst afgerond moest worden, kan een nieuwe herindeling vermoedelijk niet voor 1 januari 2018 plaatsvinden.[20]
  • Groningen: Op 28 februari 2013 heeft de visitatiecommissie, ingesteld door de provincie Groningen en de vereniging Groninger Gemeenten haar eindrapport 'Grenzeloos gunnen' gepresenteerd. Hierin wordt aanbevolen om per 1 januari 2018 de huidige 23 gemeenten samen te voegen tot 6 nieuwe gemeenten. De werktitels van de voorgestelde zes nieuwe gemeenten zijn: Hogeland (De Marne, Winsum, Bedum, Eemsmond (exclusief de Eemshaven) en een stukje Zuidhorn), Westerkwartier (Grootegast, Leek, Marum en de rest van Zuidhorn), Stad Groningen (Groningen, Ten Boer, Haren en een deel van Slochteren (Meerstad)), Eemsdelta (Delfzijl, Appingedam, Loppersum, deel van Eemsmond (Eemshaven), deel van Slochteren en een deel van Oldambt)), De Compagnie (Hoogezand-Sappemeer, deel van Slochteren, Menterwolde, Veendam en Pekela) en Oost-Groningen (Deel van Oldambt, Stadskanaal, Vlagtwedde en Bellingwedde).[21] De komende jaren zullen de plannen door de betrokken gemeenten en de provincie nader uitgewerkt en definitief ingevuld moeten worden.
    • Vlagtwedde en Bellingwedde hebben in de raadsvergaderingen van 28 januari 2014 besloten samen een nieuwe gemeente onder de naam Groot Westerwolde te gaan vormen. De gemeenten willen op 1 januari 2018 samengaan. De provincie Groningen heeft zich tegen de fusie verzet, omdat deze te kleinschalig zou zijn.[22]
    • Zowel het college van burgemeester en wethouders als de gemeenteraad van de Groningse gemeente Haren hebben de voorkeur uitgesproken met Tynaarlo te fuseren.[23][24] Deze gemeente ligt echter in Drenthe dus om deze fusie te realiseren zal de provinciegrens moeten worden aangepast.
    • De burgemeesters van de gemeenten Hoogezand-Sappemeer, Menterwolde en Slochteren hebben op 6 januari 2015 een intentieverklaring getekend om te fuseren. Het proces moet in 2018 worden afgerond. Er wordt nog gezocht naar een naam voor de fusiegemeente, die 62.000 inwoners gaat tellen.[25]

Overige fusiebesprekingen

  • Noord-Brabant: Land van Cuijk: De gemeente St. Anthonis heeft in oktober 2012 aangegeven te streven naar een 'krachtige' gemeente in het Land van Cuijk waarin op 1 januari 2015 de huidige vijf gemeenten zouden moeten opgaan. Cuijk, Mill en St. Hubert en Grave hebben echter aangegeven eerst een ambtelijke fusie van die drie gemeenten te willen onderzoeken. Als een grote gemeente er (nog) niet in zit dan streeft St. Anthonis mogelijk naar een tussenstap door op eerst te fuseren met Boxmeer [26][27]
  • Gelderland : de gemeentebesturen van Hattem, Heerde en Oldebroek streven naar een fusie per 1 januari 2017, de gemeenteraden zullen uiteindelijk beslissen. De gemeenten Elburg en Epe zullen ook bij de besprekingen worden betrokken. [28]
  • Gelderland: de gemeenten Doetinchem en Oude IJsselstreek onderzoeken een fusie van de twee gemeenten per 1 januari 2016. Begin 2013 bleek na onderzoek in opdracht van beide gemeenteraden dat deze datum de voorkeur had boven 1 januari 2013, zoals aanvankelijk nagestreefd.[29]
  • Friesland: de gemeenten Kollumerland, Dongeradeel, Dantumadiel en Ferwerderadiel onderzoeken de mogelijkheid voor de vorming van een gemeente in Noordoost-Friesland. De gemeenteraden van de vier gemeenten zitten daarover nog niet op één lijn. Dongeradeel en Kollumerland zitten op de lijn van een gemeentelijke herindeling, Dantumadiel en Ferwerderadiel op de lijn van een ambtelijke fusie waarbij de gemeenten bestuurlijk zelfstandig blijven.[30] Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2014 hebben de nieuwe gemeenteraden zich hier verder over gebogen. Eind juni 2014 werd bekend dat de gemeenten per 1 januari 2015 ambtelijk gaan fuseren en daarna een besluit zullen nemen over een bestuurlijke fusie in 2018.[31] Doordat er geen rek in de aanlevering van het herindelingsadvies zit, wordt de mogelijke herindelingsdatum verplaatst naar 1 januari 2019.[32]
  • Zuid-Holland: In de Hoekse Waard worden discussies gevoerd om te komen tot één grote gemeente waarin de gemeenten Oud-Beijerland, Strijen, Cromstrijen, Korendijk en Binnenmaas zouden moeten opgaan. In december 2013 hebben de gemeenteraden van de eerste drie gemeenten zich hier vóór uitgesproken, maar de Korendijk en Binnenmaas tegen.[33]
  • Zuid-Holland: In de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden adviseerde een onderzoekscommissie onder leiding van Gert Schutte in februari 2014 een fusie van Hardinxveld-Giessendam, Giessenlanden en Gorinchem enerzijds en van Zederik, Leerdam en het Utrechtse Vianen anderzijds. [34] Het is de intentie dat de nieuw gekozen gemeenteraden in de zomer van 2014 een besluit nemen.[35] In september en oktober 2014 leidden de besprekingen tussen Hardinxveld-Giessendam, Giessenlanden en Gorinchem niet tot het vaststellen van een gezamelijke visie, waardoor een fusie tussen Giessenlanden en Molenwaard een stap dichterbij gekomen is. Nog voor de zomer van 2015 moet een onderzoek duidelijkheid scheppen.[36]
  • Gelderland: Een provinciale adviescommissie onder leiding van Fred de Graaf concludeerde eind 2014 na onderzoek betreffende de regio Rivierenland dat een herindeling van tien naar drie gemeenten het meest voor de hand ligt. Neder-Betuwe, Buren en Tiel zouden kunnen samengaan, evenals Culemborg, Geldermalsen, Lingewaal en Neerijnen. Maasdriel en Zaltbommel zouden samen de gemeente Bommelerwaard kunnen vormen. Wellicht kunnen de gemeenten Druten en West Maas en Waal aansluiten bij andere gemeenten in het Land van Maas en Waal, zo stelde de commissie-De Graaf.[37]

Recent afgeblazen herindelingen

  • Zuid-Holland: De provincie stuurde aan op een fusie tussen de gemeenten Gouda en Waddinxveen per 1 januari 2014. Gouda was voor, Waddinxveen tegen. De provincie heeft ook de recente fusiegemeenten Zuidplas en Bodegraven-Reeuwijk in de discussie betrokken. In april 2012 werden de fusieplannen stopgezet.[38].
  • Noord-Brabant: de gemeenten Bernheze en Maasdonk zouden per 1 januari 2015 fuseren tot een plattelandsgemeente. Dit proces is echter stopgezet.[39] Intussen is de gemeente Maasdonk opgedeeld tussen 's-Hertogenbosch en Oss.
  • Noord-Holland: Met een stemming op 22 mei 2012, waarbij het wetsvoorstel werd verworpen, kwam er een voorlopig einde aan de controversieel verklaarde gemeentelijke herindeling Bussum, Naarden, Muiden en Weesp.[40]
  • Utrecht/Gelderland: De samenvoeging van de gemeenten Woudenberg, Renswoude en Scherpenzeel werd in 2010 na de val van het kabinet-Balkenende IV controversieel verklaard en in april 2011 verworpen.
  • Limburg: Ook de omstreden fusie tussen Bergen, Gennep en Mook en Middelaar werd in april 2011 verworpen. In het voorjaar van 2015 werd ook besloten dat een fusie tussen de gemeenten Brunssum en Landgraaf niet doorging.[41]

Lijsten van alle herindelingen en voormalige gemeenten

Zie ook

Externe links