Pekela

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pekela
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Pekela Wapen van de gemeente Pekela
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Pekela (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Groningen
Coördinaten 53° 6′ NB, 7° 0′ OL
Algemeen
Oppervlakte 50,20 km²
- land 49,10 km²
- water 1,1 km²
Inwoners (1 maart 2016) 12.600? (257 /km²)
Hoofdplaats Oude Pekela
Belangrijke verkeersaders N366 N367
Politiek
Burgemeester (lijst) Jaap Kuin (PvdA) (wnd)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 28.400 per huish.
Gem. WOZ-waarde (2014) € 132.000
WW-uitkeringen (2014) 54 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 9662-9669
Netnummer(s) 0597, 0599
CBS-code 0765
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10848
Website www.pekela.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Pekela
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Pekela, december 2015

Pekela (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Gronings: Pekel) (inwoners per 1 maart 2016: 12.600, bron: CBS) is een gemeente in Noord-Nederland, in de provincie Groningen. De gemeente beslaat een oppervlakte van 50,22 km². Pekela is ontstaan door de samenvoeging van Oude Pekela en Nieuwe Pekela per 1 januari 1990. Sinds enkele jaren is Pekela ambtelijk gefuseerd met Veendam. De ambtelijke organisatie heet De Kompanjie.

Geschiedenis[bewerken]

Pekela is een typische veenkoloniale gemeente. De geschiedenis van de gemeente geeft dan ook een mooi voorbeeld van de verschillende ontwikkelingsfasen van de doorsnee veenkolonie. Maar er is ook een geschiedenis die teruggaat naar voor de periode dat het veen zich heeft gevormd. Bij het Hoetmansmeer zijn bij opgravingen vondsten gedaan die er op wijzen dat in de streek rond de Pekel A al zo'n 7000 jaar geleden sprake was van menselijke bewoning.

De naam Pekela wordt in de regel afgeleid van pekel ('zout of brak water') met het woord A ('rivier, waterloop'). Door de inbraak van de Dollard verziltte de monding van het riviertje dat hier uit het hoogveen in zee stroomde. Volgens een zestiende-eeuwse overlevering was in 1418 voor het eerst de werking van eb en vloed tussen Winschoten en Blijham merkbaar.

De geschiedenis van Pekela begint met de bouw van het kasteel de Pekelborg door de stad Groningen omstreeks 1482. De kroniekschrijver Sicke Benninge spreekt rond 1530 het slot by de Pekell. In 1482 is sprake van de Pekelbrugge en land op de Pekelham ('een hoek land bij de Pekel'), in 1483 de Peeckelborch, in 1522 de weg over het Pekelmoer, in 1536 het Peckelmoir en pas in 1566 wordt de rivier Pekell Ae vermeld. Inmiddels waren de inwoners van het Winschoter Zuiderveen al begonnen met het afgraven en verkopen van turf, die via de Pekel A werd afgevoerd. In Emden werd in 1514 turf uit het Wold-Oldambt aangevoerd. Later zijn er veel meer berichten.

De geschiedenis van het huidige dorp Oude Pekela begint in 1599 als enkele Hollandse en Friese kooplieden de Pekelcompagnie oprichten en enige veengronden langs de Pekel A in het Bourtangermoeras aankopen om dit te ontginnen voor de turfwinning. In de jaren daarna koopt de stad Groningen vrijwel alle gronden op en neemt de turfwinning grootschalig ter hand.

De ontginning gaat van beneden naar boven, oftewel, deze begint aan de benedenloop van de Pekel A en gaat dan naar het zuiden. Hoe zuidelijker men komt hoe meer de Pekel A gekanaliseerd wordt. Uiteindelijk wordt dit het Pekelder Hoofddiep.

De stad Groningen bepaalt dat de streek niet alleen voor turfwinning mag dienen. De verveners zijn verplicht na het afgraven de gronden in te richten voor de landbouw. De stad stelt daarbij de stadsdrek als meststof beschikbaar. De gronden blijven in handen van de stad en worden uitgegeven in een aangepaste vorm van het beklemrecht. De huurders worden daarom stadsmeijers genoemd.

Het vervoer geschiedt grotendeels over het water. Dat stimuleert zowel de scheepsbouw, als de scheepvaart. Pekela ontwikkelt zich met Veendam tot het centrum van de Veenkoloniale vaart.

Begin 18e eeuw werd het langgerekte dorp gesplitst in de twee afzonderlijke dorpen: Oude Pekela (tot dan toe 'Beneden Pekela' geheten) en Nieuwe Pekela ('Boven Pekela').

In de landbouw zijn in eerste instantie rogge en haver de hoofdgewassen, maar de grond blijkt toch te arm. Vanaf 1870 wordt massaal overgeschakeld op de fabrieksaardappel. Dat stimuleert het ontstaan van verwerkende industrie. Daarbij ontstaat in Oude Pekela, dat dichter bij de graanschuur van het Oldambt ligt, de kenmerkende strokartonindustrie.

Vanaf de zestiger jaren van de vorige eeuw begint de neergang. De landbouw stoot steeds meer personeel uit, de industrie wordt steeds verder gemechaniseerd. Bij de daardoor noodzakelijke reorganisaties komt het in Pekela meermalen tot felle stakingsacties waarbij de in Oude Pekela geboren voorman van de vroegere CPN Fré Meis een grote rol speelt. Hij kan de teloorgang van de industrie echter niet tegenhouden.

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Pekela bestaat uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
SP - - 3 3 4
Samen Voor Pekela - - - 4 3
PvdA 6 6 7 3 2
CDA 2 3 2 1 2
GroenLinks 4 3 1 2 1
Verenigde Communistische Partij - - - - 1
VVD 2 2 1 2 1
ChristenUnie 1 1 1 0 1
Totaal 15 15 15 15 15

Indeling[bewerken]

De gemeente Pekela bestaat uit de volgende plaatsen: Alteveer (gedeeltelijk), Boven Pekela, Bronsveen, Hoetmansmeer, Nieuwe Pekela, Oude Pekela.

Galerij[bewerken]

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook Beelden in Pekela

Zie ook[bewerken]