Kabinet-Balkenende I

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kabinet-Balkenende I
De bordesscène van het kabinet-Balkenende I bij Huis ten Bosch op 22 juli 2002
De bordesscène van het kabinet-Balkenende I bij Huis ten Bosch op 22 juli 2002
Coalitie CDA, LPF, VVD
Zeteltal TK 43 + 26 + 24 = 93
Premier prof.mr.dr. J.P. (Jan Peter) Balkenende
Beëdiging 22 juli 2002
Demissionair 16 oktober 2002
Ontslagdatum 27 mei 2003
Voorganger Kok II
Opvolger Balkenende II
Zetels in de Tweede Kamer
Zetels in de Tweede Kamer
Overzicht kabinetten
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Het kabinet-Balkenende I was de uitvoerende tak van de Nederlandse overheid van 22 juli 2002 tot 23 mei 2003. Het kabinet werd gevormd door de politieke partijen Christen-Democratisch Appèl (CDA), Lijst Pim Fortuyn (LPF) en de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) na de Tweede Kamerverkiezingen van 2002. Het kabinet-Balkenende I was een meerderheidskabinet dat zowel in de Eerste Kamer en Tweede Kamer kon rekenen op een ruime meerderheid ondanks dat de LPF niet vertegenwoordigd was in de Eerste Kamer.

Verloop[bewerken]

Het kabinet treedt aan in een politiek woelige periode. Vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 werd op 6 mei 2002 LPF partijleider en lijsttrekker Pim Fortuyn vermoord op het Media Park in Hilversum. Mede als gevolg van de moord op Pim Fortuyn wordt veiligheid een belangrijk thema van het kabinet, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Rob Hessing wordt daarom belast met de portefeuilles openbare orde en veiligheid. Aan het asiel- en integratiebeleid wordt ook veel aandacht besteed, zo wordt er een nieuwe minister zonder portefeuille gecreëerd op het ministerie van Justitie. Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie Hilbrand Nawijn hanteert vervolgens een streng asiel- en integratiebeleid.

De verminderde economische situatie beperkt de ruimte voor investeringen in zorg en onderwijs. Er wordt door vicepremier en minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Eduard Bomhoff en minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aart Jan de Geus plannen gemaakt voor een nieuw zorgstelsel en voor meer beperkingen van het aantal WAO'ers. Om verder te bezuinigen worden door minister van Financiën Hans Hoogervorst de fiscale voordelen van 'groen' beleggen verminderd en wordt de spaarloonregeling versoberd.

De periode daarna kenmerkte zich door onrust binnen de LPF. De moord op Pim Fortuyn liet de partij zonder krachtig leiderschap en in de daarop volgende maanden lopen interne conflicten tussen verschillende LPF-prominenten hoog op. Op 28 augustus 2002 maakt LPF–Tweede Kamer fractievoorzitter Mat Herben plaats voor Harry Wijnschenk, die voor eenheid en stabiliteit moest zorgen. Interim-partijvoorzitter Ed Maas probeert het partijbestuur en de landelijke organisatie op orde te krijgen. Intussen leid vrijwel elke confrontatie van LPF-bewindslieden en Tweede Kamerleden met de pers tot opmerkelijk nieuws. Sommige LPF-bewindslieden lanceren daarnaast soms onuitgewerkte ideeën waardoor enkele bewindslieden soms meerdere malen op het matje worden geroepen door minister-president Jan Peter Balkenende. De aanhoudende interne conflicten leiden vervolgens naar een machtsstrijd tussen het partijbestuur, de Tweede Kamer fractie en de bewindslieden in het kabinet, waarna het uiteindelijk leidt tot de val van het kabinet.[1][2][3]

Tijdens de demissionaire periode heeft het kabinet steun aan de invasie van Irak verleend. Dit is opmerkelijk, omdat er normaal gesproken tijdens een demissionaire periode geen politiek gevoelige beslissingen worden genomen. Het kabinet-Balkenende II besluit vervolgens om alleen politieke maar geen militaire steun te geven.

Personele wijzigingen[bewerken]

Acht uur na de beëdiging van het kabinet stapt staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Philomena Bijlhout (LPF) alweer op nadat bekend wordt dat zij langer dan eerder was aangegeven deel had uitgemaakt van de volksmilitie van Desi Bouterse in Suriname. Haar ontslag wordt door Koningin Beatrix officieel verleent op 24 juli 2002. Op 9 september 2002 wordt Khee Liang Phoa (LPF) die tot dan werkzaam is als directeur van de Stichting Verantwoord Alcohol Gebruik benoemd als haar opvolger.[4]

Op 12 december 2002 treed minister van Defensie Benk Korthals (VVD) af als gevolg van de conclusies van het onderzoek naar de bouwfraude waaruit blijkt dat hij de Tweede Kamer onjuist heeft ingelicht over een schikking tussen het Openbaar Ministerie en bouwondernemingen. De parlementaire enquêtecommissie die het onderzoek naar deze affaire verricht, uit ernstige kritiek op het handelen van minister Benk Korthals toen hij in het vorige kabinet minister van Justitie was. Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Henk Kamp (VVD) neemt de functie waar tot het aantrede van het nieuwe kabinet.[5]

Gambiaanse onderminister van Economische Zaken Famara Jatta en staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking Agnes van Ardenne op 28 september 2002.
Minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer en Amerikaanse onderminister van Defensie Paul Wolfowitz bij het Pentagon op 1 mei 2003.
Ambassadeur voor de Verenigde Staten Boudewijn van Eenennaam, minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer en Amerikaanse onderminister van Defensie Paul Wolfowitz tijdens een vergadering op het Pentagon op 1 mei 2003.

Ambtsbekleders[bewerken]

Ambtsbekleders Ministers / Ministerie Termijn Partij
J.P. (Jan Peter) Balkenende prof.mr.dr.
J.P. (Jan Peter) Balkenende

(1956)
Minister-president Algemene Zaken 22 juli 2002 –
14 oktober 2010
CDA
J.W. (Johan) Remkes J.W. (Johan) Remkes
(1951)
Vicepremier Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 22 juli 2002 –
27 mei 2003
VVD
Minister 22 juli 2002 –
22 februari 2007
E.J. (Eduard) Bomhoff prof.dr.
E.J. (Eduard) Bomhoff

(1944)
Vicepremier /
Minister
Volksgezondheid, Welzijn en Sport 22 juli 2002 –
16 oktober 2002
(afgetreden)
LPF
R.H. (Roelf) de Boer kapitein
R.H. (Roelf) de Boer

(1949)
Minister Verkeer en Waterstaat 22 juli 2002 –
27 mei 2003
LPF
Vicepremier 18 oktober 2002 –
27 mei 2003
J.G. (Jaap) de Hoop Scheffer prof.mr.dr.
J.G. (Jaap) de Hoop Scheffer

(1948)
Minister Buitenlandse Zaken 22 juli 2002 –
3 december 2003
CDA
J.F. (Hans) Hoogervorst drs.
J.F. (Hans) Hoogervorst

(1956)
Minister Financiën 22 juli 2002 –
27 mei 2003
VVD
J.P.H. (Piet Hein) Donner prof.mr.
J.P.H. (Piet Hein) Donner

(1948)
Minister Justitie 22 juli 2002 –
21 september 2006
CDA
H.Ph.J.B. (Herman) Heinsbroek mr.
H.Ph.J.B. (Herman) Heinsbroek

(1951)
Minister Economische Zaken 22 juli 2002 –
16 oktober 2002
(afgetreden)
LPF
J.F. (Hans) Hoogervorst drs.
J.F. (Hans) Hoogervorst

(1956)
16 oktober 2002 –
27 mei 2003
VVD
A.H. (Benk) Korthals mr.
A.H. (Benk) Korthals

(1944)
Minister Defensie 22 juli 2002 –
12 december 2002
(afgetreden)
VVD
H.G.J. (Henk) Kamp H.G.J. (Henk) Kamp
(1952)
12 december 2002 –
22 februari 2007
VVD
A.J. (Aart Jan) de Geus mr.
A.J. (Aart Jan) de Geus

(1955)
Minister Volksgezondheid, Welzijn en Sport 16 oktober 2002 –
27 mei 2003
CDA
M.J.A. (Maria) van der Hoeven M.J.A. (Maria) van der Hoeven
(1949)
Minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 22 juli 2002 –
22 februari 2007
CDA
C.P. (Cees) Veerman prof.dr.
C.P. (Cees) Veerman

(1949)
Minister Landbouw, Natuurbeheer en Visserij 22 juli 2002 –
22 februari 2007
CDA
A.J. (Aart Jan) de Geus mr.
A.J. (Aart Jan) de Geus

(1955)
Minister Sociale Zaken en Werkgelegenheid 22 juli 2002 –
22 februari 2007
CDA
H.G.J. (Henk) Kamp H.G.J. (Henk) Kamp
(1952)
Minister Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 22 juli 2002 –
27 mei 2003
VVD
Ambtsbekleder Minister / Portefeuille / Ministerie Termijn Partij
H.P.A. (Hilbrand) Nawijn mr.
H.P.A. (Hilbrand) Nawijn

(1948)
Minister Vreemdelingenzaken en Integratie
(Justitie)
22 juli 2002 –
27 mei 2003
LPF
Ambtsbekleders Staatssecretarissen / Portefeuille / Ministerie Termijn Partij
Netherlands politic personality icon.svg R.H. (Rob) Hessing
(1942)
Staatssecretaris Openbare Orde en Veiligheid
(Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
22 juli 2002 –
27 mei 2003
LPF
A. (Atzo) Nicolaï mr.drs.
A. (Atzo) Nicolaï

(1960)
Staatssecretaris Europese Zaken
(Buitenlandse Zaken)
22 juli 2002 –
7 juli 2006
VVD
A.M.A. (Agnes) van Ardenne A.M.A. (Agnes) van Ardenne
(1950)
Ontwikkelingssamenwerking
(Buitenlandse Zaken)
22 juli 2002 –
27 mei 2003
CDA
S.R.A. (Steven) van Eijck dr.
S.R.A. (Steven) van Eijck

(1959)
Staatssecretaris Fiscale Zaken en Financiën Lagere Overheden
(Financiën)
22 juli 2002 –
27 mei 2003
LPF
J.G. (Joop) Wijn mr.drs.
J.G. (Joop) Wijn

(1969)
Staatssecretaris Buitenlandse Handel, Export, Regionaal Economisch-
en Consumentenbeleid, Toerisme, Telecommunicatie,
Post-, ICT- en Energiebeleid
(Economische Zaken)
22 juli 2002 –
27 mei 2003
CDA
C. (Cees) van der Knaap korporaal
C. (Cees) van der Knaap

(1951)
Staatssecretaris Materieelvoorzieningen en Personeelsbeleid
(Defensie)
22 juli 2002 –
18 december 2007
CDA
Netherlands politic personality icon.svg drs.
C.I.J.M. (Clémence) Ross-van Dorp

(1957)
Staatssecretaris Gehandicapten-, Jeugd-, Ouderen-
en Sociaal Beleid, Oorlogsgetroffenen,
Medische Ethiek, Biotechnologie en Sport
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
22 juli 2002 –
22 februari 2007
CDA
A.D.S.M. (Annette) Nijs drs.
A.D.S.M. (Annette) Nijs

(1961)
Staatssecretaris Beroeps-, Volwassenen- en Hoger Beroepsonderwijs,
Wetenschapsbeleid, Studiefinanciering
en Internationalisering
(Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
22 juli 2002 –
9 juni 2004
VVD
Netherlands politic personality icon.svg mr.drs.
C.H.J. (Cees) van Leeuwen

(1951)
Cultuur, Media, Kunsten, Letteren,
ICT-kennisnet en Internationaal Cultuurbeleid
(Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
22 juli 2002 –
27 mei 2003
LPF
M.H. (Melanie) Schultz van Haegen drs.
M.H. (Melanie) Schultz van Haegen

(1970)
Staatssecretaris Luchtvaart, Scheepvaart, Water en Spoorwegen
(Verkeer en Waterstaat)
22 juli 2002 –
22 februari 2007
VVD
Netherlands politic personality icon.svg ir.
B.J. (Jan) Odink

(1944)
Staatssecretaris Visserij en Dierenwelzijn
(Landbouw, Natuurbeheer en Visserij)
22 juli 2002 –
27 mei 2003
LPF
M. (Mark) Rutte drs.
M. (Mark) Rutte

(1967)
Staatssecretaris Bijstand, Wet Sociale Werkvoorziening,
Volksverzekeringen, Pensioenen, Handhaving,
Fraudebestrijding en Arbeidsomstandigheden
(Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
22 juli 2002 –
17 juni 2004
VVD
Netherlands politic personality icon.svg R.R.Ph. (Philomena) Bijlhout
(1957)
Gezins- en Emancipatiezaken
(Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
22 juli 2002 –
24 juli 2002
(afgetreden)
LPF
Netherlands politic personality icon.svg K.L. (Khee Liang) Phoa
(1955)
9 september 2002 –
27 mei 2003
LPF
P.L.B.A. (Pieter) van Geel drs.
P.L.B.A. (Pieter) van Geel

(1951)
Staatssecretaris Milieu en Duurzaamheid
(Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer)
22 juli 2002 –
22 februari 2007
CDA
Bron: Balkenende I Rijksoverheid.nl

Kabinetsformatie[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Kabinetsformatie Nederland 2002 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Reden ontslagaanvraag[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Kabinetscrisis over de LPF voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op 16 oktober 2002 komt het kabinet ten val als gevolg van het opgelopen conflict tussen de LPF-bewindslieden vicepremier en minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Eduard Bomhoff en minister van Economische Zaken Herman Heinsbroek. Op 15 oktober 2002 wordt tijdens een kabinetsoverleg duidelijk dat het conflict tussen de twee LPF-bewindslieden tot een onhoudbare was situatie geleidt. In verband met de uitvaart van prins Claus die een week eerder was overleden werd uit piëteit voor Koningin Beatrix de vergadering opgeschorst en uitgesteld tot de volgende dag.[6]

Nog voor de aanvang van de vergadering op 16 oktober 2002 kondigt Eduard Bomhoff zijn ontslag, niet lang daarna gevolgd door Herman Heinsbroek. Op dat zelfde moment wordt LPF–Tweede Kamer fractievoorzitter Harry Wijnschenk door zijn eigen fractie afgezet en vervangen door zijn voorganger voormalig fractievoorzitter Mat Herben. Vervolgens gaf VVD–Tweede Kamer fractievoorzitter Gerrit Zalm aan dat hij door alle conflicten in de LPF geen vertrouwen meer had in de partij als coalitiepartner en trok vervolgens de steun aan gehele kabinet in. Ook CDA–Tweede Kamer fractievoorzitter Maxime Verhagen liet vervolgens weten dat de LPF niet stabiel genoeg was en verklaarde geen vertrouwen meer te hebben in het kabinet. Als gevolg kondigde minister-president Jan Peter Balkenende's middags aan dat hij Koningin Beatrix het ontslag van zijn kabinet zou aanbieden. Het kabinet werd demissionair en kreeg de opdracht vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer voor te bereiden.[7][8]

Omdat het kabinet daar door ten val komt en demissionair is worden die zelfde dag nog minister van Financiën Hans Hoogervorst (VVD) benoemd tot minister van Economische Zaken en minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aart Jan de Geus (CDA) tot minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tot het aantrede van een nieuwe kabinet. De functie van vicepremier wordt vervolgens op 18 oktober 2002 overgenomen door minister van Verkeer en Waterstaat Roelf de Boer (LPF).

Zie ook[bewerken]