Kabinet-De Quay

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kabinet-De Quay
De bordesscène van het kabinet-De Quay bij Huis ten Bosch op 19 mei 1959
De bordesscène van het kabinet-De Quay bij Huis ten Bosch op 19 mei 1959
Coalitie KVP, VVD, ARP, CHU
Zeteltal TK 49 + 19 + 14 + 12 = 94
Premier dr. J.E. (Jan) de Quay
Beëdiging 19 mei 1959
Demissionair 15 mei 1963
Ontslagdatum 24 juli 1963
Voorganger Beel II
Opvolger Marijnen
Zetels in de Tweede Kamer
Zetels in de Tweede Kamer
Overzicht kabinetten
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Het kabinet-De Quay was de uitvoerende tak van de Nederlandse overheid van 19 mei 1959 tot 24 juli 1963. Het kabinet werd gevormd door de politieke partijen Katholieke Volkspartij (KVP), Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD), Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en de Christelijk-Historische Unie (CHU) na de Tweede Kamerverkiezingen van 1959. Het centrum-rechtse kabinet-De Quay was een meerderheidskabinet dat zowel in de Eerste Kamer en Tweede Kamer kon rekenen op een ruime meerderheid. Het kabinet-De Quay was het eerste naoorlogse meerderheidskabinet zonder deelnamen van een Sociaaldemocratische partij.[1]

Verloop[bewerken]

Tijdens de kabinetsperiode kwam het conflict rond Nederlands-Nieuw-Guinea tot een hoogtepunt. Met name minister Luns van Buitenlandse Zaken was fel tegen overdracht van het gebied aan Indonesië. Het kabinet nam een wet aan die het mogelijk maakte Nederlandse militairen zonder hun toestemming naar Nederlandse overzeese gebieden te sturen. Op een informele ontmoeting met de pers op 5 september 1960 liet premier De Quay zich ontvallen dat Nederland streefde naar internationalisering van het probleem rond Nieuw-Guinea. Dit leidde bijna tot zijn aftreden. Het kabinet moest ten slotte berusten in overdracht van Nieuw-Guinea aan Indonesië.

Intussen was te Slochteren het grootste aardgasvoorkomen ter wereld ontdekt. Het kabinet verliet de geleide loonpolitiek, gaf de ambtenaren een vrije zaterdag en bracht onder meer de Algemene bijstandswet tot stand.

Personele wijzigingen[bewerken]

Op 1 augustus 1959 treed minister van Defensie Sidney J. van den Bergh (VVD) af vanwege allerlei perikelen rond zijn relatie met een nog niet-gescheiden vrouw. Op 4 september 1959 wordt Sim Visser (VVD) die tot dan werkzaam is als algemeen secretaris van de Verbond van Nederlandsche Werkgevers (VNO) beëdigt als minister van Defensie.

Op 3 juli 1961 stapt minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Charles van Rooy (KVP) op na kritiek op zijn functioneren tijdens de behandelingen van de Kinderbijslagwet. Op 17 juli 1961 wordt staatssecretaris van Economische Zaken Gerard Veldkamp (KVP) beedigt als minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid. Op 14 september 1961 wordt het Eindhovense gemeenteraadslid Frans Gijzels (KVP) benoemd als staatssecretaris van Economische Zaken.

Op 22 april 1962 overleed staatssecretaris van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen Gerard Stubenrouch (KVP) onverwachts op slechts 44–jarige leeftijd. Op 4 juni 1962 wordt Harry Janssen (KVP) die tot dan werkzaam is als hoogleraar Latijnse taal- en letterkunde op de Katholieke Universiteit Nijmegen benoemd als staatssecretaris van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen.

Minister van Financiën Jelle Zijlstra tijdens een debat over loonpolitiek in de Tweede Kamer op 19 juli 1959.
Minister-president Jan de Quay, voormalig minister-president Pieter Sjoerds Gerbrandy, prinses Irene en voormalig minister-president Willem Drees tijdens de opening van het Oorlogsmuseum Overloon op 23 mei 1960.
Voormalig Joegoslavische minister van Buitenlandse Zaken Edvard Kardelj en minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns op 26 juni 1960.
Brits veldmaarschalk Bernard Montgomery en minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns tijdens een bezoek aan de Universiteit van Amsterdam op 9 november 1960.
Minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen Jo Cals tijdens een debat over de Technische Universiteit Delft in de Tweede Kamer op 12 juli 1961.
Minister van Financiën Jelle Zijlstra en het koffertje met de miljoenennota op het Binnenhof op 17 september 1961.
Premier van Japan Hayato Ikeda en minister-president Jan de Quay op Schiphol op 21 november 1962.
Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Hans van Houten, minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns en minister-president Jan de Quay tijdens een debat in de Tweede Kamer op 14 maart 1963.

Ambtsbekleders[bewerken]

Ambtsbekleders Ministers / Ministerie Termijn Partij
J.E. (Jan) de Quay dr.
J.E. (Jan) de Quay

(1901–1985)
Minister-president /
Minister
Algemene Zaken 19 mei 1959 –
24 juli 1963
KVP
H.A. (Henk) Korthals drs.
H.A. (Henk) Korthals

(1911–1976)
Vicepremier /
Minister
Verkeer en Waterstaat 19 mei 1959 –
24 juli 1963
VVD
Minister Surinaamse en Nederlands-Antilliaanse Zaken
E.H. (Edzo) Toxopeus mr.
E.H. (Edzo) Toxopeus

(1918–2009)
Minister Binnenlandse Zaken 19 mei 1959 –
14 april 1965
VVD
J.M.A.H. (Joseph) Luns mr.dr.
J.M.A.H. (Joseph) Luns

(1911–2002)
Minister Buitenlandse Zaken 2 september 1952 –
6 juli 1971
KVP
J. (Jelle) Zijlstra dr.
J. (Jelle) Zijlstra

(1918–2001)
Minister Financiën 22 december 1958 –
24 juli 1963
ARP
A.Ch.W. (Albert) Beerman mr.
A.Ch.W. (Albert) Beerman

(1901–1967)
Minister Justitie 19 mei 1959 –
24 juli 1963
CHU
J.W. (Jan) de Pous dr.
J.W. (Jan) de Pous

(1920–1996)
Minister Economische Zaken 19 mei 1959 –
24 juli 1963
CHU
S.J. (Sidney) van den Bergh S.J. (Sidney) van den Bergh
(1898–1977)
Minister Defensie 19 mei 1959 –
1 augustus 1959
(afgetreden)
VVD
J.E. (Jan) de Quay dr.
J.E. (Jan) de Quay

(1901–1985)
1 augustus 1959 –
4 september 1959
(waarnemend)
KVP
S.H. (Sim) Visser ir.
S.H. (Sim) Visser

(1908–1983)
4 september 1959 –
24 juli 1963
VVD
Ch.J.M.A. (Charles) van Rooy dr.
Ch.J.M.A. (Charles) van Rooy

(1912–1996)
Minister Sociale Zaken en Volksgezondheid 19 mei 1959 –
3 juli 1961
(afgetreden)
KVP
V.G.M. (Victor) Marijnen mr.
V.G.M. (Victor) Marijnen

(1917–1975)
3 juli 1961 –
17 juli 1961
(waarnemend)
KVP
G.M.J. (Gerard) Veldkamp dr.
G.M.J. (Gerard) Veldkamp

(1921–1990)
17 juli 1961 –
5 april 1967
KVP
J.M.L.Th. (Jo) Cals mr.
J.M.L.Th. (Jo) Cals

(1914–1971)
Minister Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen 2 september 1952 –
24 juli 1963
KVP
V.G.M. (Victor) Marijnen mr.
V.G.M. (Victor) Marijnen

(1917–1975)
Minister Landbouw en Visserij 19 mei 1959 –
24 juli 1963
KVP
J. (Jan) van Aartsen mr.
J. (Jan) van Aartsen

(1909–1992)
Minister Volkshuisvesting en Bouwnijverheid 19 mei 1959 –
24 juli 1963
ARP
M.A.M. (Marga) Klompé dr.
M.A.M. (Marga) Klompé

(1912–1986)
Minister Maatschappelijk Werk 13 oktober 1956 –
24 juli 1963
KVP
Ambtsbekleders Staatssecretarissen / Portefeuille / Ministerie Termijn Partij
W.K.N. (Norbert) Schmelzer drs.
W.K.N. (Norbert) Schmelzer

(1921–2008)
Staatssecretaris Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
(Algemene Zaken)
19 mei 1959 –
24 juli 1963
KVP
Th.H. (Theo) Bot mr.
Th.H. (Theo) Bot

(1911–1984)
Staatssecretaris Nederlands-Nieuw-Guinea
(Binnenlandse Zaken)
23 november 1959 –
24 juli 1963
KVP
H.R. (Hans) van Houten mr.dr.
H.R. (Hans) van Houten

(1907–1996)
Staatssecretaris Europese Zaken
(Buitenlandse Zaken)
24 augustus 1959 –
24 juli 1963
VVD
W.H. (Willem) van den Berge dr.
W.H. (Willem) van den Berge

(1905–1987)
Staatssecretaris Fiscale Zaken
(Financiën)
27 mei 1959 –
14 april 1965
Onafhankelijk
G.M.J. (Gerard) Veldkamp dr.
G.M.J. (Gerard) Veldkamp

(1921–1990)
Staatssecretaris Middenstand en Toerisme
(Economische Zaken)
19 mei 1959 –
17 juli 1961
(afgetreden na benoeming
tot minister van Sociale
Zaken en Volksgezondheid)
KVP
F.J.W. (Frans) Gijzels drs.
F.J.W. (Frans) Gijzels

(1911–1977)
14 september 1961 –
24 juli 1963
KVP
M.R.H. (Michael) Calmeyer M.R.H. (Michael) Calmeyer
(1895–1990)
Staatssecretaris Koninklijke Landmacht en
Koninklijke Luchtmacht
(Defensie)
19 juni 1959 –
24 juli 1963
CHU
P.J.S. (Piet) de Jong P.J.S. (Piet) de Jong
(1915–2016)
Koninklijke Marine
(Defensie)
25 juni 1959 –
24 juli 1963
KVP
B. (Bauke) Roolvink B. (Bauke) Roolvink
(1912–1979)
Staatssecretaris Sociale Zaken
(Sociale Zaken en Volksgezondheid)
15 juni 1959 –
24 juli 1963
ARP
G.C. (Gerard) Stubenrouch G.C. (Gerard) Stubenrouch
(1918–1962)
Staatssecretaris Lager-, Voorbereidend Hoger-, Middelbaar-,
Nijverheid- en Sociaal-Pedagogisch Onderwijs
(Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen)
16 juni 1959 –
22 april 1962
(overleden)
KVP
H.H. (Harry) Janssen dr.
H.H. (Harry) Janssen

(1910–1982)
4 juni 1962 –
24 juli 1963
KVP
Y. (Ynso) Scholten mr.
Y. (Ynso) Scholten

(1918–1984)
Volksontwikkeling, Lichamelijke Opvoeding,
Jeugdwerk, Sport, Media, Kunsten
en Natuurbescherming
(Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen)
16 juni 1959 –
24 juli 1963
CHU
E.G. (Eddie) Stijkel E.G. (Eddie) Stijkel
(1918–1983)
Staatssecretaris Internationale Vervoer Aangelegenheden
(Verkeer en Waterstaat)
15 oktober 1959 –
24 juli 1963
VVD
Bron: Kabinet-De Quay Rijksoverheid.nl

Kabinetsformatie[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Kabinetsformatie Nederland 1959 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Kabinetscrisis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Kabinetscrisis over de woningbouw voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Tweede Kamer aanvaardde op 22 december 1960 de motie-Van Eibergen (ARP) om het woningbouwprogramma voor 1961 met 5000 woningen te verhogen. Het kabinet bood op 23 december 1960 zijn ontslag aan.

  • Ontslagaanvraag: 23 december 1960
  • Ontslagaanvraag ingetrokken: 2 januari 1961
  • Duur formatie: 10 dagen
  • Informateur

Reden ontslagaanvraag[bewerken]

Einde van de parlementaire periode.

Noemenswaardigheden[bewerken]

  • Norbert Schmelzer is anno 2017 de eerste en enige die staatssecretaris was op ministerie van Algemene Zaken.
  • Maar liefst vijf ambtsbekleders van het kabinet; De Quay, Zijlstra, Marijnen, Cals en De Jong diende ooit als minister-president.

Zie ook[bewerken]