Heilige Geestkapel (Maastricht)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Heilige-Geestkapel (Maastricht))
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Heilige Geestkapel
Tekening van (of naar) Philippe van Gulpen, ca. 1840. Het is niet duidelijk wat de bron voor deze weergave is
Tekening van (of naar) Philippe van Gulpen, ca. 1840.
Het is niet duidelijk wat de bron voor deze weergave is
Plaats Maastricht-Centrum-Grote Staat
Denominatie Rooms-Katholieke Kerk
Gewijd aan Heilige Geest
Gebouwd in ca. 1230
Restauratie(s) 1774
Gesloopt in 1803, ca. 1930
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Heilige Geestkapel, ook wel Grote Heilige Geestkapel, was een van de dertien kerspel- of wijkkapellen in de Nederlandse stad Maastricht. De kapel was gelegen aan de Grote Staat, destijds Sint-Jorisstraat geheten, genoemd naar de nabije Sint-Joriskapel. Aan de kapel herinnert alleen nog het Heilige Geeststraatje, een doodlopende steeg die begint bij de Markt.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De kapel werd gebouwd als kerspelkapel omstreeks 1230.[bron?] In 1316 was in het huidige Heilige Geeststraatje de Armentafel van de Heilige Geest of Grote Heilige Geest gevestigd. Aanvankelijk viel die onder het kapittel van Sint-Servaas en richtte zich op de armen van de Sint-Jansparochie. Vrij snel, op zijn laatst in 1378, nam het stadsbestuur die taak over en breidde de armentafel haar activiteiten uit over de hele stad. De instelling werd beheerd door een College van Heilige Geestmeesters, meestal twee, die tot 1580 werden benoemd door de ambachten (gilden), daarna door de magistraat.[1]

De kapel (S. Spiritus) op een plattegrond van Simon de Bellomonte, ca. 1587. Links de Grote Staat; onder de Nieuwstraat (Platea nova)

In 1471 had de kapel een religieuze functie, toen deze in gebruik werd genomen als hulpkerk. Priester van diverse kloosters verzorgden er diensten; aanvankelijk kruisheren en jezuïeten, later dominicanen en bogaarden. Na 1731 werden er ook protestantse diensten gehouden, vooral bedoeld voor militairen die in de vesting Maastricht gelegerd waren. In 1774 werd de kapel gerestaureerd.[2]

Behalve de kapel waren er een negental armenhuisjes in de Heilige Geeststraat, die in de loop van de negentiende eeuw werden afgebroken.[3] Van 1848 tot 1919 was er in de steeg een soepkokerij gevestigd, een soort gaarkeuken ten behoeve van de Maastrichtse armen. De soepkokerij van sociëteit Momus stond bekend als de kleine armentafel. Na 1890 liep de belangstelling terug, omdat deze vorm van liefdadigheid steeds meer als vernederend werd gezien.[4]

In 1803 werd de kapel deels gesloopt en verbouwd tot een groot woonhuis met een grote inrijpoort aan de Grote Staat. Een foto uit circa 1890 van een feestelijke bijeenkomst van het damescomité van de sociëteit Momus (of de liefdadigheidsorganisatie Dames des Charité) zou volgens het bijschrift in de Heilige Geestkapel genomen zijn. Nog in 1919 waren onderdelen van de kapel zichtbaar, onder andere een spitsboogvenster aan de achterzijde van Grote Staat 26-28. Omstreeks 1922 verdwenen deze restanten toen dit pand werd afgebroken. Ook de Momus soepkokerij werd rond die tijd gesloopt. In 1930 verrees hier een groot winkelpand in expressionistische stijl voor de firma Wolff & Hertzdahl. Anno 2020 is dit pand een gemeentelijk monument. Op de begane grond is parfumerie Douglas gevestigd.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Bronnen en referenties[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Heilige Geest (Maastricht) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Overzicht van kerkgebouwen, kapellen, moskeeën, synagoges, tempels en andere gebedshuizen in de gemeente Maastricht per CBS-wijk
* betekent: in onbruik of in gebruik voor niet-religieuze doeleinden; ** betekent: gesloopt, verdwenen

Centrum:Sint-Agathakapel** · Sint-Amorkapel** · Sint-Andrieskapel* · Sint-Annadalkapel** · Annunciatenkapel** · Antonietenkerk** · Kloosterkapel Zusters van het Arme Kind Jezus* · Augustijnenkerk* · 1e + 2e Beyartkapel** · Bogaardenkapel** · Bonnefantenkerk* · Calvariënbergkapel* · Canisianumkapel* · Kapel Capucijnenhof* · Capucijnenkerk* · Sint-Catharinakapel** · Nieuwen Biesenkerk** · Cellebroederskapel · Dominicanenkerk* · Sint-Evergisluskapel** · Faliezusterskapel** · Sint-Gerarduskerk* · Grauwzusterskapel* · Heilige Geestkapel** · Sint-Hilariuskapel** · Sint-Jacobskapel** · Sint-Janskerk · 1e Jezuïetenkerk* · 2e Jezuïetenkerk** · Sint-Joriskapel** · Kapel Zusters H. Joseph · Kruisherenkerk* · Lutherse kerk* · Koningskapel** · Maria-ten-Oeverenkapel** · Sint-Martinuskerk · Sint-Matthiaskerk · 1e Minderbroederskerk* · 2e Minderbroederskerk* · 3e Minderbroederskerk** · Klooster- + lekenkapel Zusters Miséricorde* · Sint-Nicolaaskapel** · Sint-Nicolaaskerk** · Nieuwenhofkapel* · Kloosterkerk Zusters Onder de Bogen · Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (+ Sterre-der-Zeekapel) · Penitentenkapel** · Kloosterkapel Penitenten-Recollectinnen** · Reparatricenkapel** · Sint-Servaasbasiliek (+ kapellen) · Sint-Servaasgasthuiskapel** · Sterrepleinkerk* · Synagoge · Ursulinenkapel* · Sint-Vincentiuskapel** · Kapel Vincentiusvereniging* · Waalse kerk (+ NGKv Zuiderkruis) · Weeshuiskapel* · Wittevrouwenkapel**
Zuidwest:Sint-Antoniuskapel · Sint-Lambertuskapel · Observantenkloosterkapel** · Sint-Petrus-en-Pauluskerk · Kerk van Sint-Pieter beneden · Kerk van Sint-Pieter boven · Lourdesgrot Sint Pieter · Sint-Rochuskapel · Sint-Theresiakerk · Kapel Trichter College*
West:Ziekenhuiskapel Sint Annadal* · Sint-Annakerk · Sint-Christoforuskerk** · Christus' Hemelvaartkerk* · El Fath-moskee · Evangelische Gemeente · Heilig Hart van Jezuskerk · Kapel Kweekschool Immaculata* · Sint-Jozefkerk · Koninkrijkszaal · Sint-Lambertuskerk* · Onbevlekt Hart van Mariakerk* · Onze Lieve Vrouw van Goede Raadkerk* · San Salvatorkerk · Surp Karapetkerk · Tevhid-moskee · Vier Evangelistenkerk
Noordwest:Sint-Hubertuskerk* · Immanuëlkerk · Kapel Onze-Lieve-Vrouw van zeven Smarten
Noordoost:Sint-Corneliuskerk · Kloosterkapel van de Franciscanessen van Mariadal* · Sint-Martinuskerk
Oost:Antonius van Paduakerk (Nazareth)** · Antonius van Paduakerk (Scharn) · Sint-Guliëlmuskerk* · Heilige Familiekerk** · Johannes de Doperkerk · Koepelkerk · Lighthouse Christengemeente · Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdeskerk · Kloosterkapel Severen** · Sint-Walburgakerk
Zuidoost:Baptistengemeente · Beth-elkerk · Don Boscokerk* · Sint-Michaëlkerk · Sint-Monulfus en Gondulfuskerk · Kapel Opveld* · Sint-Petrus' Bandenkerk