Waalse kerk (Maastricht)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Waalse kerk
Maastricht - rijksmonument 27478 - Sint Pieterstraat 6 - Waalse Kerk 20100514.jpg
Plaats Maastricht, Sint-Pieterstraat 6
Gebouwd in 1732-1733
Restauratie(s) 1908
Monumentnummer  27478
Architectuur
Architect(en) Nicolas Comhaire
Bouwmateriaal Baksteen
Stijlperiode Barok
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Toren en deel centraalbouw

De Waalse kerk, ook wel Franse kerk genoemd, is een kerkgebouw in sobere barokstijl in het historische centrum van Maastricht in de Nederlandse provincie Limburg. De kerk is gelegen aan de Sint-Pietersstraat in het Jekerkwartier, schuin tegenover de Oude Minderbroederskerk.

Geschiedenis[bewerken]

Na de verovering van Maastricht door Frederik Hendrik oefende Maastricht een zekere aantrekkingskracht uit op Waalse aanhangers van het calvinisme, die het katholieke Prinsbisdom Luik ontvluchtten. Volgens de capitulatievoorwaarden van 1632 mochten de Franstalige protestanten openlijk hun geloof belijden in Maastricht en kregen daarvoor de beschikking over de Hilariuskapel, een voormalige wijkkapel van de Onze-Lieve-Vrouweparochie. De eerste predikant was Samuel Maresius, huispredikant en protegé van de eerste Staatse gouverneur van Maastricht, de Hertog van Bouillon. Na het Verraad van Maastricht (1638) verhuisde de Waalse kerk (Église wallonne reformée) naar de Jezuïetenkerk. Toen de Jezuïeten tijdens de Franse bezetting (1673-1678) in de stad mochten terugkeren, verhuisde de Waalse gemeente eerst naar de Sint-Catharinakapel aan de Boschstraat, om uiteindelijk in 1680 terug te keren naar de Hilariuskapel.

In 1685 verloren de protestanten in Frankrijk hun rechten bij het Edict van Fontainebleau, waardoor tienduizenden hugenoten naar de calvinistische Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden vluchtten. Ook de Maastrichtse Waalse gemeente groeide sterk (vooral door vluchtelingen uit Sedan), waardoor de Hilariuskapel te klein werd. De middeleeuwse kapel werd in 1686 vergroot (of vervangen door een nieuwe kerk). De vernieuwde kapel werd in 1732 alweer gesloopt om plaats te maken voor de huidige kerk, ontworpen door de Luikse architect Nicolas Comhaire. De nieuwe kerk werd gedeeltelijk boven het riviertje de Jeker gebouwd. De bouwtijd bedroeg 22 maanden. De inwijding vond plaats op 6 december 1733.

In de Franse tijd werd de Waalse kerk korte tijd (1796-97) gebruikt als Tempel van de Rede, de plek waar men de Cultus van de Rede vierde.[1] In de loop der 19e eeuw nam het aantal Franstalige Calvinisten in Maastricht steeds verder af. Het merendeel van de gemeenteleden bestond uit militairen van het Maastrichtse garnizoen. Verder woonden veel Nederlandstalige protestanten de diensten bij omdat dit onder de verfranste elite als chiquer gold.[2] Sinds 1971 heeft de gemeente geen eigen voorganger meer. De maandelijkse diensten worden geleid door Belgische predikanten.

In 1908 vond een grote restauratie plaats. Het inwendige van de kerk is in de loop der jaren verschillende keren aangepast en verbouwd. Het kerkgebouw is sinds 1966 een Rijksmonument en is nog grotendeels in oorspronkelijke staat. Voor het normale onderhoud wordt elk jaar door het Rijk en de Provincie 90% subsidie verleend.

Huidig gebruik[bewerken]

In 1984 was de Waalse gemeente zo klein geworden, dat zij de zorgen omtrent het gebouw wilde overdoen aan een andere partij. De Nederlands Gereformeerde Kerk huurde het gebouw toen al een tiental jaren. Mede daarom besloot de Waalse gemeente de kerk te "verkopen" voor een prijs van 1 gulden. Daar kwamen dan wel alle rechten en plichten met betrekking tot de instandhouding van het gebouw bij.

Sindsdien houdt de Nederlands Gereformeerde Kerk van Maastricht, een kleine gemeente met ongeveer 100 leden, eenmaal per week kerkdiensten in haar eigen gebouw, de Waalse kerk. Daarnaast maakt de Waalse gemeente Maastricht-Heerlen nog eenmaal per maand gebruik van het gebouw. Enkele keren per jaar vinden er orgelconcerten of andere concerten plaats. Sinds 2010 maakt ook de christelijke studentenvereniging Lux ad Mosam gebruik van de Waalse kerk voor een deel van haar verenigingsactiviteiten.

Beschrijving[bewerken]

Het gebouw heeft een plattegrond van een twaalfhoekige centraalbouw, maar bestaat in feite uit een rechthoekige schip, geflankeerd door twee vijfzijdige uitbouwen. Aan de voorzijde bevindt zich een rechthoekige toren die bekroond wordt door een dakruiter met ui-vormige torenhelm. Aan de Tafelstraat bevindt zich een lage aanbouw met een poort met segmentboog van Naamse steen. Daarachter is een deel in vakwerk.

De centrale kerkruimte wordt gedekt door een stucgewelf met als decoratie een Hugenotenkruis. Op de zijwanden van de kerkzaal bevinden zich in sierlijke gouden letters een aantal Franstalige Bijbelteksten, genomen uit een oude Franse Bijbelvertaling (uit 1743).

Onder de beschermde monumentenstatus vallen, behalve het kerkgebouw zelf, tevens delen van het interieur: de preekstoel in Lodewijk XIV-stijl, de herenbank in Lodewijk XV-stijl en het orgel. In 1743 leverde Thomas Weidtman uit Ratingen een nieuw pijporgel, waarbij gebruikgemaakt was van een bestaande orgelkast uit 1664. Het is een éénmanuaalsorgel met aangehangen pedaal. De dispositie met elf stemmen is van een zeldzame schoonheid en geldt als een van de beste barokinstrumenten van het land.[3] Het orgel werd in 1964 door de gebroeders Van Vulpen uit Utrecht gerestaureerd en in de oorspronkelijke staat hersteld.

Trivia[bewerken]

  • Volgens een hardnekkige mythe was de Waalse kerk in de Franse tijd niet alleen Tempel van de Rede, maar er zouden ook erediensten van de Godin van de Rede zijn gehouden, waarbij de dochter van de gemeenteontvanger, Lieske Veugen, als godin op het altaar gezeten zou hebben. De eredienst van de Godin van de Rede bestond in Frankrijk tussen maart 1793 en maart 1794. Toen de Fransen in november 1794 in Maastricht kwamen, was die republikeinse 'godsdienst' dus alweer afgeschaft.[4]

Bronnen, noten en/of referenties[bewerken]

  • Boogard, J. van den, S, Minis, Monumentengids Maastricht. Leiden, 2001
  • Term, J. van, en J. Nelissen, Kerken van Maastricht. Maastricht, 1979
  • Ubachs, P., en I. Evers, Historische Encyclopedie Maastricht (HEM). Zutphen, 2005
  • 'Waalse kerk' op: kerkgebouwen-in-limburg.nl
  1. Temple de la Raison op Franstalige Wikipedia
  2. Ubachs/Evers, p. 569
  3. Van Term/Nelissen, p. 69
  4. Zie: I. Evers en P. Ubachs, Maastrichtse Mythen, 2003 (online versie op forum.mestreechonline.nl)

Externe links[bewerken]