Heukelum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Zie ook Heukelom (doorverwijspagina).
Heukelum
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Heukelum Wapen van Heukelum
Details Details
Heukelum (Gelderland)
Heukelum
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente West Betuwe
Coördinaten 51° 52′ 23″ NB, 5° 4′ 36″ OL
Algemeen
Inwoners (2021-01-01) 2.280[1]
Overig
Postcode 4161
Netnummer 0345
Woonplaatscode 2355
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Heukelum is een kleine stad in de gemeente West Betuwe in de Nederlandse provincie Gelderland en een voormalige Zuid-Hollandse gemeente. Het is gelegen aan de zuidelijke oever van de rivier de Linge en telt 2.280 inwoners (1 januari 2021), van wie 600 in de oude kern.

Heukelum is bekend vanwege het uit begin 16e eeuw daterende kasteel Merckenburg. Heukelum ligt in de Tielerwaard die het meest westelijke deel van Gelderland vormt tussen de rivier de Linge en de rivier de Waal. Heukelum is een oudere nederzetting dan Asperen.

Bestuursgeschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Bij de instelling van de gemeentes op 1 januari 1812 werd Heukelum een zelfstandige gemeente. Bij het herstel van de provincies kwam de gemeente bij Zuid-Holland. Op 1 september 1855 werd de gemeente Spijk bij Heukelum gevoegd. Op 1 januari 1986 kwam er een eind aan de zelfstandigheid en werd het een deel van de Gelderse gemeemte Vuren. Gelijktijdig ging Heukelum dus deel uitmaken van de provincie Gelderland. De naam van deze gemeente werd per 3 januari 1987 omgezet in Lingewaal. Op 1 januari 2019 werd Lingewaal met Heukelum deel van de gemeente West Betuwe.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Uit een document uit 996 valt op te maken dat een zekere Fretzhold zijn rechten op de kerk te "Ukele", zoals Heukelum destijds werd genoemd, aan bisschop Ansfried van Utrecht schonk. Dankzij deze schenking is bekend dat Heukelum in dat jaar een kerk bezat. Hieruit wordt opgemaakt dat het dorp Heukelum (Ukele) reeds lang hiervoor bekend is geweest. Een legende verhaalt hoe heer Jan II van Arkel Heukelum opnieuw opbouwde na plundering door de Vikingen. Hij zou door achter een zwaan aan te varen naar de juiste plek zijn geleid. Het jaar 1230 wordt genoemd als jaar waarin de ommuring van Heukelum een feit werd.

Vele rampen teisterden het stadje, waaronder overstromingen en in 1772 een stadsbrand, waardoor 36 van de ongeveer 100 houten huizen verloren gingen. In 1820 werd het grootste, maar dunbevolkte deel van Heukelum ten zuiden van de Nieuwe Zuiderlingedijk waaronder de buurtschap Leuven bij de Gelderse gemeente Vuren gevoegd. In 1986 ging Heukelum op in de gemeente Vuren die een jaar later werd hernoemd tot Lingewaal.

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

Het kasteel Merckenburg staat op de plaats waar reeds in 1230 een sterk kasteel stond met dezelfde naam. Het huidige kasteel is gebouwd aan de middeleeuwse donjon die resteerde nadat de Fransen in 1672 tijdens de Hollandse Oorlog het kasteel opbliezen. Het stamt uit het begin van de 18e eeuw en ligt aan de Heidensweg. Het kasteel is thans in gebruik als woonhuis en niet te bezichtigen.

Het huidige stadje doet door zijn hoge ligging en compacte bouwwijze nog denken aan vervlogen tijden. De oude stadsmuren liggen onder de met gras bedekte taluds rond de stad, omzoomd door een gracht. Er zijn vele 17e- en 18e-eeuwse boerderijen en andere bouwwerken te vinden, onder andere het voormalige stadhuis, Voorstraat 2, met een gevelsteen met wapen en in de oostelijke gevel acht sierankers. Een boerderij uit die periode is te vinden onder andere op de Groenewal in Heukelum. In het centrum herinnert het beeldje van de oude veerman aan het vroegere voetveer.

De hervormde kerk van Heukelum is in bezit van een Bätz-orgel uit 1778.

In 2015 is er door stichting stadswal gestart met het uitgraven en herstellen van de middeleeuwse stadsmuur. Op zaterdag 29 december 2018 is de historische stadswal officieel opgeleverd.

Geboren in Heukelum[bewerken | brontekst bewerken]

Bekende (oud-)inwoners[bewerken | brontekst bewerken]

  • Pieter van Maaren (23 oktober 1963), oud burgemeester van Urk, burgemeester van Zaltbommel

Foto's[bewerken | brontekst bewerken]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]