West Betuwe

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
West Betuwe
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente West Betuwe Wapen van de gemeente West Betuwe
Locatie van de gemeente West Betuwe (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Coördinaten 51° 53′ NB, 5° 17′ OL
Algemeen
Oppervlakte onbekend km²
- land onbekend km²
- water Fout in uitdrukking: woord "onbekend" niet herkend, km²
Inwoners (1 januari 2019) 50.661?
(Fout in uitdrukking: woord "onbekend" niet herkend. inw./km²)
Bestuurscentrum Geldermalsen
Belangrijke verkeersaders A2 A15 N327 N830 N833 N848
Station(s) Station Geldermalsen, Station Beesd
Politiek
Burgemeester (lijst) Harry Keereweer (PvdA, wnd.)
Overig
Postcode(s) 4060-4064, 4147, 4150-4153, 4155-4158, 4160-4161, 4170-4171, 4174-4176, 4180-4182, 4184-4185, 4190-4191, 4194, 4196-4197, 4211-4212, 4214
Netnummer(s) 0183, 0344, 0345, 0418
CBS-code 1960
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website westbetuwe.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente West Betuwe
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

West Betuwe is een gemeente in het uiterste zuidwesten van de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente is ontstaan per 1 januari 2019 na de fusie van de gemeenten Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal.[1]

De gemeente West Betuwe telde op 31 mei 2018 50.515 inwoners.

De hoofdplaats van de gemeente is Geldermalsen.[2] Dit is tevens de grootste kern binnen de gemeente. Het ambtenarenapparaat wordt gehuisvest in het gemeentehuis van de voormalige gemeente Geldermalsen. Het gemeentehuis van Lingewaal wordt verkocht. Het gemeentehuis van Neerijnen (kasteel Neerijnen) is al geen gemeentelijk eigendom meer. Wel wordt bekeken of de raadsvergaderingen in het gemeentehuis plaats zullen vinden. Het is mogelijk dat wordt gekozen om te vergaderen op wisselende locaties in de gemeente, zoals in dorpshuizen.

Geschiedenis[bewerken]

De gemeente Geldermalsen bestond sinds 1811, waaraan in 1978 de toenmalige gemeenten Beesd, Buurmalsen en Deil werden toegevoegd.

Neerijnen is in 1978 tot stand gekomen, na samenvoeging van de gemeenten Haaften, Waardenburg, Est en Opijnen, Varik en Ophemert.

Lingewaal is in 1986 voortgekomen uit een fusie tussen de gemeenten Asperen, Herwijnen, Heukelum en Vuren.

Opvallend is dat toen de gemeentelijke herindeling van 1978 voorbereid werd, het al de bedoeling was een groot deel van de destijds ontstane gemeente Neerijnen toe te voegen aan de gemeente Geldermalsen. Indertijd stuitte dat op verzet, waarna de Tweede Kamer heeft besloten een zogenaamde Waalgemeente (de huidige gemeente Neerijnen) te laten ontstaan.[3] Ruim 40 jaar later wordt de samenvoeging alsnog werkelijkheid.

Naam[bewerken]

De naam van de gemeente werd op 26 april 2017 in Asperen bekendgemaakt. Deze naam was het resultaat van een naamgevingsproces, waarbij inwoners van de nieuw te vormen gemeente namen mochten aandragen. Vervolgens werden er drie optionele gemeentenamen aangedragen door een speciale commissie, waarna inwoners op een van de namen mochten stemmen. Er kon gekozen worden tussen: West Betuwe, Betuwewaard of Waal en Linge. West Betuwe werd het resultaat.[4]

Spelling[bewerken]

De spelling stuitte op verzet, omdat de schrijfwijze volgens de Dikke van Dale niet correct Nederlands zou zijn. 'West-Betuwe', met verbindingsstreepje, zou wel juist zijn. Dit kwam aan het licht nadat de hoofdredacteur van Van Dale, inwoner van de nieuwe gemeente, dit had aangegeven. Overigens kent Gelderland meer van dit soort 'fouten'. Hetzelfde geldt namelijk voor bijvoorbeeld West Maas en Waal en Oost Gelre.[5] De naamgevingscommissie heeft aangegeven bewust voor deze schrijfwijze gekozen te hebben en het verbindingsstreepje te laten vallen.

Uitbreiding historische Betuwe van de Tielerwaard[bewerken]

De naam West Betuwe is de facto historisch niet correct. De landstreek Betuwe bestond van oudsher uit de westelijke Neder-Betuwe en de oostelijke Over-Betuwe. Deze namen keren terug in de gemeente Neder-Betuwe en gemeente Overbetuwe, waarbij opgemerkt moet worden dat het grondgebied van de huidige gemeente Lingewaard ook tot de Over-Betuwe behoorde. De nieuwe gemeente West Betuwe ligt veel westelijker dan de eigenlijke landstreek Betuwe. Het valt grotendeels binnen de vroegere landstreek Tielerwaard. Bommelerwaard, Tielerwaard en de Betuwe werden dan ook altijd gescheiden opgenoemd.[6] Alleen het deel van de gemeente benoorden de Linge ligt wel in de Neder-Betuwe, en daarmee in de historische streek Betuwe. Pas recenter, mogelijk onder invloed van toeristische branding, is men de Tielerwaard als deel van de Betuwe gaan beschouwen, waardoor veel plaatsen in de Tielerwaard in recente publicaties als in de Betuwe worden aangeduid.

Ligging[bewerken]

Zoals de naam al aangeeft, ligt het gebied van de gemeente in het uiterste westen van wat we nu als de Betuwe beschouwen. Daarnaast vormt de gemeente het meest westelijke deel van de provincie Gelderland. De gemeente ligt grotendeels in de Tielerwaard. De Linge zal de gemeente doorsnijden. Het deel ten noorden van de Linge ligt in de streek Neder-Betuwe. Daarnaast wordt de gemeente doorsneden door de snelwegen A2 en A15.

Topografische kaart van de gemeente West Betuwe

Kernen[bewerken]

West Betuwe telt in totaal 26 kernen, exclusief een deel van de buurtschap Zennewijnen die voor het grootste gedeelte in de gemeente Tiel ligt. Geldermalsen is de grootste kern. Ongeveer een kwart van het totale bevolkingsaantal woont in het dorp Geldermalsen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de Meterense wijken Kalenberg en De Plantage oorspronkelijk op Geldermalsens grondgebied liggen en naadloos op Geldermalsen aansluiten. De kern (Oud-)Meteren zelf herbergt circa 1.000 inwoners. De overige Meterenaars wonen in woningen die op Geldermalsense grond zijn gebouwd en daarna een adres in Meteren hebben gekregen. Hiermee rekening houdend betekent dit dat Geldermalsen en Meteren samen bijna 40% van de totale West Betuwse bevolking zal herbergen. In beide dorpen worden nog verschillende nieuwbouwplannen gerealiseerd, waardoor dit percentage zal groeien.

Naast Geldermalsen vormen de dorpen Waardenburg, Beesd, Haaften, Herwijnen en Heukelum kleine voorzieningencentra. De buurgemeentelijke steden Leerdam, Gorinchem, Tiel, Culemborg en Zaltbommel zijn op korte afstand rondom West Betuwe gelegen.

Woonplaats (BAG) Inwoners 2018[7]
Acquoy 560
Asperen 3.160
Beesd 3.375
Buurmalsen 1.150
Deil 2.095
Enspijk 560
Est 565
Geldermalsen 10.745
Gellicum 335
Haaften 2.700
Heesselt 415
Hellouw 1.020
Herwijnen 2.670
Heukelum 2.285
Meteren 4.235
Neerijnen 490
Ophemert 1.675
Opijnen 1.160
Rhenoy 850
Rumpt 855
Spijk 915
Tricht 2.110
Tuil 980
Varik 1.015
Vuren 2.080
Waardenburg 2.330
Zennewijnen onbekend

CBS Kerncijfers wijken en buurten 2018, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen[7]

Fusies en splitsingen[bewerken]

Datum Gemeentenaam Voormalige gemeenten
1 januari 2019 West Betuwe Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal
3 januari 1987 Lingewaal nieuwe naam van gemeente Vuren
1 januari 1986 Vuren Asperen, Heukelum, Herwijnen, Spijk en Vuren (Dalem, gemeente Vuren, werd toegevoegd aan gemeente Gorinchem)
1 januari 1978 Geldermalsen Beesd, Deil, Geldermalsen en een groot deel van Buurmalsen
1 januari 1978 Neerijnen Est en Opijnen, Haaften, Ophemert, Varik, en Waardenburg
18 juli 1855 Heukelum Heukelum en Spijk
1820 Herwijnen Herwijnen en het dunbevolkte deel van gemeente Asperen ten zuiden van Nieuwe Zuiderlingedijk
1 januari 1818 Buurmalsen en Geldermalsen Splitsing van gemeente Geldermalsen in Buurmalsen en Geldermalsen
1 januari 1818 Ophemert en Varik Splitsing van gemeente Varik in gemeenten Ophemert en Varik
1 januari 1818 Haaften en Herwijnen Splitsing van gemeente Herwijnen in gemeenten Haaften (Haaften, Hellouw en Tuil) en Herwijnen
1 januari 1818 Vuren nieuwe naam van gemeente Dalem
1 januari 1818 Est en Opijnen nieuwe naam van gemeente Opijnen
1 januari 1812 Geldermalsen Buurmalsen en Geldermalsen
1 januari 1812 Varik Ophemert en Varik
1810 Deil Deil, Enspijk, Gellicum en Rumpt

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Molenlanden (ZH)   Vijfheerenlanden (UT)   Culemborg, Buren 
 Gorinchem (ZH)  Brosen windrose nl.svg  Tiel 
    Zaltbommel   Maasdriel, West Maas en Waal 

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van West Betuwe bestaat uit 31 zetels. De eerste gemeenteraadsverkiezingen voor de gemeente West Betuwe vonden plaats op 21 november 2018. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 2019 [8]:

Gemeenteraadszetels
Partij 2018
Dorpsbelangen 5
SGP 5
CDA 4
VVD 3
ChristenUnie 3
Leefbaar Lokaal Belang 3
Verenigd West Betuwe 2
PvdA 2
D66 2
GroenLinks 2
Totaal 31

Cultuur[bewerken]

De gemeente is een plattelandsgemeente, met veel buitengebied en een lage bebouwingsdichtheid. Centraal in het gebied ligt de Heerlijkheid Mariënwaerdt. In de gemeente zijn veel fruitboomgaarden te vinden. Aan de zuidzijde ligt de rivier de Waal. De rivier de Linge stroomt van oost naar west midden door het gebied. Bij Buurmalsen mondt de Korne in de Linge uit.

Opvallend is dat elk dorp zijn eigen identiteit heeft en die ook uitstraalt. Dit is ook een van de speerpunten van de nieuwe gemeente, om deze eigen dorpsidentiteit zoveel mogelijk te behouden. In Geldermalsen, Tricht, Waardenburg en Spijk zijn grote kerkgemeenschappen in de reformatorische sector. Dit is deels ook terug te zien in de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van 2018, waar de SGP de meeste stemmen kreeg in de dorpen Geldermalsen, Tricht, Meteren, Waardenburg en Neerijnen, terwijl de CU veel stemmen binnenhaalde in Asperen en Heukelum.[9] Ook in de andere dorpen is de kerkelijke identiteit (soms Nederlands Hervormd, in enkele dorpen zoals Beesd en Gellicum ook wel Rooms-Katholiek) soms nadrukkelijk aanwezig. Ook dit is weer een deel van de dorpsidentiteit.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Wegverkeer[bewerken]

De gemeente ligt in het hart van Nederland. Het gebied is aangesloten op de autosnelwegen A2 en A15. Er zijn in totaal zes aansluitingen. Daarnaast liggen er nog drie direct aan de grens van de gemeente (afrit Culemborg aan de A2 en de afritten Arkel en Wadenoijen aan de A15). Langs deze snelwegen zijn verschillende bedrijventerreinen aanwezig, zoals in Geldermalsen, Beesd, Waardenburg en Vuren. De Betuweroute leidt ook dwars door het gebied.

Openbaar vervoer[bewerken]

Op het gebied van reizigersvervoer per trein zijn er stations in Geldermalsen en Beesd. Andere delen van de gemeente zijn vooral aangewezen op de omringende stations in Zaltbommel, Tiel, Leerdam, Culemborg en Gorinchem. Er rijden verschillende busverbindingen naar deze stations. De belangrijkste busverbinding is lijn 47 (Geldermalsen - Gorinchem). De lijndienst van Leerdam via Heukelum naar Gorinchem (lijn 73) is in december 2018 opgeheven.

De volgende buslijnen rijden door de gemeente West Betuwe:

  • Lijn 47 Geldermalsen - Haaften - Gorinchem
  • Lijn 141 Leerdam - Asperen - Heukelum

De volgende buurtbuslijnen rijden door de gemeente West Betuwe

  • Lijn 248 Zaltbommel - Waardenburg - Tiel
  • Lijn 260 Geldermalsen - Beesd - Leerdam
  • Lijn 261 Geldermalsen - Est
  • Lijn 262 Geldermalsen - Tricht

Oeververbindingen[bewerken]

Omdat de gemeente in een waterrijk gebied ligt, zijn er ook verschillende belangrijke oeververbindingen in de gemeente aanwezig. Op nationaal gebied is de Martinus Nijhoffbrug in de A2 de belangrijkste. Verder zijn de Julianabrug tussen Geldermalsen en Buren, de Lingebrug tussen Geldermalsen en Buurmalsen, de Blauwe Huisbrug tussen Rumpt en Beesd en de Lingebrug tussen Asperen en Leerdam belangrijke verbindingen, allen over de rivier de Linge. Ook varen er verschillende veerdiensten, zoals het Brakelseveer (Brakel - Herwijnen), de voetveren Vuren - Woudrichem en Vuren - Slot Loevestein en het Enspijkse voetveer (Enspijk - Mariënwaerdt).

Onderwijs[bewerken]

In de gemeente zijn diverse basisscholen gelegen. Daarnaast is in Geldermalsen een vestiging van de middelbare school Lek en Linge en Ida Gerhardt College gevestigd. Daarnaast volgen veel middelbare scholieren lessen op scholen in de omgeving, zoals het Cambium in Zaltbommel, de Gomarus Scholengemeenschap in Gorinchem en Zaltbommel, het RSG Lingecollege in Tiel, het Koningin Wilhelmina College in Culemborg of andere scholen voor voortgezet onderwijs in de omgeving.

De gemeente telt verschillende basisscholen, van diverse groottes, achtergronden en culturen. Een overzicht:

Plaats Naam school Bestuursorganisatie Achtergrond
Asperen De Open Poort Stichting LOGOS Christelijk
Asperen De Zandheuvel Stichting O2A5 Openbaar
Beesd Lingelaar Zelfstandig Protestants-Christelijk
Beesd Sint-Antonius Stichting Katholieke Onderwijsbelangen Rivierenland Rooms-Katholiek
Buurmalsen De Malsenburg Stichting Fluvium Openbaar
Deil Lokhorstschool Stichting Fluvium Openbaar
Est Openbare Basisschool Est Stichting Fluvium Openbaar
Geldermalsen De Morgenster Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Geldermalsen D'n Bogerd Stichting Fluvium Openbaar
Geldermalsen Jan Harmenshof Stichting Fluvium Openbaar
Geldermalsen Oranje Nassauschool Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Geldermalsen Rehobothschool Gereformeerde Gemeente Tricht-Geldermalsen Reformatorisch
Haaften Goudenstein Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Haaften Koning Willem Alexander Stichting Fluvium Openbaar
Hellouw Kievitsheuvel Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Herwijnen School met de Bijbel Stichting LOGOS Christelijk
Herwijnen Spiegelhof Stichting O2A5 Openbaar
Heukelum De Rietput Stichting O2A5 Openbaar
Heukelum De Wegwijzer Stichting LOGOS Christelijk
Meteren De Schakel Stichting Scholen met de Bijbel in de Betuwe Protestants-Christelijk
Meteren Meester Aafjesschool Stichting Fluvium Openbaar
Neerijnen Freule van Pallandtschool Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Ophemert Prins Willem Alexanderschool Stichting Fluvium Openbaar
Opijnen De Rietschoof Stichting Fluvium Openbaar
Rhenoy De Bloeiende Betuwe Stichting Fluvium Openbaar
Rumpt De Springplank Stichting Fluvium Openbaar
Spijk De Hoeksteen Stichting LOGOS Christelijk
Tricht Op 't Hof Stichting Fluvium Openbaar
Tuil Klingelenburg Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Varik Burgemeester Westerbeek van Eertenschool Stichting Fluvium Openbaar
Vuren Het Kompas Stichting LOGOS Christelijk
Waardenburg De Waerdenburght Stichting Fluvium Openbaar
Waardenburg Eben-Haëzerschool Zelfstandig Reformatorisch

Zie ook[bewerken]