West Betuwe

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
West Betuwe
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente West Betuwe Wapen van de gemeente West Betuwe
(Details)
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Coördinaten 51° 53′ NB, 5° 17′ OL
Algemeen
Oppervlakte 229,12 km²
- land 216,12 km²
- water 13 km²
Inwoners (1 januari 2021) 51.493?
(238 inw./km²)
% migratieachtergr. (1 januari 2020) 9,6% (niet-westers: 4,0%, westers: 5,6%)
Bestuurscentrum Geldermalsen
Belangrijke verkeersaders A2 A15 N327 N830 N833 N848
Station(s) Geldermalsen & Beesd
Politiek
Burgemeester (lijst) Servaas Stoop (SGP)
Economie
Gem. WOZ-waarde (01-01-2019[1]) € 281.000
Overig
Postcode(s) 4060-4064, 4147, 4150-4153, 4155-4158, 4160-4161, 4170-4171, 4174-4176, 4180-4182, 4184-4185, 4190-4191, 4194, 4196-4197, 4211-4212, 4214
Netnummer(s) 0183, 0344, 0345, 0418
CBS-code 1960
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website westbetuwe.nl
Portaal  Portaalicoon   Nederland

West Betuwe is een gemeente in het zuidwesten van de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente is ontstaan per 1 januari 2019 na de fusie van de gemeenten Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal.[2]

Op 1 januari 2021 telde de gemeente West Betuwe 51.493 inwoners.

De hoofdplaats en grootste kern van de gemeente is Geldermalsen.[3] Het ambtenarenapparaat wordt gehuisvest in het gemeentehuis van de voormalige gemeente Geldermalsen. Bekeken wordt of de raadsvergaderingen in het gemeentehuis plaats zullen vinden, mogelijk wordt gekozen om te vergaderen op wisselende locaties in de gemeente, zoals in dorpshuizen. Het gemeentehuis van Lingewaal, in Asperen, wordt verkocht. Het gemeentehuis van Neerijnen (kasteel Neerijnen) is al geen gemeentelijk eigendom meer.

Geschiedenis[bewerken | bron bewerken]

De drie gemeenten waaruit West Betuwe is gevormd, zijn alle gevormd uit kleinere gemeenten:

Toen de gemeentelijke herindeling van 1978 voorbereid werd, was het al de bedoeling was een groot deel van de destijds ontstane gemeente Neerijnen toe te voegen aan de gemeente Geldermalsen. Indertijd stuitte dat op verzet, waarna de Tweede Kamer heeft besloten een zogenaamde Waalgemeente (de voormalige gemeente Neerijnen) te laten ontstaan.[4] Ruim veertig jaar later werd de samenvoeging alsnog werkelijkheid.

Naam[bewerken | bron bewerken]

De naam van de gemeente werd op 26 april 2017 in Asperen bekendgemaakt. Deze naam was het resultaat van een naamgevingsproces, waarbij inwoners van de nieuw te vormen gemeente namen mochten aandragen. Vervolgens werden er drie optionele gemeentenamen aangedragen door een speciale commissie, waarna inwoners op een van de namen mochten stemmen. Er kon gekozen worden tussen West Betuwe, Betuwewaard en Waal en Linge.[5]

Spelling[bewerken | bron bewerken]

De spelling stuitte op verzet, omdat de schrijfwijze volgens de Dikke van Dale niet correct Nederlands zou zijn. 'West-Betuwe', met een koppelteken, zou wel juist zijn. Dit kwam aan het licht nadat de hoofdredacteur van Van Dale, inwoner van de nieuwe gemeente, dit had aangegeven. Overigens kent Gelderland meer van dit soort 'fouten'. Hetzelfde geldt namelijk voor bijvoorbeeld West Maas en Waal en Oost Gelre.[6] De naamgevingscommissie heeft aangegeven bewust voor deze schrijfwijze gekozen te hebben en het koppelteken te laten vallen.

Uitbreiding historische Betuwe van de Tielerwaard[bewerken | bron bewerken]

Kijkend naar de oude geschiedenis is de naam West Betuwe niet correct. De landstreek Betuwe bestond uit de westelijke Neder-Betuwe en de oostelijke Over-Betuwe. Deze namen keren terug in de gemeenten Neder-Betuwe en Overbetuwe, waarbij opgemerkt moet worden dat het grondgebied van de huidige gemeente Lingewaard ook tot de Over-Betuwe behoorde. De nieuwe gemeente West Betuwe ligt veel westelijker dan de eigenlijke landstreek Betuwe en valt grotendeels binnen de vroegere landstreek Tielerwaard. Bommelerwaard, Tielerwaard en Betuwe werden dan ook altijd gescheiden opgenoemd.[7] Alleen het deel van de gemeente benoorden de Linge ligt wel in de Neder-Betuwe, en daarmee in de historische streek Betuwe. Pas recenter, mogelijk onder invloed van toeristische branding,[bron?] is men de Tielerwaard als deel van de Betuwe gaan beschouwen, waardoor veel plaatsen in de Tielerwaard in recente publicaties als in de Betuwe worden aangeduid.

Ligging[bewerken | bron bewerken]

Zoals de naam al aangeeft, ligt het gebied van de gemeente in het uiterste westen van wat we nu als de Betuwe beschouwen. Daarnaast vormt de gemeente het meest westelijke deel van de provincie Gelderland. De gemeente ligt grotendeels in de Tielerwaard. De Linge doorsnijdt de gemeente. Het deel ten noorden van de Linge ligt in de streek Neder-Betuwe. Daarnaast wordt de gemeente doorsneden door de snelwegen A2 en A15.

Topografische kaart van de gemeente West Betuwe

Kernen[bewerken | bron bewerken]

West Betuwe telt in totaal 26 kernen, exclusief een deel van de buurtschap Zennewijnen die voor het grootste gedeelte in de gemeente Tiel ligt. Geldermalsen is de grootste kern, ongeveer een kwart van de totale bevolking woont in dit dorp. Hierbij moet worden opgemerkt dat de Meterense wijken Kalenberg en De Plantage oorspronkelijk op Geldermalsens grondgebied liggen en naadloos op Geldermalsen aansluiten. De kern (Oud-)Meteren zelf herbergt circa 1.000 inwoners. De overige Meterenaars wonen in woningen die op Geldermalsense grond zijn gebouwd en later aan de woonplaats Meteren werden toegekend. Hiermee rekening houdend betekent dit dat Geldermalsen en Meteren samen bijna 40% van de totale West Betuwse bevolking herbergen. In beide dorpen worden nog verschillende nieuwbouwplannen gerealiseerd, waardoor dit percentage zal groeien.

Naast Geldermalsen vormen de dorpen Waardenburg, Beesd, Haaften, Herwijnen en Heukelum kleine voorzieningencentra. De buurgemeentelijke steden Leerdam, Gorinchem, Tiel, Culemborg en Zaltbommel zijn op korte afstand rondom West Betuwe gelegen.

Woonplaats (BAG) Inwoners 2020[8]
Acquoy 565
Asperen 3.210
Beesd 3.335
Buurmalsen 1.175
Deil 2.095
Enspijk 570
Est 580
Geldermalsen 10.880
Gellicum 345
Haaften 2.830
Heesselt 435
Hellouw 1.010
Herwijnen 2.705
Heukelum 2.260
Meteren 4.565
Neerijnen 450
Ophemert 1.665
Opijnen 1.180
Rhenoy 900
Rumpt 905
Spijk 935
Tricht 2.105
Tuil 1.030
Varik 1.060
Vuren 2.120
Waardenburg 2.400
Zennewijnen 150

Fusies splitsingen, benamingen[bewerken | bron bewerken]

Datum Gemeentenaam Voormalige gemeenten
1 januari 2019 West Betuwe Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal
3 januari 1987 Lingewaal nieuwe naam van gemeente Vuren
1 januari 1986 Vuren Asperen, Heukelum, Herwijnen, Spijk en Vuren (Dalem, gemeente Vuren, werd toegevoegd aan gemeente Gorinchem)
1 januari 1978 Geldermalsen Beesd, Deil, Geldermalsen en een groot deel van Buurmalsen
1 januari 1978 Neerijnen Est en Opijnen, Haaften, Ophemert, Varik, en Waardenburg
18 juli 1855 Heukelum Heukelum en Spijk
1820 Herwijnen Herwijnen en het dunbevolkte deel van gemeente Asperen ten zuiden van Nieuwe Zuiderlingedijk
1 januari 1818 Buurmalsen en Geldermalsen Splitsing van gemeente Geldermalsen in Buurmalsen en Geldermalsen
1 januari 1818 Ophemert en Varik Splitsing van gemeente Varik in gemeenten Ophemert en Varik
1 januari 1818 Haaften en Herwijnen Splitsing van gemeente Herwijnen in gemeenten Haaften (Haaften, Hellouw en Tuil) en Herwijnen
1 januari 1818 Vuren nieuwe naam van gemeente Dalem
1 januari 1818 Est en Opijnen nieuwe naam van gemeente Opijnen
1 januari 1812 Geldermalsen Buurmalsen en Geldermalsen
1 januari 1812 Varik Ophemert en Varik
1810 Deil Deil, Enspijk, Gellicum en Rumpt

Foto's[bewerken | bron bewerken]

Aangrenzende gemeenten[bewerken | bron bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Molenlanden (ZH)       Vijfheerenlanden (UT)       Culemborg, Buren 
      Brosen windrose nl.svg      
 Gorinchem (ZH)   Tiel 
           
        Zaltbommel       Maasdriel, West Maas en Waal 

Gemeenteraad[bewerken | bron bewerken]

De gemeenteraad van West Betuwe bestaat uit 31 zetels. De eerste gemeenteraadsverkiezingen voor de gemeente West Betuwe vonden plaats op 21 november 2018. Onderstaande tabel geeft de samenstelling van de gemeenteraad vanaf 2019:[9]

Gemeenteraadszetels
Partij 2018
Dorpsbelangen 5
SGP 5
CDA 4
VVD 3
ChristenUnie 3
Leefbaar Lokaal Belang 3
Verenigd West Betuwe 2
PvdA 2
D66 2
GroenLinks 2
Totaal 31

Cultuur[bewerken | bron bewerken]

De gemeente is een plattelandsgemeente, met veel buitengebied en gemiddeld een lage bebouwingsdichtheid. Centraal in het gebied ligt de Heerlijkheid Mariënwaerdt. In de gemeente zijn veel fruitboomgaarden te vinden. Aan de zuidzijde ligt de rivier de Waal. De rivier de Linge stroomt van oost naar west midden door het gebied. Bij Buurmalsen mondt de Korne in de Linge uit.

Elk dorp straalt zijn eigen identiteit uit.[bron?] Het is een van de speerpunten van de nieuwe gemeente om identiteit van de dorpen zoveel mogelijk te behouden.[bron?] In Geldermalsen, Tricht, Waardenburg en Spijk zijn grote kerkgemeenschappen van de reformatorische gezindte. Dit is deels ook terug te zien in de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van 2018, waar de SGP de meeste stemmen kreeg in de dorpen Geldermalsen, Tricht, Meteren, Waardenburg en Neerijnen, terwijl de ChristenUnie veel stemmen binnenhaalde in Asperen en Heukelum.[9] Ook in de andere dorpen is de kerkelijke identiteit (vaak Nederlands Hervormd, in enkele dorpen zoals Beesd, Gellicum en Varik ook Rooms-Katholiek) soms nadrukkelijk aanwezig. Dit maakt deel uit van de dorpsidentiteit.

Monumenten[bewerken | bron bewerken]

Verkeer en vervoer[bewerken | bron bewerken]

Wegverkeer[bewerken | bron bewerken]

De gemeente ligt in het hart van Nederland. Het gebied is aangesloten op de autosnelwegen A2 en A15. Er zijn in totaal zes aansluitingen.[bron?] Daarnaast liggen er nog drie direct aan de grens van de gemeente (afrit Culemborg aan de A2 en de afritten Arkel en Wadenoijen aan de A15). Langs deze snelwegen zijn verschillende bedrijventerreinen aanwezig, zoals in Geldermalsen, Beesd, Waardenburg en Vuren. De Betuweroute, een goederenspoorlijn, loopt ook dwars door het gebied.

Openbaar vervoer[bewerken | bron bewerken]

Treinstations zijn er in Geldermalsen en Beesd. Beide stations zijn onderdeel van de MerwedeLingelijn, die sinds 9 december 2018 bij het R-net hoort. Hierdoor is de gemeente West Betuwe de enige Gelderse gemeente die op het R-net is aangesloten.

Andere delen van de gemeente zijn vooral aangewezen op de omringende stations in Zaltbommel, Tiel, Leerdam, Culemborg en Gorinchem. Er gaan verschillende buslijnen naar deze stations. De belangrijkste busverbinding is lijn 47 (Geldermalsen–Gorinchem). De lijndienst van Leerdam via Heukelum naar Gorinchem (lijn 73) is in december 2018 opgeheven, maar keerde een jaar later terug als schoolbus 673.

De volgende buslijnen rijden door de gemeente West Betuwe:

  • Lijn 47 Geldermalsen - Haaften - Gorinchem

De volgende buurtbuslijnen rijden door de gemeente West Betuwe

  • Lijn 248 Zaltbommel - Waardenburg - Tiel
  • Lijn 260 Geldermalsen - Beesd - Leerdam
  • Lijn 261 Geldermalsen - Est
  • Lijn 262 Geldermalsen - Tricht

Oeververbindingen[bewerken | bron bewerken]

Omdat de gemeente in een waterrijk gebied ligt, zijn er ook verschillende belangrijke oeververbindingen in de gemeente aanwezig. Op nationaal gebied is de Martinus Nijhoffbrug in de A2 de belangrijkste. Verder zijn de Julianabrug tussen Geldermalsen en Buren, de Lingebrug tussen Geldermalsen en Buurmalsen, de Blauwe Huisbrug tussen Rumpt en Beesd en de Lingebrug tussen Asperen en Leerdam belangrijke verbindingen, alle over de rivier de Linge. Ook varen er verschillende veerdiensten, zoals het Brakelseveer (Brakel–Herwijnen), de voetveren Vuren–Woudrichem en Vuren–Slot Loevestein en het Enspijkse voetveer (Enspijk–Mariënwaerdt).

Onderwijs[bewerken | bron bewerken]

In de gemeente zijn diverse basisscholen gelegen. Daarnaast zijn in Geldermalsen het Ida Gerhardt College en een vestiging van de middelbare school Lek en Linge gevestigd. Daarnaast volgen veel middelbare scholieren voortgezet onderwijs in de omgeving, bijvoorbeeld op het Cambium in Zaltbommel, de Gomarus Scholengemeenschap in Gorinchem en Zaltbommel, het RSG Lingecollege in Tiel of het Koningin Wilhelmina College in Culemborg.

De gemeente telt verschillende basisscholen, van diverse groottes, achtergronden en culturen. Een overzicht:

Plaats Naam school Bestuursorganisatie Achtergrond
Asperen De Open Poort Stichting LOGOS Christelijk
Asperen De Zandheuvel Stichting O2A5 Openbaar
Beesd Lingelaar Zelfstandig Protestants-Christelijk
Beesd Sint-Antonius Stichting Katholieke Onderwijsbelangen Rivierenland Rooms-Katholiek
Buurmalsen De Malsenburg Stichting Fluvium Openbaar
Deil Lokhorstschool Stichting Fluvium Openbaar
Est Openbare Basisschool Est Stichting Fluvium Openbaar
Geldermalsen De Morgenster Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Geldermalsen D'n Bogerd Stichting Fluvium Openbaar
Geldermalsen Jan Harmenshof Stichting Fluvium Openbaar
Geldermalsen Oranje Nassauschool Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Geldermalsen Rehobothschool (2 locaties) beiden in Geldermalsen Gereformeerde Gemeente Tricht-Geldermalsen Reformatorisch
Haaften Goudenstein Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Haaften Koning Willem Alexander Stichting Fluvium Openbaar
Hellouw Kievitsheuvel Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Herwijnen School met de Bijbel Stichting LOGOS Christelijk
Herwijnen Spiegelhof Stichting O2A5 Openbaar
Heukelum De Rietput Stichting O2A5 Openbaar
Heukelum De Wegwijzer Stichting LOGOS Christelijk
Meteren De Schakel Stichting Scholen met de Bijbel in de Betuwe Protestants-Christelijk
Meteren Meester Aafjesschool Stichting Fluvium Openbaar
Neerijnen Freule van Pallandtschool Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Ophemert Prins Willem Alexanderschool Stichting Fluvium Openbaar
Opijnen De Rietschoof Stichting Fluvium Openbaar
Rhenoy De Bloeiende Betuwe Stichting Fluvium Openbaar
Rumpt De Springplank Stichting Fluvium Openbaar
Spijk De Hoeksteen Stichting LOGOS Christelijk
Tricht Op 't Hof Stichting Fluvium Openbaar
Tuil Klingelenburg Stichting Christelijk Primair Onderwijs Betuwe en Bommelerwaard Christelijk
Varik Burgemeester Westerbeek van Eertenschool Stichting Fluvium Openbaar
Vuren Het Kompas Stichting LOGOS Christelijk
Waardenburg De Waerdenburght Stichting Fluvium Openbaar
Waardenburg Eben-Haëzerschool Zelfstandig Reformatorisch