Station Geldermalsen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
    Geldermalsen   
Station Geldermalsen
Plaats Geldermalsen
Afkorting Gdm
Opening 1 november 1868
Perrons 2 eilandperrons en 1 zijperron
Perronsporen 5 (Sporenschema)
Spoorlijn(en) Staatslijn H
Betuwelijn (MerwedeLingelijn)
Streekbus(sen) 47 & 543
Buurtbus(sen) 260 t/m 262
Schoolbus(sen) 647
Vervoerders
- Treinvervoerder NS en Qbuzz
- Busvervoerder Arriva
Reizigers 6495 (2018)[1] per dag (NS)
Coördinaten 51° 53′ 2″ NB, 5° 16′ 15″ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Geldermalsen (Nederlands spoorwegstation)
Station Geldermalsen
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

Station Geldermalsen is een Nederlands spoorwegstation aan de spoorlijn Utrecht - Boxtel en de Betuwelijn. Om een eenvoudige overstap tussen deze spoorlijnen mogelijk te maken is het station gebouwd als eilandstation, het gebouw staat op een eilandperron. Doordat het stationsgebouw in het midden van het spooremplacement staat, is het alleen te bereiken via een voetgangerstunnel. Tot medio augustus 2021 was er ook een voetgangersbrug aanwezig en tot 2011 ook een andere tunnel. Het eerste station in Geldermalsen werd geopend op 1 november 1868, het huidige gebouw stamt uit 1886 en is ontworpen door Marinus Antoine van Wadenoyen.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Station Geldermalsen was oorspronkelijk voorzien als halte aan Staatslijn H. deze lijn werd tussen 1868 en 1870 aangelegd als verbindende schakel tussen de twee delen van het Nederlandse spoorwegnet. Eerstaanwezend ingenieur van Staatslijn H. Ir. G. van Diesen kreeg de taak om de zeer gecompliceerde aanleg tot een goed einde te brengen. In 1868 was de lijn in dusdanige staat dat deze vanuit het noorden al tot Waardenburg kon worden bereden. Wat betekent dat op 1 november 1868 het station Geldermalsen werd geopend. naast de overbruggingen over de grote rivieren drukte Van Diesen ook zijn eigen stempel op de stationsgebouwen langs de staatslijn. Het was gebruikelijk dat er bij staatslijnen vastgestelde 'standaardtypen' van stations werden gebouwd. Na grondboringen bleek echter dat de ondergrond ter plekke van enkele geplande stations extreem slap was. Van Diesen ontwierp in november 1865 speciaal voor deze ondergrond een nieuw type station. Dat door het ontbreken van een verdieping een stuk lichter was. Scheuren en verzakkingen zouden zo tot het minimum worden beperkt. Dit resulteerde uiteindelijk in het standaardtype SS vijfde klas gewijzigde uitvoering type Houten. Hiervan zijn er zes gebouwd waarvan een in Geldermalsen in 1867.

Beginperiode[bewerken | brontekst bewerken]

van 1868 tot uiterlijk 1886 was het emplacement goed te overzien. Vanuit het noorden kwam de dubbelsporige spoorlijn Utrecht-Boxtel via de enkelsporige brug over de Linge op het verhoogde emplacement met aan weerszijde gegraven sloten aan en vertakte in vier sporen. Twee langs het stationsgebouw en twee langs de toenmalige goederenloods. de goederensporen gingen vervolgens weer op in de hoofdlijnen en daarna volgde de dubbelsporige overweg met de Zuider Lingedijk. (nu Genteldijk en Deilseweg) Het stationsgebouw beschikte over lampen -en stovenlokalen, toiletten, een wachtkamer 3e klasse, een wachtkamer 1e en 2e klasse, een bagageruimte, een plaatskaartenbureau en het kantoor annex woning van de stationschef met alle nodige voorzieningen. in 1870 werd ten oosten van het eerste stationsgebouw een ander gebouw neergezet wat tot 1886 in gebruik was als halteplaats voor de postkoets. Voor de bereikbaarheid van het station werden geen extra maatregelen getroffen. Dorpsbewoners bereikten het station via de bestaande wegen waaronder de Zuider Lingedijk(tegenwoordig Koppelsedijk/Genteldijk). S'winters waren dit modderige wegen waarover de deligence (reis -en postkoets) weigerde te rijden. Daardoor kwam het in 1874 tot een recht zaak tussen de gemeente Geldermalsen en de SS. Deze rechtzaak werd gewonnen door de gemeente en de SS heeft de toenmalige Stationsweg (nu het Trichtse voetpad) bestraat met klinkers. Ongeveer rond 1880 werd het oostelijke hoofdspoor aan de zuidkant van het emplacement naar het oosten verplaatst en op een apart dijklichaam aangebracht. De overweg Zuider Lingedijk werd enkelsporig. Gelijk na de overweg volgde het wissel naar het verlegde spoor. Dit was het eerste teken van de nieuwe spoorlijn Dordrecht-Elst.

Bloeiperiode[bewerken | brontekst bewerken]

Na ruim vijftien jaar was het afgelopen met de rust, want in 1875 voorzag de spoorwegwet van dat jaar een tweede spoorlijn langs Geldermalsen. De 'Merwe -en Waalspoorweg' van Dordrecht naar Elst. Aan deze lijn, die officieus de naam 'Betuwelijn' kreeg, werd tussen 1881 en 1885 aan gewerkt. De exploitatie werd net als bij Staatslijn H gegund aan de SS, die hiermee haar langverwachte verbinding met Duitsland kreeg. In Geldermalsen kruiste de 'Betuwelijn' Staatslijn H, waardoor Geldermalsen opeens een van de voornaamste overstappunten tussen de vier windrichtingen werd. Voor de SS was de functie van station Geldermalsen van vergelijkbaar belang als dat van station Utrecht voor de NRS. De belangrijke functie van het station werd weerspiegeld in het huidige stationsgebouw, een innovatief bouwwerk, met een opzet die de overstap optimaal faciliteerde. Ook werd het emplacement sterk uitgebreid. Het stationsterrein werd allereerst sterk vergroot en opgehoogd. Een eilandperron met stationsgebouw deelde het emplacement in tweeën: ten oosten van het eilandperron liepen drie sporen, ten westen ervan zeven (voornamelijk goederensporen). Daarnaast kwam vanuit het noorden een dubbel 'zakspoor' (twee kopsporen met aan elke zijde een perron) dat aansloot op de noordelijke kop van het perron. In een bestek van rond die tijd staat vermeld dat naast het eilandperron en het hoofdgebouw de volgende objecten deel uitmaakte van het emplacement: een bergplaats voor zes locomotieven, drie askuilen, een gebouw voor waterbezorging, een bergplaats voor brandstoffen, twee dubbele wachterswoningen, een draaischijf, vijf waterkranen en een nieuwe goederenloods met een verhoogde laad -en losplaats. Ook een nieuwe losweg met ladingmal behoorde tot de voorzieningen. van dit alles is tegenwoordig niks meer over. Vanuit het noorden kwam de spoorlijn over de nu dubbelsporige Lingebrug het verhoogde emplacement op waarbij de sloten voor een klein deel weer waren dichtgestort.

Treinen[bewerken | brontekst bewerken]

Vanuit Geldermalsen vertrekken de volgende treinseries:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
6000 Sprinter WoerdenUtrecht CentraalGeldermalsen's-Hertogenbosch Rijdt na 20.00 uur en in het weekend niet tussen Woerden en Utrecht Centraal.
6900 Sprinter Den Haag CentraalGoudaUtrecht CentraalGeldermalsenTiel
7200 Stoptrein (Qbuzz) DordrechtGorinchemGeldermalsen Rijdt onder de formule van R-net.

Tijdelijke voetgangersbrug 2011[bewerken | brontekst bewerken]

In februari 2011 werd op station Geldermalsen een nieuwe voetgangersbrug in gebruik genomen. Deze traverse verving de tunnel aan de oostzijde, die als sociaal onveilig getypeerd werd, en de oude, smalle brug aan de westzijde.[2] De nieuwe brug, die zes miljoen euro kostte, is voorzien van liften zodat het station ook toegankelijk is voor mindervaliden. De eerder aanwezige voetgangerstunnel aan de oostzijde werd buiten gebruik gesteld en dichtgespoten met spuitbeton. Deze is dus niet meer toegankelijk en in 2020 gesloopt. De voetgangersbrug werd in 2021 alweer vervangen door een voetgangerstunnel.

Toekomst[bewerken | brontekst bewerken]

Staatssecretaris Sharon Dijksma en de gemeente Geldermalsen hebben op 17 februari 2016 hun handtekening gezet onder de aanpassingen die nodig zijn voor Programma Hoogfreqent Spoorvervoer (PHS) in Geldermalsen. De belangrijkste aanpassing is de inrichting van een eigen spoor voor de treinen van de MerwedeLingelijn.[3] Op deze manier hoeven treinen van de MerwedeLingelijn het overige treinverkeer niet te kruisen.

De lange perrons langs de perronsporen 3 en 4 zijn ingekort. Daarnaast zijn er nieuwe perrons gerealiseerd langs de sporen 1, 6 en 7. Het perron langs spoor 7 zal gebruikt worden voor de MerwedeLingelijn. Ook wordt er een nieuwe tunnel onder het station gebouwd, ter vervanging van de loopbrug uit 2011. De loopbrug biedt onvoldoende capaciteit voor de voetgangersstromen tussen de onderlinge perrons.

Het project PHS Geldermalsen omvat het realiseren van een derde spoor op de nabij gelegen Lingebrug. In Tricht, ten noorden van het station, zijn twee overwegen gesloten. Ter vervanging hiervan worden er drie nieuwe onderdoorgangen onder het spoor door gerealiseerd. Een ter hoogte van de Lingedijk, een voetgangerstunnel ter hoogte van de Nieuwsteeg en een derde onderdoorgang voor de Hooglandscheweg om Tricht.

Vanwege klachten van omwonenden is besloten om in Geldermalsen een opstelgelegenheid te realiseren voor het materieel van de MerwedeLingelijn. Het nachtelijk opstellen van materieel in Dordrecht veroorzaakte namelijk geluidsoverlast voor omwonenden. De door het PHS vrijgekomen ruimte aan de westkant van het station zal worden benut om de nieuwe opstelsporen aan te leggen. Deze zullen met de ingang van de nieuwe dienstregeling per 12 december 2021 in gebruik worden genomen.

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Train station Geldermalsen van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.