Ilja Repin

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ilja Repin
Zelfportret, Ilja Repin (1878)
Zelfportret, Ilja Repin (1878)
Persoonsgegevens
Volledige naam Ilja Jefimovitsj Repin
Geboren 5 augustus 1844
Geboorteplaats Tsjoegoejev, Gouvernement Charkov, Russisch Rijk
Overleden 29 september 1930
Overlijdensplaats Kuokkala, Provincie Viipuri, Republiek Finland
Geboorteland Russisch Rijk
Nationaliteit Russisch
Opleiding Keizerlijke Academie der Schone Kunsten
Beroep(en) Schilder
Signatuur Signatuur
Oriënterende gegevens
Stijl(en) Realisme
Bekende werken De Wolgaslepers (1870—73)
RKD-profiel
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Ilja Jefimovitsj Repin (Russisch: Илья́ Ефи́мович Ре́пин, Oekraïens: Ілля Юхимович Рєпін) (Tsjoegoejev (Russische Rijk), 5 augustus [O.S. 24 juli] 1844 - Kuokkala (Finland), 29 september 1930) was een Russisch kunstschilder. Hij wordt beschouwd als de belangrijkste vertegenwoordiger van De Trekkers (Peredvizjniki), een Russische kunstenaarsgroep die tot het Realisme wordt gerekend.

Biografie[bewerken]

De Wolgaslepers, versie 2, 1873

Jeugd[bewerken]

Repin is geboren in Tsjoegoejev, een dorpje bij Charkov in het huidige Oekraïne, uit Russische ouders. Zijn vader, Efim Vasiljevitsj, was lijfeigene en boer. Na 20 jaar in het leger mocht hij een vrij beroep kiezen en werd hij paardenhandelaar; een grootse carrière voor een lijfeigene. Het welzijn en de status van het gezin stegen daardoor aanzienlijk.[1]

Zijn moeder, Tatjana Stepanovna, leerde zichzelf lezen en organiseerde voor eigen kinderen, en voor kinderen uit de buurt, lessen, gegeven door plaatselijke leraren. Er bestond in die tijd geen georganiseerd schoolsysteem op het platteland. Ilja had minstens 1 zus, Ustia, die overleed toen hij 13 was, en 1 broer, Vasili, die later fluitist werd in het orkest van het Mariinskitheater. Zijn moeder stond vrijwel alleen voor de opvoeding van de kinderen aangezien Ilja's vader veel van huis was. Ilja mocht niet omgaan met kinderen van 'lagere stand'. Kunst stond in het gezin in groot aanzien.

Studie[bewerken]

In 1857 wordt Ilja opgeleid in de iconenwerkplaats van Ivan Boenakov in zijn geboorteplaats en later werkt hij aan verschillende iconostasen in omliggende dorpen. Ook werkt hij in het topografisch atelier van de legernederzetting.

In 1863 gaat hij naar Sint-Petersburg en wordt, na eerst te zijn afgewezen, in 1864 toegelaten tot de Keizerlijke Kunstacademie. Gedurende de eerste jaren op de academie woont Ilja in bij het gezin van architect Sjevtsov, wiens dochter, Vera, hij na zijn afstuderen trouwt.

In 1865 mag hij zijn werk presenteren op de jaarlijkse tentoonstelling van de Academie. In 1871 voltooit hij zijn eindexamenstuk De opwekking van de dochter van Jairus; opgemerkt door de beroemde kunstcriticus Vladimir Stasov en genoemd in zijn kritiek op deze tentoonstelling.[2] Later dat jaar ontmoet hij Vladimir Stasov. Zij worden vrienden en Stasov stelt Repin voor aan bevriende componisten, o.a. Modest Moessorgski en Nikolaj Rimski-Korsakov. In datzelfde jaar ontvangt hij voor de eerste versie van De Wolgaslepers (Russisch: Бурлаки на Волге, Boerlaki na Volge, NL: Boottrekkers van de Wolga) de eerste prijs van de Maatschappij ter bevordering van de kunst. Dit schilderij bevindt zich nu in de Tretjakovgalerij in Moskou.

Volwaardig schilder[bewerken]

In 1872 trouwt Repin met Vera Sjevtsova. Uit dit huwelijk worden 3 kinderen geboren: dochter Vera in 1872, zoon Joeri in 1877 en later dochter Nadya.[1]

In 1873 exposeert hij de definitieve versie van De Wolgaslepers op de Academie en op de wereldtentoonstelling in Wenen en ontvangt daarvoor een bronzen medaille voor meesterschap. Hij wordt hiermee op slag beroemd; het schilderij trekt veel bijkijks. Zelfs Fjodor Dostojevski, die geen liefhebber was van kritisch realisme, gaf enthousiaste kritieken in kranten over dit werkstuk van Repin.

Repin gaat met een beurs van de Academie naar Wenen, Rome en Napels en gaat wonen in Parijs. In 1875 ziet hij in Londen werk van Rembrandt dat grote indruk op hem maakt. In 1876 keert hij terug naar Sint-Petersburg, waar in 1877 zijn zoon Joeri wordt geboren. Kort daarop verhuist hij naar Moskou. In 1878 wordt hij lid van de Peredvizjniki (De Trekkers). Repin raakt, met andere schilders, onder de indruk van kunsthistorische schatten in kloosters rondom Moskou. Tijdens zijn verblijf op het landgoed Abramtsevo maakt mecenas Mamontov Repin enthousiast voor Oud-Russische kunst.

In 1882 organiseert Repin tekenavonden in zijn atelier in Moskou. Hij heeft veel contact met schrijver Lev Tolstoj. Datzelfde jaar verhuist hij naar hoofdstad Sint-Petersburg. Door zijn schilderssessies is hij de leermeester van Valentin Serov en Michail Vroebel. In 1883 bezoekt Repin met Stasov Duitsland, Nederland, Frankrijk, Spanje en Italië. Over de schilderijen van Rembrandt, in het in aanbouw zijnde Rijksmuseum, in Amsterdam krijgen zij ruzie: Stasov vindt het meesterwerken, terwijl Repin de werken in de Hermitage veel mooier vindt. Wel bewondert Repin de werken van Frans Hals in Haarlem. In Spanje kopieert Repin werken van Velazquez en Titiaan. Rond deze tijd leefde hij gescheiden van Vera, maar hij zag de kinderen vaak en hij bemoeide zich actief met hun opvoeding.

In 1887 bezoekt Repin Rome, Venetië en Florence en verblijft hij op het landgoed van Tolstoj. In 1889 bezoekt hij de wereldtentoonstelling in Parijs en gaat hij naar Londen, Zurich en München. In 1891 zegt hij het lidmaatschap van de Peredvizjniki op, omdat hij het niet eens is met de nieuwe regels. Hij gaat naar Moskou en Abramtsevo en heeft, samen met landschapsschilder Ivan Sjisjkin, een grote tentoonstelling in de Keizerlijke Kunstacademie.

Van 1893 tot 1907 is Repin hoogleraar in de historieschilderkunst aan de Academie te Sint-Petersburg. In de memoires van zijn leerling Dmitri Kardovski staat daaroverː

Aanhalingsteken openen

De invloed van Repin op de leerlingen van de Kunstacademe was enorm. Allen streefden ernaar in zijn klas te komen maar weinigen was dit gegund. Wie aangenomen werd ging meteen door voor een groot talent.[3]

Aanhalingsteken sluiten

In 1894 reist Ilja met zijn zoon Joeri door Europa. Hij bezoekt o.a. Parijs en Napels. In Napels schildert hij een portret van Joeri. Waar dit schilderij is gebleven is niet bekend. Joeri wilde ook kunstenaar worden, maar dit is hem niet gelukt. Hij stierf in 1945, zeer verarmd, in Helsinki.

Tussen 1894 en 1900 konden Repin en zijn mecenas Stasov niet door één deur omdat Repin zich bezig hield met impressionisme en symbolisme, dat hij in Parijs en omstreken had gezien.

In 1898 leert Ilja zijn nieuwe levenspartner kennen: Natalia Borísovna Nordman-Severova. Natalja was in het bezit van één van de nieuwste technische snufjes: een draagbare Kodakcamera. Dit heeft een duidelijke weerslag op de werkwijze van Repin.

Penati[bewerken]

Penati - het door Repin zelf ontworpen en gebouwde huis

Rond 1900 koopt Repin in het Finse dorp Kuokkala, 30 km. buiten Sint-Petersburg, een landgoed. Op dit landgoed ontwierp en bouwde hij zelf zijn eigen huis en atelier, dat Penati wordt genoemd (naar het Latijnse woord penates dat beschermgoden betekent). Het huis is speciaal ingericht met veel glazen daken, zodat hij op alle momenten van de dag over een goede lichtinval kon beschikken.

Penati lag in Finland, dat tot het keizerrijk Rusland behoorde maar een 'status aparte' genoot en waar dus veel liberalere wetten golden. Het was dan ook een toevluchtsoord voor critici van het tsaristisch bewind. Maxim Gorki was in die tijd de meest populaire schrijver van Rusland; geliefder dan Anton Tsjechov en Lev Tolstoj. Gorki, die regelmatig in Rusland problemen had het bewind en met het publiceren van zijn geschriften, kwam vaak op Penati om zijn 'verboden' werk voor te dragen. Zo ook werden er op Penati, dat een toevluchtsoord was voor critici van het tsaristische regime, voor Rusland controversiële, toneelstukken en gedichten voorgedragen en romans uitgebracht.

In 1903 krijgt Repin last van artrose in zijn rechterhand. Vanaf 1907 gaat hij met zijn linkerhand schilderen, wel ten koste van de kwaliteit. Later ontwerpt hij een palet dat hij om zijn middel kan dragen.

Vanaf 1918 is hij Fins staatsburger, omdat het plaatsje aan de Finse Golf waar hij een landgoed had gekocht tot Finland ging behoren. Hij overlijdt er op 29 september 1930; de stoffelijke resten zijn op het landgoed begraven.

In de oorlog is het huis tot de grond toe afgebrand, maar men heeft het huis gereconstrueerd en herbouwd. Nu doet het dienst als museum.

Het plaatsje is onder Sovjetbewind naar hem genoemd: Repino.

Sociaal Kritische Schilderijen[bewerken]

Ivan de Verschrikkelijke bij het lijk van zijn zoon

Repin wordt gerekend tot de belangrijkste sociaal realisten in de schilderkunst van eind 19e/begin 20e eeuw. Zijn schilderijen verhalen over het leven in Rusland.

Zijn schilderij De Wolgaslepers (1873) geeft de beste uitbeelding van de schrijnende werkelijkheid in die tijd; Stasov beschrijft dit schilderij uitvoerig en enthousiast in een brief aan de redacteur van de St Pertersburg News.[4] Kenmerkend in dit schilderij is dat elk gezicht zijn eigen karakter heeft.

In Religieuze Processie in Kursk Gubernia (1883) is een oprukkende volksmassa uitgebeeld, die niet was te stuiten. Zij pleitten voor de afschaffing van het lijfeigenschap en emancipatie van de massa.[5] Naast commentaren op sociale gebeurtenissen schildert hij historieschilderingen. Het schilderij Ivan de Verschrikkelijke bij het lijk van zijn zoon uit 1885 is voor het eerst tentoongesteld in de Salon in Parijs. Verschillende vrouwen vielen daarbij flauw; niet zozeer door de intensiteit van het werk, maar vooral door de extreem ingesnoerde taille, die mode was in die tijd.

Verder is Repin een meester in het oproepen van sfeer. In onverwacht (1888), bijvoorbeeld, lezen we de vermoeidheid van de zoon, zien we het ongeloof van zijn moeder en de vrouw ziet hem niet als haar echtgenoot.

De invloed van de Franse impressionisten, die hij gezien heeft toen hij omstreeks 1875 in Parijs woonde, is terug te vinden in het gebruik van kleur, licht en schaduw in de latere schilderijen van Repin. Zelf werd hij nooit een impressionist, zijn stijl heeft meer weg van de oude Europese meesters uit de 17e eeuw.

Voor Repin moest alles afgebeeld worden als in de werkelijkheid. Hij besteedde dan ook zeer veel aandacht aan allerlei details. Van zowel de personen uit de Wolgaslepers als van vele details van andere schilderijen bestaan talloze schetsen betreffende houding, gezichtsuitdukking en dergelijke.

Repins werk werd, juist door zijn sociaal-kritische werk, door de Sovjetautoriteiten, na 1928, bestempeld tot voorbeeld van de Sovjet schilderkunst, het socialistisch realisme. Andersoortig werk was niet toegestaan. Daarom was zijn werk in de Sovjet-Unie enigszins controversieel; enerzijds werd hij als groot (zo niet de grootste) kunstschilder vereerd, anderzijds werd hij verfoeid vanwege de verplichting vanuit de Communistische Partij om te schilderen zoals Repin.

Portretten[bewerken]

Tolstoj op blote voeten, 1901
De aartsdiaken, 1877

Een bijzondere plaats nemen bij Repin de portretten in. Repin schildert geen tronies maar karakters; hij is zeer geïnteresseerd in de geportretteerde persoon en dit geldt zowel voor volwassenen als voor kinderen. Hoe hechter de persoonlijke relatie met de geportretteerde hoe hoger de kwaliteit van het portret.

Repin noemt Rembrandt regelmatig zijn grote leermeester. Kenmerken daarvan zou men in zijn vroegere portretten kunnen herkennen. Voorbeelden daarvan zijn Jood in gebed (1875) en de aartsdiaken (1877), waarin wij een hoofdfiguur zien met een krachtige persoonlijkheid, waarmee, ook fysiek, niet viel te spotten; zeker wanneer je zijn handen ziet en de manier waarop hij zijn staf vasthoudt.

Aan het begin van de jaren 80 portretteert Repin de adellijke 'upper-class' van mondain St Petersburg, veelal in opdracht van Tretjakov. Aan Modest Moessorgski zien we dat hij niet lang meer te leven heeft. Voor graaf Lev Tolstoj, waarvan hij maar liefst 70 portretten en schilderingen heeft gemaakt,[6] heeft Repin grote bewondering als schrijver/denker en vertegenwoordiger van de adel, getuige zijn levensgrote portret uit 1901 (op blote voeten). Met dit portret protesteerde Repin tegen de ex-communicatie van Tolstoj door de Russisch-orthodoxe Kerk.

Repin portretteert de bas Fjodor Sjaljapin in 1914

In 1914 maakt hij een portret van de beroemde bas Fjodor Sjaljapin. Vanwege artrose in zijn handen kon hij zijn verfkwasten alleen nog in zijn vuisten klemmen. Het resultaat echter viel hem zó tegen dat hij in woede ontstak en het portret vernietigde. Hiervan bestaat alleen nog een foto.[1]

Schrijver[bewerken]

Repin heeft tegen de 10.000 brieven geschreven, [7] met als intentie: met het oog op de toekomstige kunsthistoricus, die ... me dankbaar zal zijn voor mijn intieme bijzonderheden. Naast het belang dat zij hebben voor zijn biografie zijn zij tevens van belang voor het inzicht in de Russische cultuur van eind 19e en begin 20e eeuw. Hij besprak o.a. de sociale omstandigheden in de brieven met zijn vriend en mecenas Vladimir Stasov. Stasov die eens over deze brieven gezegd heeft: Wat een verbazingwekkende wonderen zitten daartussen! Wat een leven,hunkering, kracht, levendigheid, schoonheid en kleur!.

Hij correspondeerde met Ivan Kramskoj, Dmitri Mendeleev, Lev Tolstoj, Pavel Tretjakov, Anton Tsjechov en met vele anderen. Tijdens een reis door Europa schreef Repin Brieven over Kunst, welke gepubliceerd werden in een krant in de jaren negentig. Kinderboeken- en memoireschrijver Kornej Tsjoekovski, die met hem begin 20e eeuw kennis maakte, vroeg Repin te schrijven over het ontstaan van de vroegere schilderijen en portretten. De brieven hierover kregen het karakter van een autobiografie.

Zijn boek Van ver en dichtbij (’Dalekoe blitzkoe'), in feite een verzameling autobiografische geschriften, bestaat vooral uit herinneringen aan levens van anderen. Brieven over Kunst is ook, postuum in 1937, als boek verschenen, samengesteld door Tsjoekovski.

Enkele jaren geleden werden 59 brieven van Repin aan Maria vorstin Tenisjeva geschonken aan Fondation Custodian, opgericht door verzamelaar en kunstkenner Frits Lugt. Deze brieven, die slechts een deel vormden van haar uitgebreide correspondentie met vertegenwoordigers van kunst, cultuur en wetenschap, omvatte waarschijnlijk haar volledige correspondentie met Repin tussen 1891 en 1902. Begin 1900 schreef Repin ook in het tijdschrift Mir Iskoesstva van Sergej Djagilev.

Helaas is geen van de geschriften van Repin uit het Russisch vertaald.

Collectie[bewerken]

Pavel Tretjakov en Repin hadden gedurende ongeveer 30 jaren een levendige en oprechte vriendschap. Tretjakov was een mecenas voor Repin. De Tretjakovgalerij in Moskou bezit dan ook meer dan 150 schilderijen en honderden tekeningen, aquarellen en pastellen.

Ook het Russisch Museum in Sint-Petersburg bezit veel van de werken van Repin.

Tentoonstelling[bewerken]

Vanaf 15 december 2001 tot en met 7 april 2002 werd een zeer succesvolle tentoonstelling Het geheim van Rusland van het werk van Repin gehouden in het Groninger Museum. Tijdens deze tentoonstelling was werk van Repin uit zowel het Russisch Museum in Sint-Petersburg als de Tretjakovgalerij in Moskou te zien. De documentaire Ilja Repin, schilder van de Russische ziel[8] geeft hierover achtergrondinformatie.

Vanaf 24 september 2016 tot en met 2 april 2017 wordt de tentoonstelling Peredvizhniki - Russisch Realisme rond Repin 1870-1900 gehouden in het Drents Museum te Assen. In deze tentoonstelling worden 72 werken getoond uit het Russisch Museum in Sint-Petersburg.[9]

Externe links[bewerken]