Slag bij Scherpenzeel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Slag bij Scherpenzeel
Onderdeel van de Stichtse Oorlog
Datum 22 september of 23 september 1481
Locatie bij Scherpenzeel
Strijdende partijen
Hoeken
stad Amersfoort
Kabeljauwen
Bourgondië
Leiders en commandanten
* Jan van Westrenen
Willem van Wachtendonk?
Godert van Scherpenzeel?
* Jean van Salazar
Jacob van Boschhuysen
Troepensterkte
ca.400 krijgsvolk ca.500-1000 krijgsvolk
Verliezen
ca.100 a 200 doden
100 a 200 gevangenen
onbekend
Oorlog tussen de Hoeken en Kabeljauwen tussen 1350 - 1490

Eerste stroming
Slag bij Naarden · Kabeljauwse verbondsakte (1350) · Hoekse verbondsakte · Slag bij Veere (1351) · Slag bij Zwartewaal (1351) · Beleg van Medemblik (1351) · Beleg van Geertruidenberg (1351-1352) · Slag bij Soest (1356) · Beleg van Heusden (1358) · Beleg van Heemskerk (1358) · Beleg van Delft (1359) · Beleg van Kasteel Altena
Tweede stroming
Beleg van IJsselstein (1416-17) · Beleg van Gorinchem (1417) · Beleg van Dordrecht (1418) · Inname van Rotterdam (1418) · Zoen van Woudrichem (1419) · Beleg van Leiden (1420) · Beleg van Geertruidenberg (1420) · Beleg van Bergen (1424-1425) · Beleg van Schoonhoven (1425) · Slag bij Alphen aan den Rijn (1425) · Slag bij Brouwershaven (1426) · Kennemer opstand (1426) · Beleg van Haarlem (1426) · Slag bij Hoorn (1426) · Beleg van Amersfoort (1427) · Slag bij Wieringen (1427) · Beleg van Zevenbergen (1427) · Beleg van Gouda (1428) · Zoen van Delft (1428)
Derde stroming
Eerste Utrechtse Burgeroorlog (1456-1458)· Beleg van Deventer (1456) · Plundering van IJsselstein (1470) · Inname van Den Haag (1479) · Tweede Utrechtse Burgeroorlog (1481-1483) · Beleg van Leiden (1481) · Slag bij Scherpenzeel (1481) · Inname van Dordrecht (1481) · Slag bij Vreeswijk (1481) · Inname van Eemnes (1481) · Slag bij Westbroek (1481) · Inname van Hoorn (1482) · Beleg van IJsselstein (1482) · Beleg van Rhenen (1483) · Beleg van Montfoort (1483) · Beleg van Utrecht (1483)
Vierde stroming (Jonker Fransenoorlog)
Inname van Rotterdam (1488) · Mislukte invallen van Schiedam (1488-90) · Bestorming van Schoonhoven (1488) · Inname van Woerden (1488) · inname van Geertruidenberg (1489) · Aanslag op Delft (1489) · Slag op de Lek (1489) · Beleg van Gouda (1489) · Beleg van Rotterdam (1490) · Slag bij Moordrecht (1490) · Beleg van Montfoort (1490) · Slag bij Brouwershaven (1490)

De Slag bij Scherpenzeel vond plaats op 22 september 1481[1]) bij Scherpenzeel als onderdeel van de Utrechtse oorlog (1481-1483) in de periode van de Hoekse en Kabeljauwse twisten.

Verloop[bewerken]

In augustus 1481 arriveerde de Baskische veldheer Jean de Salazar in Wijk bij Duurstede aan het hof van David van Bourgondië. Daar bood hij zijn diensten aan. David stond hem toe om te gaan plunderen in het Stichtse achterland. In de maand daarop kwam Salazar in de nabijheid van Amersfoort. Het was hem te doen om het vee dat daar in de omtrek stond. Nadat het gelukt leek, luidden de Amersfoorters de klokken, waarop de achtervolging werd ingezet onder burgemeester Jan van Westrenen[2]. Nabij Scherpenzeel werden de Bourgondische mannen onder Salazar ingelopen, echter formeerde Salazar zijn krijgsmacht in drie divisies en wist zo de Hoekse mannen uit Amersfoort te verslaan. Onder hen waren er circa 200 doden en werden er 100 gevangengenomen.[3]

A.M.C van Asch van Wijck, sugereerd dat David van Bourgondië zelf ook aanwezig was bij deze slag met 300 ruiters en 300 krijgsknechten. Jean de Salazar had zelf 400 krijsmannen met daarbij Jacob van Boschhuysen, baljuw van Rijnland en ridder Jan Kats aan zijn zijde, waarbij het Kabeljauwse-bisschopsleger uit circa 1000 man bestond. In de nabijheid van Amersfoort werd dit leger in tweeën gesplitst. Salazar lokte met zijn regiment het vee voor de stad weg, waarbij het tweede regiment verborgen voor een hinderlaag op de weg naar Scherpenzeel lag. Toen de Hoeken onder Jan van Westrenen door het geluid van de noodklokken de achtervolging op Salazar en zijn manen inzette, liepen zij in een hinderlaag bij het wachtende leger bij Scherpenzeel. Salazar trok vervolgens een terug trekkende beweging waardoor de Hoeken ingesloten raakte[4]. Van Asch spreekt juist van 100 doden en 200 gevangenen en dat de slag op 23 september plaats vond. Jan van Westrenen wist uit de hinderlaag te ontsnappen en binnen Amersfoort terug te keren.

Over het verloop van de slag is tot op heden weinig verder bekend. Historicus Antheun Janse noemt suggesties dat Jan van Schaffelaar heeft gestreden aan bisschoppelijke zijde bij de slag bij Scherpenzeel, waarbij de Amersfoorters werden verslagen.[5] Daaruit zou later de belegering van Barneveld zijn voortgekomen en de sprong van Van Schaffelaar. Hij acht dit alles heel speculatief en acht het onwaarschijnlijk dat Van Schaffelaar bij de veldslag is geweest.

Nasleep[bewerken]

Na de slag wilde Jean de Salazar een poging doen om een beleg van Amersfoort op te zetten. Door het aankondigen van een ontzettingsleger uit Utrecht, brak hij dit af.[6] Dit leger kwam nadat de Amersfoorters om versterking hadden geschreven aan de Utrechters. Er kwam een leger van circa 100-150 krijgsmannen met in de gelederen Dirk van Zuylen en Jan die Coninck de stad versterken.[7]