Slag bij Westbroek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Slag bij Westbroek
Onderdeel van Stichtse Oorlog
In de Kerk van Westbroek stond jarenlang het voorval met witte kalk beschreven.
In de Kerk van Westbroek stond jarenlang het voorval met witte kalk beschreven.
Datum 26 december 1481
Locatie Westbroek
Resultaat overwinning Holland-Bourgondisch leger
Strijdende partijen
Kabeljauwen
Bourgondië
+ Hollands huurleger
Hoeken
Utrechtse burgers
Leiders en commandanten
* David van Bourgondië
* Joost van Lalaing
* Vincentius van der Zwanenborg
* Arnt Ruysch
* Berent van Everdingen †
* Steven van Zuylen van Nyevelt †
* Jacob Sloeijer †[1]
Troepensterkte
4000-5000 krijgsvolk ca. 1500-2000
Verliezen
onbekend ca.500 doden
Oorlog tussen de Hoeken en Kabeljauwen tussen 1350 - 1490

Eerste stroming
Slag bij Naarden · Kabeljauwse verbondsakte (1350) · Hoekse verbondsakte · Slag bij Veere (1351) · Slag bij Zwartewaal (1351) · Beleg van Medemblik (1351) · Beleg van Geertruidenberg (1351-1352) · Slag bij Soest (1356) · Beleg van Heusden (1358) · Beleg van Heemskerk (1358) · Beleg van Delft (1359) · Beleg van Kasteel Altena
Tweede stroming
Beleg van IJsselstein (1416-17) · Beleg van Gorinchem (1417) · Beleg van Dordrecht (1418) · Inname van Rotterdam (1418) · Zoen van Woudrichem (1419) · Beleg van Leiden (1420) · Beleg van Geertruidenberg (1420) · Beleg van Bergen (1424-1425) · Beleg van Schoonhoven (1425) · Slag bij Alphen aan den Rijn (1425) · Slag bij Brouwershaven (1426) · Kennemer opstand (1426) · Beleg van Haarlem (1426) · Slag bij Hoorn (1426) · Beleg van Amersfoort (1427) · Slag bij Wieringen (1427) · Beleg van Zevenbergen (1427) · Beleg van Gouda (1428) · Zoen van Delft (1428)
Derde stroming
Eerste Utrechtse Burgeroorlog (1456-1458)· Beleg van Deventer (1456) · Plundering van IJsselstein (1470) · Inname van Den Haag (1479) · Tweede Utrechtse Burgeroorlog (1481-1483) · Beleg van Leiden (1481) · Slag bij Scherpenzeel (1481) · Inname van Dordrecht (1481) · Slag bij Vreeswijk (1481) · Inname van Eemnes (1481) · Slag bij Westbroek (1481) · Inname van Hoorn (1482) · Beleg van IJsselstein (1482) · Beleg van Rhenen (1483) · Beleg van Montfoort (1483) · Beleg van Utrecht (1483)
Vierde stroming (Jonker Fransenoorlog)
Inname van Rotterdam (1488) · Mislukte invallen van Schiedam (1488-90) · Bestorming van Schoonhoven (1488) · Inname van Woerden (1488) · inname van Geertruidenberg (1489) · Aanslag op Delft (1489) · Slag op de Lek (1489) · Beleg van Gouda (1489) · Beleg van Rotterdam (1490) · Slag bij Moordrecht (1490) · Beleg van Montfoort (1490) · Slag bij Brouwershaven (1490)

De Slag bij Westbroek vond plaats op 26 december 1481 tussen de legers van het prinsbisdom Utrecht en de Staten van Holland enerzijds en de Utrechtse burgers en opstandelingen anderzijds. Het was een van de laatste veldslagen die plaatsvond tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten.

Achtergrond[bewerken]

Half december werd Engelbrecht van Kleef onder luid gejuich binnen de stad Utrecht gehaald en al snel benoemd tot ruwaard. Het was de bedoeling om Van Kleef op de bisschopszetel te krijgen door Hoekse bannelingen. David van Bourgondië had echter nog recht op deze zetel maar hem werd de toegang tot de stad ontzegd. Wat volgde was de Stichtse Oorlog.

De strijd was in Holland al in het voordeel van de Bourgondiërs beslecht, maar het was van belang dat de Utrechtse bisschop David van Bourgondië ook de macht kreeg over de stad Utrecht zelf.

Slag[bewerken]

Op 26 december 1481 stuurde David een Hollands leger onder Joost van Lalaing van zo'n 4.000 tot 5.000 man richting Utrecht (vijf dagen daarvoor vond de inname van Eemnes plaats). Onderweg werd Westbroek aangevallen, platgebrand en geplunderd (de kerk van Westbroek bleef wel gespaard). Alle inwoners werden vermoord met uitzondering van de kraamvrouwen.

Op de dag van deze aanslag had het gevroren, grasvelden en sloten waren licht dichtgevroren. De Utrechtse burgers zagen in de verte Westbroek platgebrand worden en gingen massaal de indringers tegemoet. Bij het naderen leek het erop dat het legertje indringers klein was en de Utrechters kozen gelijk de aanval, maar Lailang had zijn leger in drie divisies opgesplitst die achter elkaar stonden opgesteld. Toen de Utrechters dichtbij genoeg waren werden ze van drie kanten ingesloten. Door de paniek bij de Utrechters bliezen ze de aftocht. Volgens een getuige: "Toen de Hollanders dat zagen zetten ze de achtervolging in. Tot aan Schulpwijk (Zuilen) werden er Utrechters doodgeslagen. Burgers, kinderen, huursoldaten en plattelanders." Zelfs voor die tijd was dit een uiterst gewelddadige strijd geweest, waarbij onder de Utrechters ongeveer 1500 slachtoffers te betreuren waren. Burgemeester Arnt Ruysch verscheurde uit frustratie zijn banier, maar moest dit met circa 500 anderen met de dood bekopen[2].

De Gelderse ritmeester Vincent van der Zwanenborg, die de slag wel overleefde, liet later optekenen dat hij ervan overtuigd was dat hij en de Utrechters stand hadden kunnen houden als niemand in paniek was geraakt en bij elkaar was gebleven[3].

Nasleep[bewerken]

Op een balk in de kerk van Westbroek stond nog jarenlang het voorval beschreven in witte kalk. De vrouwen van binnen de stad Utrecht gingen na de slag de lijken van hun mannen zoeken. De lijken werden verzameld op de Neude, dat toen een plek was waar toernooien werden gehouden. Enkele vrouwen zochten soms twee dagen lang naar hun mannen en vonden ze bijvoorbeeld vastgevroren in sloten en beken terug[4].

Referenties[bewerken]

Primaire bronnen[bewerken]

  • Jean Molinet (1435-1507) - Chroniques
  • Antonius Matthaeus - Analecta (1698)

Secondaire bronnen[bewerken]

  • Jan Wagenaar, Vaderlandsche historie deel 4.
  • S.B.J. Zilverberg - De Stichtse Burgeroorlog
  • regiocanon geschiedenis van Noord-West Utrecht
  • J.E.A.L Struick, Utrecht door de eeuwen heen, (1984)