Beleg van Gorinchem (1417)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Beleg van Gorinchem
Onderdeel van de Hoekse en Kabeljauwse twisten
Jacoba van Beieren aanschouwt het gesneuvelde lichaam van Willem van Arkel in de straten van Gorinchem (schilderij van Barend Wijnveld)
Jacoba van Beieren aanschouwt het gesneuvelde lichaam van Willem van Arkel in de straten van Gorinchem (schilderij van Barend Wijnveld)
Datum 23 of 24 november - 1 december 1417
Locatie Gorinchem
Resultaat De stad blijft in handen van de Hoekse beweging
Strijdende partijen
Hoeken Kabeljauwen
Leiders en commandanten
Walraven I van Brederode Willem van Arkel
Troepensterkte
ca. 6000 2500 - 3000
Verliezen
ca.500 ca.500
Oorlog tussen de Hoeken en Kabeljauwen tussen 1350 - 1490

Eerste stroming
Slag bij Naarden · Kabeljauwse verbondsakte (1350) · Hoekse verbondsakte · Slag bij Veere (1351) · Slag bij Zwartewaal (1351) · Beleg van Medemblik (1351) · Beleg van Geertruidenberg (1351-1352) · Slag bij Soest (1356) · Beleg van Heusden (1358) · Beleg van Heemskerk (1358) · Beleg van Delft (1359) · Beleg van Kasteel Altena
Tweede stroming
Beleg van IJsselstein (1416-17) · Beleg van Gorinchem (1417) · Beleg van Dordrecht (1418) · Inname van Rotterdam (1418) · Zoen van Woudrichem (1419) · Beleg van Leiden (1420) · Beleg van Geertruidenberg (1420) · Beleg van Bergen (1424-1425) · Beleg van Schoonhoven (1425) · Slag bij Alphen aan den Rijn (1425) · Slag bij Brouwershaven (1426) · Kennemer opstand (1426) · Beleg van Haarlem (1426) · Slag bij Hoorn (1426) · Beleg van Amersfoort (1427) · Slag bij Wieringen (1427) · Beleg van Zevenbergen (1427) · Beleg van Gouda (1428) · Zoen van Delft (1428)
Derde stroming
Eerste Utrechtse Burgeroorlog (1456-1458)· Beleg van Deventer (1456) · Plundering van IJsselstein (1470) · Inname van Den Haag (1479) · Tweede Utrechtse Burgeroorlog (1481-1483) · Beleg van Leiden (1481) · Slag bij Scherpenzeel (1481) · Inname van Dordrecht (1481) · Slag bij Vreeswijk (1481) · Inname van Eemnes (1481) · Slag bij Westbroek (1481) · Inname van Hoorn (1482) · Beleg van IJsselstein (1482) · Beleg van Rhenen (1483) · Beleg van Montfoort (1483) · Beleg van Utrecht (1483)
Vierde stroming (Jonker Fransenoorlog)
Inname van Rotterdam (1488) · Mislukte invallen van Schiedam (1488-90) · Bestorming van Schoonhoven (1488) · Inname van Woerden (1488) · inname van Geertruidenberg (1489) · Aanslag op Delft (1489) · Slag op de Lek (1489) · Beleg van Gouda (1489) · Beleg van Rotterdam (1490) · Slag bij Moordrecht (1490) · Beleg van Montfoort (1490) · Slag bij Brouwershaven (1490)

Het Beleg van Gorinchem of Gorkum vond plaats tussen 23 of 24 november en 1 december 1417 tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten.

Op 21 november 1417 vond de Inname plaats onder leiding van Willem van Arkel en zijn Kabeljauwse aanhang. Op 24 november 1417 arriveerde stadhouder Walraven van Brederode en begon met het Beleg aan de kasteel en westkant van de stad Gorinchem.

Achtergrond[bewerken]

Nadat de Arkelse Oorlogen (1401-1412) voorbij waren kwam de stad Gorinchem weer onder het graafschap Holland te staan. Als symbool werd de burcht aan de oostkant van de stad afgebroken, deze behoorde tot de heren van Arkel. In het zuiden van de stad bouwde Willem VI van Holland een nieuw grafelijk slot. Jan V van Arkel had in 1412 de stad verlaten om een huurleger op de been te brengen, maar deze werd verslagen bij Vuren, Van Arkel werd gevangengenomen en sleet zijn leven in de gevangenissen van Gouda en Leerdam. Zijn enige zoon Willem van Arkel was naar Brabant gevlucht.

In 1417 overleed Willem VI van Holland, zijn enige erfgenaam Jacoba van Beieren benoemde hij tot gravin van Holland. De nog jonge Jacoba vond een enorme steun in Jan II van Montfoort, deze was op dat moment de leider onder de Hoekse beweging. Willem van Arkel vernam het nieuws over de dood van de graaf en dacht dat het de uitgelezen kans was om zijn goederen in Gorinchem op te eisen, hij werd daarbij gesteund door de Kabeljauwse beweging.

Beleg[bewerken]

De stad Gorinchem stond in het najaar van 1417 onder bevel van Walraven I van Brederode, op dat moment stadhouder van Holland in naam van Jacoba van Beieren. Deze 8ste heer van Brederode was in 1402 ook al betrokken bij een beleg van Gorinchem en werd toen gevangengenomen en verbleef tot 1412 in de gevangenis van de stad met een korte ontsnapping in 1409 en een vrijlatingsperiode om losgeld voor zichzelf in te zamelen.

Willem van Arkel zou op de nacht van 21 of 22 november gearriveerd zijn aan de buitenpoorten van Gorinchem, hij zou circa 2500 Kabeljauwse medestanders bij zich hebben gehad, waaronder een honderdtal soldaten van de hertog van Gelre onder leiding van rentmeester Gijsbert Pieck, waaronder ook de edelmannen Otto van Buren, Willem van IJzendoorn en Jan II van Egmont zich bevonden[1]. De Kabeljauwen wisten rondom Gorinchem enkele gebieden, waaronder Arkel en Vuren te veroveren en in de nacht van 21 november werd ook Gorinchem ingenomen met uitzondering van het grafelijk slot aan de zuidzijde van de stad. In de tussen periode van 21 november tot 1 december wist het kasteel van Gorinchem stand te houden met een bezetting van 20 a 25 Hoekse soldaten tegenover de Kabeljauwen die in de stad waren gekomen. Walraven van Brederode was op dat moment niet in de stad en belegerde op zijn beurt de stadsmuren op 24 november. Op 1 december wisten hij en zijn soldaten de poorten te forceren en er volgde een hevig gevecht in de nauwe binnenstraatjes. Walraven werd getroffen door een pijl en stierf aan zijn verwondingen waarna Hubrecht van Culemborg de leiding op zich nam. Willem van Arkel werd belaagd in de Revetsteeg en met een slag van het zwaard om het leven gebracht, uiteindelijk zegevierde de Hoekse beweging.

Een andere versie verteld dat bij het horen van de inname van Gorinchem, Jacoba met haar moeder Margaretha van Bourgondië (1374-1441) vanuit Dordrecht met gestrekte bannieren over de Merwede naar Gorinchem voerde. Daar aangekomen ging ze met haar gevolg het kasteel in, deze was nog niet veroverd door de Kabeljauwen. Ze liet door haar krijgsmannen een bres in de muur slaan om zo de stad in te kunnen komen. Toen de muur geslecht was aanschouwde ze het strijdtoneel en het gevecht werd beslist in het voordeel van de aanhang van Jacoba van Beieren. Ze zag wel duizend lijken liggen waaronder die van jonkheer Willem van Arkel, zijn bastaardbroer Hendrik van Arkel en de jonkheer van Petersom[2].

Jacoba en Willem van Arkel[bewerken]

Tijdens het beleg zou Jacoba van Beieren verbleven zijn in haar slot aan de zuidzijde van de stad, feitelijk is dit nooit helemaal bewezen; andere bronnen beweren dat ze Walraven van Brederode bijstond tijdens de herinname van Gorinchem. Er wordt ook beweerd dat de twee (Jacoba en Willem) elkaar diverse keren ontmoet hebben om te onderhandelen over de overgave van het grafelijk slot en andere voorwaarden. Algemeen wordt aangenomen dat de toen 16-jarige Jacoba het lijk van de omgebrachte Willem van Arkel onder ogen heeft gezien, dit vermeldt Abraham Kemp in zijn doorluchtige Heeren van Arkel, het enige wat Kemp wel suggereert in zijn boek is dat Jacoba niet onwillig stond tegen een huwelijksaanzoek van Van Arkel. Dit omdat Jacoba pas weduwe was geworden en het mogelijk niet zag zitten om met haar neef Jan IV van Brabant te moeten trouwen. Het is toneelschrijver Johannes van Paffenrode die in 1662 een liefdestreurspel schrijft over een romance tussen Jacoba en Willem, Jacoba zou boven zijn zielloze lichaam gesmeekt hebben om zijn leven en er haar tranen de vrije loop hebben gelaten, ook al waren ze van diverse partijen. De heer Pelletier noemt het treurspel een vergelijking met Romeo en Julia, maar wel die van de Lage landen.

Nasleep[bewerken]

Jacoba huwde in de maand mei in 1418 wel met haar neef Jan IV van Brabant, met dispensatie van de paus. De kabeljauwse beweging vond een nieuwe bondgenoot in Jan VI van Beieren die aanspraak maakte op de titels van zijn nicht Jacoba en mede gesteund werd door Keizer Sigismund. Hierdoor laaide de twisten rond familie en partijen weer op, en werd de strijd vervolgd met het Beleg van Dordrecht (1418).

Referenties[bewerken]