Beleg van Utrecht (1483)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Beleg van Utrecht
Onderdeel van de Stichtse Oorlog
Utrecht in de 16e eeuw
Utrecht in de 16e eeuw
Datum 23 juni - 31 augustus 1483
Locatie Utrecht
Resultaat Bourgondië verkrijgt de macht weer.
Strijdende partijen
Hoeken Kabeljauwen
Bourgondië
Commandanten
* Jan III van Montfoort
* Engelbrecht van Kleef
* Gerrit Zoudenbalch
* Maximiliaan van Oostenrijk
* Willem II van Gulik-Berg
* Joost van Lalaing
* Lancelot van Berlaymont
Troepensterkte
onbekend 12.000 krijgsvolk
200 ruiters
Oorlog tussen de Hoeken en Kabeljauwen tussen 1350 - 1490

Eerste stroming
Slag bij Naarden · Kabeljauwse verbondsakte (1350) · Slag bij Veere (1351) · Slag bij Zwartewaal (1351) · Beleg van Medemblik (1351) · Beleg van Geertruidenberg (1351-1352) · Slag bij Soest (1356) · Beleg van Heusden (1358) · Beleg van Heemskerk (1358) · Beleg van Delft (1359)
Tweede stroming
Beleg van Gorinchem (1417) · Beleg van Dordrecht (1418) · Inname van Rotterdam (1418) · Zoen van Woudrichem (1419) · Beleg van Leiden (1420) · Beleg van Geertruidenberg (1420) · Beleg van Bergen (1424-1425) · Beleg van Schoonhoven (1425) · Slag bij Alphen aan den Rijn (1425) · Slag bij Brouwershaven (1426) · Kennemer opstand (1426) · Beleg van Haarlem (1426) · Slag bij Hoorn (1426) · Beleg van Amersfoort (1427) · Slag bij Wieringen (1427) · Beleg van Zevenbergen (1427) · Beleg van Gouda (1428) · Zoen van Delft (1428)
Derde stroming
Inname van Vollenhove (1456) · Beleg van Deventer (1456) · Plundering van IJsselstein (1470) · Eerste Utrechtse Burgeroorlog (1470-1474) · Inname van Den Haag (1479) · Tweede Utrechtse Burgeroorlog (1481-1483) (zie ook Jan van Schaffelaar) · Beleg van Leiden (1481) · Slag bij Scherpenzeel (1481) · Inname van Dordrecht (1481) · Slag bij Westbroek (1481) · Slag bij Vreeswijk (1481) · Inname van Eemnes (1481) · Beleg van IJsselstein (1482) · Beleg van Rhenen (1483) · Beleg van Montfoort (1483) · Beleg van Utrecht (1483)
Vierde stroming (Jonker Fransenoorlog)
Inname van Rotterdam (1488) · Mislukte invallen van Schiedam (1488-90) · Bestorming van Schoonhoven (1488) · Inname van Woerden (1488) · Beleg van Geertruidenberg (1488) · Aanslag op Delft (1489) · Slag op de Lek (1489) · Beleg van Gouda (1489) · Beleg van Rotterdam (1490) · Slag bij Moordrecht · Bestorming van Dordrecht · Slag bij Brouwershaven (1490)

Het Beleg van Utrecht vond plaats van 23 juni tot 31 augustus 1483 tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Het was een strijd tussen twee bisschoppen David van Bourgondië en Engelbrecht van Kleef over wie het sticht Utrecht zou gaan besturen. Het was de laatste confrontatie in de Stichtse Oorlog, waarna op 3 september 1483 een vredesverdag werd getekend.

Achtergrond[bewerken]

Op 24 december 1481 werd Engelbrecht van Kleef met luid gejuich in Utrecht ontvangen. Hij installeerde zich in het bisschoppelijk paleis en vervolgens in de Domkerk. Hij liet zich uitroepen tot Engelbrecht, broeder te Cleve en ter Mark, Ruwaart en Beschermer des Lands van Utrecht. Op 1 januari 1482 kwam de zittend bisschop David van Bourgondië voor de Utrechtse Catharijnepoort en hem werd kenbaar gemaakt dat hij niet meer als heer erkend werd. Tot 21 februari 1482 verbleef David met zijn leger voor de poort, maar na enkele stadsuitbraken blies hij de terugtocht naar zijn verblijf bij Wijk bij Duurstede.

Op 21 april 1483 verscheen David van Bourgondië met een legertje van 300 soldaten en 35 ruiters opnieuw voor de stad. Hij maakte zich meester van de stad doordat hij uiteindelijk door aan hem trouwgebleven geestelijken werd binnengelaten. Engelbrecht van Kleef was op dat moment bezig met het brandschatten van onder andere Wageningen en Rhenen. Op 3 mei van 1483 viel een aanhanger van Engelbrecht, Hendrik van Zuylen van Nijevelt, de stad op een onbewaakt ogenblik binnen. Hij verjoeg de medestanders van de bisschop, en David van Bourgondië werd zelf -- zwaar vernederd -- naakt op een mestkar gebonden naar Amersfoort op weg gestuurd. De stad kwam zo dus weer in handen van Engelbrecht van Kleef.[1]

Beleg[bewerken]

In juli 1483 sloeg Maximiliaan van Oostenrijk met een leger van 12.000 soldaten en 200 ruiters het beleg voor Utrecht. Hij liet de stad zwaar onder vuur nemen met Bengaals vuur, katapulten en ander geschut van uiteenlopend kaliber; het vuur werd geconcentreerd rond de Wittevrouwenpoort, waar al snel een bres in het vestingwerk werd geslagen. Jan III van Montfoort liet de onderhandelaars de witte vlag wapperen en samen met Zoudenbalch (burgemeester van Utrecht) en Engelbrecht van Kleef mocht hij bij Maximiliaan op audiëntie komen. De onderhandelingen leken te vlotten, maar Van Montfoort wilde eerst de burgerij inlichten voordat ze tot een akkoord zouden leiden. Nadat Van Montfoort echter in de stad teruggekeerd was vochten Maximiliaans soldaten zich door de bres bij de Wittevrouwenpoort naar binnen zonder dat Maximiliaan daar bevel toe gegeven had. De Utrechtse bezetters wisten de aanval af te slaan en de bres te dichten.

Ondertussen werden Van Kleef en Zoudenbalch gevangengenomen en overgebracht naar Gouda, en werd het beleg voortgezet. Op 5 augustus verloor Maximiliaan weliswaar zijn bevelvoerder Joost van Lalaing -- die bij de Weerdpoort door een kogel werd getroffen -- maar dit kon Utrecht niet redden. Maximiliaan nam Utrecht in de navolgende dagen dusdanig zwaar onder vuur dat de burgers zich tot Van Montfoort keerden en hem smeekten opnieuw met Maximiliaan in onderhandeling te gaan.[2]

Nasleep[bewerken]

Op 31 augustus werd noodgedwongen tot volledige capitulatie overgegaan en op 3 september 1483 werd een vredesverdrag ondertekend (volgens sommige bronnen 7 september). Frederik van Egmont, heer van IJsselstein, werd tot nieuwe stadhouder uitgeroepen in de plaats van de gesneuvelde Joost van Lalaing. Na de overgave trok Maximiliaan naar Amersfoort om David van Bourgondië te bevrijden en in ere te herstellen als bisschop van Utrecht. Engelbrecht van Kleef werd in 1484 in Gouda vrijgelaten en keerde terug naar zijn stad Kleef. Hij zou later door middel van een huwelijk graaf van Nevers worden.

Referenties[bewerken]

Referenties
  1. A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden. Deel 3. J.J. van Brederode, Haarlem (pagina 463)
  2. A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden. Deel 3. J.J. van Brederode, Haarlem (pagina 465)
  • DBNL, nederlandsche historischebronnen 2
  • Tijdschrift voor geschiedenis, oudheden en statistiek van Utrecht, Volumes 3-4
  • C. Strobant: "Histoire de la commune de Virginal " 1853 p 513