Slag bij Vreeswijk (1481)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Zie artikel Niet te verwarren met de Slag bij Jutphaas (1787) in de Patriottentijd.
Slag bij Vreeswijk
Onderdeel van de Stichtse Oorlog
Datum 13 oktober 1481
Locatie Vreeswijk
Resultaat Hoekse partij overwint
Strijdende partijen
Hoeken
stad Utrecht
Engelbrecht van Kleef
Kabeljauwen
Bourgondie
David van Bourgondië
Leiders en commandanten
* Jan III van Montfoort
* Hendrik van Zuylen en Nijeveld
* Dirk van Zuylen van Haar
* Vincentius van Zwanenburg
* Willem van Wachtendonk
Jan van Lantscroon (burgemeester van Utrecht)
* Joost van Lalaing
* Frederik van Egmont
* Jan van Ranst
* Albert van Schoerle
Troepensterkte
2000-2400 burgers c.1100-1400
Verliezen
40 doden, 60 gevangenen[1]
Oorlog tussen de Hoeken en Kabeljauwen tussen 1350 - 1490

Eerste stroming
Slag bij Naarden · Kabeljauwse verbondsakte (1350) · Hoekse verbondsakte · Slag bij Veere (1351) · Slag bij Zwartewaal (1351) · Beleg van Medemblik (1351) · Beleg van Geertruidenberg (1351-1352) · Slag bij Soest (1356) · Beleg van Heusden (1358) · Beleg van Heemskerk (1358) · Beleg van Delft (1359) · Beleg van Kasteel Altena
Tweede stroming
Beleg van IJsselstein (1416-17) · Beleg van Gorinchem (1417) · Beleg van Dordrecht (1418) · Inname van Rotterdam (1418) · Zoen van Woudrichem (1419) · Beleg van Leiden (1420) · Beleg van Geertruidenberg (1420) · Beleg van Bergen (1424-1425) · Beleg van Schoonhoven (1425) · Slag bij Alphen aan den Rijn (1425) · Slag bij Brouwershaven (1426) · Kennemer opstand (1426) · Beleg van Haarlem (1426) · Slag bij Hoorn (1426) · Beleg van Amersfoort (1427) · Slag bij Wieringen (1427) · Beleg van Zevenbergen (1427) · Beleg van Gouda (1428) · Zoen van Delft (1428)
Derde stroming
Eerste Utrechtse Burgeroorlog (1456-1458)· Beleg van Deventer (1456) · Plundering van IJsselstein (1470) · Inname van Den Haag (1479) · Tweede Utrechtse Burgeroorlog (1481-1483) · Beleg van Leiden (1481) · Slag bij Scherpenzeel (1481) · Inname van Dordrecht (1481) · Slag bij Vreeswijk (1481) · Inname van Eemnes (1481) · Slag bij Westbroek (1481) · Inname van Hoorn (1482) · Beleg van IJsselstein (1482) · Beleg van Rhenen (1483) · Beleg van Montfoort (1483) · Beleg van Utrecht (1483)
Vierde stroming (Jonker Fransenoorlog)
Inname van Rotterdam (1488) · Mislukte invallen van Schiedam (1488-90) · Bestorming van Schoonhoven (1488) · Inname van Woerden (1488) · inname van Geertruidenberg (1489) · Aanslag op Delft (1489) · Slag op de Lek (1489) · Beleg van Gouda (1489) · Beleg van Rotterdam (1490) · Slag bij Moordrecht (1490) · Beleg van Montfoort (1490) · Slag bij Brouwershaven (1490)

De Slag bij Vreeswijk ook wel Slag bij de Vaart genoemd,[2] vond plaats op 13 oktober 1481 te Vreeswijk, het huidige Zuid-Nieuwegein. Het treffen was onderdeel van de Stichtse oorlog (1481-1483), die weer deel uitmaakte van de Hoekse en Kabeljauwse twisten.

Verloop[bewerken]

Op 10 oktober 1481 werd door David van Bourgondië een huurleger van Hollanders onder leiding van Joost van Lalaing naar de Lekdijk gestuurd. Om de opstandige Utrechters te dwingen hem toe te laten tot de zetel van zijn bisdom wilde hij de vaarroute naar Utrecht af sluiten en zo voedseltransporten naar de stad onmogelijk maken.[3] Vanuit IJsselstein vertrok een Hollands leger naar de vaart, met in de gelederen markgraaf Jan van Ranst en Albert van Schoerle. Het dorp Jutphaas werd vervolgens geplunderd en herenhuizen en hoeves van de heren Zouwen van Rijn en Jan van Renesse-Baer werd verwoest. Om te laten zien dat het menens was stak Joost van Lailang de Jutphaas toren in brand. Graaf Jan III van Montfoort, die op voet van oorlog verkeerde met de bisschop, ronselde daarop 2000 burgers om de Hollanders te verjagen en zo de vaart over de rivier open te houden.

In sloepen voerden de Utrechtse burgervendels de rivier af en gingen bij de Lekdijk aan land. Via de Utrechtse tolpoort gingen ook een stoet burgers te voet richting Juthpaas, geleid door burgemeester Jan van Lantscroon, met de banier in zijn hand met Hendrik van Zuylen van Nijevelt. De in de meerderheid zijnde Utrechters verrasten het Kabeljauwse leger van de bisschop en wonnen de slag[4]. Onder de Hollandse soldaten zaten echter ook geronselde krijgsmannen die Hoekse gedachten hadden en werden min of meer gedwongen door Joost van Lailang en zijn aanhangers mee te vechten in deze veldslag. Later werd ook gesuggereerd dat het moeilijk vechten was met krijgsmannen die niet gemotiveerd waren.[5] Bij de Hollanders was sprake van 40 doden en 60 gevangenen, andere bronnen beweren dat er wel 220 gevangenen werden gemaakt[6]. Toen eenmaal de 220 gevangenen binnen Utrecht waren gebracht, brachten ze totaal een losgeld van 20.966 pond op[7], dit maakte het jaar ten opzichte van 1481/82 helemaal goed in het Sticht qua financiën.

Na het succesvol verlopen treffen werden de Utrechters in de stad als helden onthaald. Bij wijze van erkenning van hun dapperheid sloeg graaf Jan III de heren Dirk van Zuylen van Haar, Vincentius van Zwanenburg en Willem van Wachtendonk tot ridder. Een vierde, Hendrik van Zuylen van Nijevelt, weigerde om onduidelijke reden deze verheffing in de adelstand.[8]

Nasleep[bewerken]

In september 1482 vond er opnieuw een Slag bij Vreeswijk plaats, dit keer wonnen de Hollanders. Dit Hollandse leger was waarschijnlijk het ontzettingsleger dat in eerste instantie het beleg van IJsselstein wilde bevrijden en daarna aan het plunderen sloegen nabij Juthpaas en Vreeswijk[9].