Boorzuur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Boorzuur
Structuurformule en molecuulmodel
Structuurformule van boorzuur
Structuurformule van boorzuur
Boorzuurpoeder
Boorzuurpoeder
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
H3BO3
IUPAC-naam boorzuur
Andere namen Borofax, Basilit B, orthoboorzuur, triwaterstofboraat
Molmassa 61,83302 g/mol
SMILES
B(O)(O)O
InChI
InChI=1/BH3O3/c2-1(3)4/h2-4H
CAS-nummer 10043-35-3
EG-nummer 233-139-2
PubChem 7628
Beschrijving Kristallijn wit poeder
Vergelijkbaar met boortrioxide
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Schadelijk voor de gezondheid
Gevaar
H-zinnen H360
EUH-zinnen geen
P-zinnen P201 - P308+P313
Opslag Verpakking goed gesloten houden en droog bewaren.
EG-Index-nummer 005-007-00-2
LD50 (ratten) (oraal) 5140[1] mg/kg
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand vast
Kleur wit
Dichtheid 1,44[2] g/cm³
Smeltpunt (ontleedt) 168-171[2] °C
Kookpunt 300 °C
Dampdruk 2700[2] Pa
Oplosbaarheid in water 47,2[2] g/L
Goed oplosbaar in ethanol, glycerol
Matig oplosbaar in water
Thermodynamische eigenschappen
ΔfHos -1094,3 kJ/mol
Sos 88,83 J/mol·K
Evenwichtsconstante(n) pKa = 9,25
Nutritionele eigenschappen
Type nutriënt spoorelement
ADI 0,1 mg/kg lichaamsgewicht
E-nummer E284
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Boorzuur is een verbinding van boor, zuurstof en waterstof, met als brutoformule H3BO3. Het komt in de natuur voor als het mineraal sassoliet. Boorzuur is een wit kristallijn poeder dat matig oplosbaar is in water en goed oplosbaar is in een aantal veelgebruikte organische oplosmiddelen.

Synthese[bewerken]

Boorzuur kan bereid worden door boortrioxide op te lossen in water:

\mathrm{B_2O_3\ +\ 3\ H_2O\longrightarrow\ 2\ H_3BO_3}

Eigenschappen[bewerken]

De eigenschappen van boorzuur zijn vergelijkbaar met die van natriumtetraboraat (borax). Boorzuur lost op in ethanol. Het lost slechts matig op in water, maar de oplosbaarheid kan verhoogd worden door het toevoegen van zoutzuur, citroenzuur of wijnsteenzuur.[3]

Toepassingen[bewerken]

Boorzuur kent verscheidene praktische toepassingen:

  • Solderen van goud: wordt een gouden voorwerp in een oplossing van boorzuur en alcohol gedoopt en de alcohol door hitte verdampt, dan blijft een poederlaagje borax achter dat als vloeimiddel en afdekmiddel dient bij het solderen. [bron?]
  • Glazuren: bij het glazuren verlaagt boorzuur het smeltpunt en bevordert het de glasvorming. In kleine hoeveelheden voorkomt het haarscheuren in het glazuur, bij een teveel veroorzaakt het een witte sluier. [bron?]
  • Bestrijdingsmiddel: bestrijdingsmiddelen tegen houtworm op basis van boorzuur en borax worden in Nederland alleen toegepast door professionele bestrijders in verband met de giftigheid.[4]
  • Farmaceutische hulpstof: boorzuur wordt, in een dosering van maximaal 20 mg/l als buffer gebruikt in oogdruppelbases. Het zwakke antiseptische effect is niet klinisch relevant.[5]
  • Vroeger werd boorzuur gebruikt als desinfectans, bijvoorbeeld als boorwater of boorzalf (voor luieruitslag). Vanwege de giftigheid, geringe effectiviteit en beschikbaarheid van alternatieven worden deze niet meer gebruikt.
  • Voetpoeders met boorzuur werden vroeger gebruikt tegen zweetvoeten.[6] Vanwege de beperkte antiseptische werking en het risico op vergiftiging worden dergelijke poeders amper nog gemaakt.[7]
  • Conserveermiddel: boorzuur kan ook als conserveermiddel gebruikt worden. Dit mag enkel voor steureieren tot 4 g/kg. Het E-nummer ervan is E284.
  • Nucleaire technologie: omdat boor neutronen absorbeert, wordt het in bepaalde typen kernreactoren aan het koelwater toegevoegd en gebruikt als middel om de nucleaire kettingreactie te regelen. Om dezelfde reden wordt het ook bij incidenten wel toegevoegd aan het koelwater van een kerncentrale, of zijn er voorzieningen om dit in geval van nood te kunnen doen (bijvoorbeeld als het niet - of niet geheel - lukt de regelstaven in de reactorkern in te brengen).

Toxicologie en veiligheid[bewerken]

Boorzuur is, zoals borax, toxisch voor het zenuwstelsel, de nieren en de lever van de mens. Het kan worden opgenomen via beschadigde huid. Ook bij gewoon huidcontact kunnen reeds overgevoeligheidsreacties optreden. Doses van 1,5 gram per kilogram lichaamsgewicht bij zuigelingen en tot 2,4 g per kg lichaamsgewicht bij volwassenen die worden opgenomen via de huid kunnen dodelijk zijn.[8] De verschijnselen van boorzuurintoxicatie zijn: braken, bloederige stoelgang, afstoting van de huid, huidontsteking, hoofdpijn, meningismus, nierfalen en tenslotte hyperthermie en shock.[9] Verder kan boorzuur de mannelijke vruchtbaarheid verminderen,[5] wellicht door een oestrogeenachtig effect.[10]

Inwendig is de fatale dosis 0,2 g per kilogram lichaamsgewicht. Zuigelingen zijn extra gevoelig.[11]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Smyth et al., Am. Ind. Hyg. Assoc. J. 30, 470 (1969)
  2. a b c d (en) Gegevens van boorzuur in de GESTIS-stoffendatabank van het Duitse Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA) (geraadpleegd op 3 december 2008) (JavaScript vereist)
  3. Merck 13,1326
  4. College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Bestrijdingsmiddelen databank. College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (31 maart 2012)
  5. a b Wetenschappelijk Instituut Nederlandse Apothekers. Informatorium Medicamentorum. Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (2004)
  6. J. Leon Handboek voor de cosmetische industrie (1947)
  7. R.G. Harry The Principles and Practice of Modern Cosmetics (1962)
  8. RTECS:ED4550000 The Registry of Toxic Effects of Chemical Substances | CDC/NIOSH
  9. E. Browning, Toxicity of Industrial Metals (Appleton-Century-Crofts, New York, 2nd ed., 1969) pp 90-97
  10. Wang Y, Zhao Y, Chen X, Biol Trace Elem Res. 121(2), 160 (2008)
  11. http://www.ntvg.nl/publicatie/risico39s-van-ingestie-van-reinigingstabletten-voor-kunstgebitten-en-gebitsprothesen/volledig/print
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek