Boorzuur

Boorzuur
Structuurformule en molecuulmodel
Structuurformule van boorzuur
Boorzuurpoeder
Algemeen
Molecuulformule      (uitleg)	H3BO3
IUPAC-naam	boorzuur
Andere namen	Borofax, Basilit B, orthoboorzuur, triwaterstofboraat
Molmassa	61,83302 g/mol
SMILES	B(O)(O)O
InChI	InChI=1/BH3O3/c2-1(3)4/h2-4H
CAS-nummer	10043-35-3
EG-nummer	233-139-2
PubChem	7628
Beschrijving	Kristallijn wit poeder
Vergelijkbaar met	boortrioxide
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Gevaar
H-zinnen	H360
EUH-zinnen	geen
P-zinnen	P201 - P308+P313
Opslag	Verpakking goed gesloten houden en droog bewaren.
EG-Index-nummer	005-007-00-2
LD50 (ratten)	(oraal) 5140 mg/kg
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand	vast
Kleur	wit
Dichtheid	1,44 g/cm³
Smeltpunt	(ontleedt) 168-171 °C
Kookpunt	300 °C
Dampdruk	2700 Pa
Oplosbaarheid in water	47,2 g/L
Goed oplosbaar in	ethanol, glycerol
Matig oplosbaar in	water
Thermodynamische eigenschappen
ΔfHos	-1094,3 kJ/mol
Sos	88,83 J/mol·K
Evenwichtsconstante(n)	pKa = 9,25
Nutritionele eigenschappen
Type nutriënt	spoorelement
ADI	0,1 mg/kg lichaamsgewicht
E-nummer	E284
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt. (298,15 K of 25 °C, 1 bar)
Portaal    Scheikunde

Boorzuur is een verbinding van boor, zuurstof en waterstof, met als brutoformule H₃BO₃. Het komt in de natuur voor als het mineraal sassoliet. Boorzuur is een wit kristallijn poeder dat matig oplosbaar is in water en goed oplosbaar is in een aantal veelgebruikte organische oplosmiddelen.

Synthese

Boorzuur kan bereid worden door boortrioxide op te lossen in water:

$\mathrm{B_2O_3\ +\ 3\ H_2O\longrightarrow\ 2\ H_3BO_3}$

Eigenschappen

De eigenschappen van boorzuur zijn vergelijkbaar met die van natriumtetraboraat (borax). Boorzuur lost op in ethanol. Het lost slechts matig op in water, maar de oplosbaarheid kan verhoogd worden door het toevoegen van zoutzuur, citroenzuur of wijnsteenzuur.

Toepassingen

Boorzuur kent verscheidene praktische toepassingen:

• Solderen van goud: wordt een gouden voorwerp in een oplossing van boorzuur en alcohol gedoopt en de alcohol door hitte verdampt, dan blijft een poederlaagje borax achter dat als vloeimiddel en afdekmiddel dient bij het solderen.
• Glazuren: bij het glazuren verlaagt boorzuur het smeltpunt en bevordert het de glasvorming. In kleine hoeveelheden voorkomt het haarscheuren in het glazuur, bij een teveel veroorzaakt het een witte sluier.
• Bestrijdingsmiddel: bestrijdingsmiddelen tegen houtworm op basis van boorzuur en borax worden in Nederland alleen toegepast door professionele bestrijders in verband met de giftigheid.
• Farmaceutische hulpstof: boorzuur wordt, in een dosering van maximaal 20 mg/l als buffer gebruikt in oogdruppelbases. Het zwakke antiseptische effect is niet klinisch relevant.
• Vroeger werd boorzuur gebruikt als desinfectans, bijvoorbeeld als boorwater of boorzalf (voor luieruitslag). Vanwege de giftigheid, geringe effectiviteit en beschikbaarheid van alternatieven worden deze niet meer gebruikt.
• Voetpoeders met boorzuur werden vroeger gebruikt tegen zweetvoeten. Vanwege de beperkte antiseptische werking en het risico op vergiftiging worden dergelijke poeders amper nog gemaakt.
• Conserveermiddel: boorzuur kan ook als conserveermiddel gebruikt worden. Dit mag enkel voor steureieren tot 4 g/kg. Het E-nummer ervan is E284.
• Nucleaire technologie: omdat boor neutronen absorbeert, wordt het in bepaalde typen kernreactoren aan het koelwater toegevoegd en gebruikt als middel om de nucleaire kettingreactie te regelen. Om dezelfde reden wordt het ook bij incidenten wel toegevoegd aan het koelwater van een kerncentrale, of zijn er voorzieningen om dit in geval van nood te kunnen doen (bijvoorbeeld als het niet - of niet geheel - lukt de regelstaven in de reactorkern in te brengen).

Toxicologie en veiligheid

Boorzuur is, zoals borax, toxisch voor het zenuwstelsel, de nieren en de lever van de mens. Het kan worden opgenomen via beschadigde huid. Ook bij gewoon huidcontact kunnen reeds overgevoeligheidsreacties optreden. Doses van 1,5 gram per kilogram lichaamsgewicht bij zuigelingen en tot 2,4 g per kg lichaamsgewicht bij volwassenen die worden opgenomen via de huid kunnen dodelijk zijn. De verschijnselen van boorzuurintoxicatie zijn: braken, bloederige stoelgang, afstoting van de huid, huidontsteking, hoofdpijn, meningismus, nierfalen en tenslotte hyperthermie en shock. Verder kan boorzuur de mannelijke vruchtbaarheid verminderen, wellicht door een oestrogeenachtig effect.

Inwendig is de fatale dosis 0,2 g per kilogram lichaamsgewicht. Zuigelingen zijn extra gevoelig.

Externe links

• (en) MSDS van boorzuur

Bronnen, noten en/of referenties

WikiWoordenboek