Circusdier

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Circusdieren, affiche van Barnum & Bailey, 1897

Circusdieren zijn dieren die in reizende tentoonstellingen of circussen meereizen of optreden.

Geschiedenis[bewerken]

Het woord circus komt uit het Latijn en betekent letterlijk cirkel. De Romeinen gebruikten deze naam voor hun renbanen waar zij wagenrennen hielden. Het waren langwerpige banen met in het midden een lange muur die aan de uiteinden halfronde palen had, waaromheen de wagens de bocht moesten nemen. Aan één korte kant stonden de stallen vanwaaruit de wagens startten. Aan weerszijden van de baan waren tribunes voor de toeschouwers. Sommige van deze Romeinse renbanen zijn bewaard gebleven. In Rome is de bekendste renbaan te bezichtigen: circus Maximus met 400.000 plaatsen. De geschiedenis van het circus zoals we dat nu kennen, begint in 1770. Een Engelse sergeant, Philip Astley, vertoonde toen zijn kunsten op paarden in een piste met een tribune eromheen. Later liet hij zelfs een permanent gebouw maken en nodigde zangers, dansers en clowns uit om tussen de paardennummers op te treden. In 1774 ging hij met zijn circus naar Parijs en had daar veel succes. De circustraditie was geboren. In de negentiende eeuw ontstonden er in Engeland en Frankrijk overal circussen. Vaak waren het complete families die een eigen circus oprichtten en hiermee hun brood probeerden te verdienen. Zo was er in Frankrijk het circus Franconi en in Engeland het circus van de gebroeders Sanger. De circustraditie waaide ook over naar Amerika. Daar ontstond het eerste rondreizende tentcircus rond 1830. Hier werden wilde dieren, zoals leeuwen en tijgers, in het circusprogramma geïntroduceerd.

In Europa speelden de circussen tot 1850 in vaste gebouwen. De circusshows waren uitgaansvermaak voor de elite. In het begin van de twintigste eeuw ontstonden de grote circussen in Europa, zoals Knie en Krone. In de Sovjet-Unie ontstond het Staatscircus. In Nederland waren Carré en Van Bever de grote namen. Na de Tweede Wereldoorlog werd Boltini het bekendste circus.[1]

Diersoorten[bewerken]

Hoewel circussen diersoorten op verschillende wijze gebruiken in hun voorstelling, zijn er dieren die wereldwijd het meest voorkomen: grote katten (tijgers/leeuwen), olifanten, paarden, zeeleeuwen, apen en beren. In 2010 reizen er in Nederland 30 verschillende diersoorten mee [2], waaronder:

In 2010 waren er 250 wilde dieren in circussen in Nederland.[2]

Voor- en tegenstanders[bewerken]

De laatste decennia is er meer weerstand ontstaan tegen circusnummers met levende dieren. Vooral het gebruik van wilde (niet gedomesticeerde) dieren in circussen ondervindt steeds meer kritiek van dierenbeschermingsorganisaties. Zij hebben duidelijke standpunten ingenomen omdat zij het vanuit dierenwelzijnsoogpunt niet verantwoord vinden. De discussie over het welzijn van circusdieren ontstond mede door undercover video's van trainingen en mishandelingen van circusdieren.[3][4][5][6] Vereniging Wilde Dieren de Tent Uit [7] zet zich in Nederland in voor een verbod op wilde dieren in circussen.

De Vereniging Nederlandse Circusondernemingen (VNCO) zet zich samen met de European Circus Association juist in voor het behoud van circusdieren en het klassieke circusprogramma. Argumenten hiervoor zijn dat circusdieren een educatieve waarde hebben en bijdragen tot een groter respect voor dieren. Ook stelt de vereniging dat de trainingsmethoden gebaseerd zijn op wederzijds vertrouwen tussen trainer en dier. Daarnaast zou het gedrag van de dieren in circusvoorstellingen natuurlijk gedrag zijn.[8][9]. Door het werken met en trainen van circusdieren blijft het dier fit. Bij roofdieren kan dit worden gezien als vervanging van het natuurlijke jaag gedrag van dieren in het wild. Om deze rede is met name voor jonge roofdieren, het circus een beter alternatief dan de dierentuin.[10]. Tot slot blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat bepaalde dieren zoals paarden, kamelen, leeuwen en tijgers een prima leven in het circus kunnen hebben, mits de huisvesting op orde is [11]. De VNCO ziet dan ook liever goede regelgeving ten aanzien van het gebruik van bepaalde circusdieren in plaats van een verbod.

Wetenschappelijk onderzoek[bewerken]

Minister Gerda Verburg (ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) kondigde in 2007 aan een onderzoek in te stellen naar het welzijn van dieren in circussen.[12]. Dit onderzoek werd in 2008 uitgevoerd door de Universiteit van Wageningen, en werd in 2009 gepubliceerd.[13] Uit dit onderzoek bleek o.a. het volgende:

  • "Bij vijf van de zes circussen was de gezondheids- en voedingstoestand van de meeste dieren over het algemeen in orde." [14]
  • "Het optreden lijkt de dieren niet noemenswaard in hun welzijn aan te tasten." [15]
  • "De dieren voeren uitsluitend oefeningen uit waarbij het gevraagde gedrag onderdeel is van hun normale gedragspatroon" [16]
  • 71% van de geobserveerde dieren heeft medische afwijkingen [bron?]
  • 33% van de tijgers en leeuwen beschikt nooit over een buitenverblijf [bron?]
  • 98% per 24 uur verblijven leeuwen in een binnenverblijf [bron?]
  • Een gemiddeld verblijf van tijgers in circussen is 5m2 [bron?]
  • Olifanten staan gemiddeld 17 uur per dag vastgeketend aan voor- en achterpoot [bron?]
  • Olifanten vertonen gemiddeld 10 uur per dag afwijkend en gestoord gedrag [bron?]
  • Transport van olifanten zonder drinkwater loopt op tot 22 uur [bron?]
  • De voedingstoestand van olifanten, tijgers en leeuwen is in 66% van de gevallen ondermaats [bron?]

De onderzoekers bevelen aan om middels wettelijke regelgeving minimum te stellen aan het houden en gebruiken van dieren in circussen. Verder zou de VNCO in samenspraak met de VNG een afspraken draaiboek moeten opstellen waarin onder meer zaken als termijnen, de aard van het terrein, mogelijkheden tot buitenloop en de beschikbaarstelling van elektra en water zijn geregeld. Van alle dieren vraagt de situatie van de olifant in circussen de meeste aandacht. De onderzoekers stellen verder onderzoek voor op het gebied van het houden van olifanten in circussen.[17]

Wetgeving[bewerken]

Landelijk[bewerken]

Op maandag 29 oktober 2012 werd bekend dat er volgens het Regeerakkoord 2012 tussen de PvdA en de VVD een verbod wordt ingesteld op wilde dieren in circussen.

In Nederland bestaat er momenteel geen specifiek onafhankelijk toezicht op het welzijn van circusdieren in gevangenschap. Ook bestaat er geen wetgeving voor het houden van dieren in het circus. Er is dus momenteel geen sprake van wettelijke minimum welzijnsnormen, zoals dat bijvoorbeeld wel geldt voor landbouwdieren. Wel hebben de circussen van de VNCO eigen richtlijnen opgesteld waar leden aan moeten voldoen. Deze richtlijnen zijn gebaseerd op de Leitlinien van het Deutsche Tierlehrerverband welke tevens model waren voor de Duitse wetgeving. De Raad voor Dierenaangelegenheden, het adviesorgaan van de staatssecretaris van Landbouw, gaf in 2007 middels een brief aan "weinig vertrouwen te hebben in het zelfregulerende vermogen om het welzijn van de dieren in circussen te waarborgen" en "binnen de huidige richtlijnen wordt bijvoorbeeld onvoldoende rekening gehouden met soortspecifieke eigenschappen en welzijnsbehoeften." [18]

Minister Verburg kondigde naar aanleiding van de resultaten van het onderzoek in 2009 regelgeving aan voor circusdieren, maar dit werd in 2011 door Staatssecretaris Bleker geannuleerd.[19] Bleker wilde met de Nederlandse circussector in overleg om te bespreken of de branche regelgeving nodig vindt.

Internationaal[bewerken]

Steeds meer landen (onder andere België,Oostenrijk, Kroatië, Bulgarije, Israël, Singapore, Costa Rica, Bolivia) verbieden circussen met wilde dieren.

In een brief van 18 september 2009 aan de Europese Ombudsman heeft de Europese Commissie aangegeven dat het verbod op wilde dieren in circussen een nationale aangelegenheid is. Lidstaten van de EU mogen zelf bepalen of deze circusdieren verbieden.[20] Eerder ging de circusbranche hier tegen in bezwaar.[21]

Gemeentelijk[bewerken]

Ook enkele gemeenten in Nederland probeerden circussen met wilde dieren de toegang te ontzeggen, omdat zij van mening zijn dat het welzijn van de dieren niet kan worden gewaarborgd. De rechtszaak welke vervolgens door de circuswereld werd aangespannen en ook het hoger beroep bij de Raad van State (in dit geval tegen de gemeente Winschoten) toonde aan dat gemeenten niet gerechtigd zijn om een eigen beleid te voeren op het gebied van het welzijn van circusdieren. Zowel de rechtbank als de Raad van State bepaalde dat dit een verantwoordelijkheid van het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij. Andere gemeenten, zoals Amsterdam, Groningen en Heemskerk, voeren een actief voorkeursbeleid uit. Hierbij worden op uitnodiging van de gemeente circussen zónder wilde dieren uitgenodigd. Op deze wijze worden circussen mét wilde dieren succesvol buiten de gemeentegrens gehouden.[22][23]

Ongelukken[bewerken]

Het houden van wilde dieren in circussen brengt ook veiligheidsrisico's met zich mee voor de mensen die met de dieren werken en het publiek. Hierdoor zijn er verschillende gewonden en doden gevallen.[bron?]

Bekende circusdieren[bewerken]

Tijger Sanny, Tekening van Theo Zwinderman

Tijgertje Sanny[bewerken]

Sanny (Rockanje, Circus Belly Wien 15 juli 201019 oktober 2010) werd een bekende tijger in Nederland nadat de Telegraaf op 24 september 2010 berichtte dat het jonge dier een spuitje zou krijgen omdat deze staar had. Hierdoor zou de tijger ongeschikt zijn voor het circus[24]. Dierenartsen Herman Aa en Peter Klaver boden aan het tijgertje kosteloos te opereren en te voorzien van nieuwe lenzen. De ingreep werd op 18 oktober 2010 belangeloos uitgevoerd door oogarts Jessica Metzelaar (Deventer Ziekenhuis). Tijgertje Sanny overleed een dag later.

Reddingsactie[bewerken]

Het programma 'De Heer Ontwaakt!' op Radio 2 begon naar aanleiding van het artikel in De Telegraaf spontaan een actie om het tijgertje te redden. Roofdierenopvang Stichting Pantera in Friesland bood aan om de tijger op te vangen. Ook Vereniging Wilde Dieren de Tent Uit bood het circus aan om de medische ingreep te bekostigen en het jonge tijgerwelpje, haar broertjes én haar ouders op te vangen in een opvangcentrum in het buitenland. Circus Belly Wien wees het aanbod van beide organisaties af [25][26].

Doodsoorzaak[bewerken]

Een aangeboren afwijking is tijgertje Sanny fataal geworden. Het diertje overleed aan een epileptische aanval. Uit sectie door de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht blijkt dat het dier een hersenafwijking had, een zogeheten waterhoofd. Daarnaast had het dier een gaatje in haar middenrif, waardoor ze moeilijk ademhaalde. Hierdoor had Sanny een longontsteking. Uit de sectie bleek tevens dat er kleine bloedinkjes in de hersenen van het tijgertje zichtbaar waren. De ouders van Sanny en haar tijgerbroertjes Tom en Jerry zijn broer en zus. De vele medische afwijkingen bij Sanny zouden het gevolg kunnen zijn van inteelt [27].

Illegaal[bewerken]

Volgens prof. Dr. Ludo Hellebrekers, voorzitter van de Koninklijke Maatschappij voor de Diergeneeskunde (beroepsorganisatie voor dierenartsen) is de staaroperatie illegaal uitgevoerd. Volgens de Wet op de uitoefening van de diergeneeskunde was mensen-oogarts Metzelaar niet bevoegd om dieren te opereren. Dierenarts Peter Klaver betwist de illegaliteit van de operatie omdat Metzelaar deel uitmaakte van zijn medisch team[28].

Vereniging Wilde Dieren de Tent Uit onderzocht de juridische status van Sanny en haar broertjes en vernam dat de dieren in strijd werden gehouden met de Flora- en Faunawet. De AID bevestigde dat het circus geen ontheffing heeft om de bedreigde dieren te mogen houden. De dierenbeschermingsvereniging diende onmiddellijk een officieel handhavingsverzoek in op woensdag 22 september 2010. Na het overlijden van Sanny stuurde Wilde Dieren de Tent Uit 5.000 brieven van sympathisanten aan de staatssecretaris van Landbouw, Henk Bleker, met het verzoek om de broertjes van Sanny (Tom en Jerry) in beslag te nemen. Wilde Dieren de Tent Uit wil dat de tijgers in een natuurlijke omgeving worden opgevangen. Staatssecretaris Bleker wees het verzoek af, en verleende het circus de ontheffing[26].

Brutus, Lion Park Zuid-Afrika

Leeuw Brutus[bewerken]

Brutus (Frankrijk, 2004) werd een bekende leeuw in België nadat deze op 24 maart 2009 bij het Natuurhulpcentrum Opglabbeek (België) met een scheve kaak en uitgetrokken klauwen werd gebracht. Het dier was afkomstig uit een Frans circus.[29] Na medisch onderzoek blijkt dat de scheve kaak van Brutus is veroorzaakt door een slecht geheelde kaakbreuk. Ook blijkt dat de klauwen van de leeuw zijn uitgetrokken. Sil Janssen, eigenaar van het Natuurhulpcentrum Opglabbeek, vermoed dat de kaakbreuk door mishandeling is veroorzaakt. De uitgetrokken klauwen kunnen enkel met opzet zijn verwijderd. Leeuwen zijn sociale dieren, maar door deze twee afwijkingen kan Brutus niet samenleven met andere leeuwen. Hij kan zich niet verdedigen met zijn klauwen, en ook de slecht geheelde kaak zou mogelijk opnieuw kunnen breken bij een gevecht met andere leeuwen [30]. Verschillende Vlaamse bekendheden bezochten Brutus en steunden het werk van het opvangcentrum. Zo kwamen de Belgische Prins Laurent en de media ster Laurent Bignolas de leeuw bezoeken.[31] Na een jaar revalideren in het natuurhulpcentrum verhuisde Brutus op 19 maart 2010 naar het Lion Park Drakenstein in Zuid-Afrika[32]. De reis werd mede mogelijk gemaakt door Animal Travel Services en Havillam Abrahams (Highmoor Freight) die kosteloos assisteerde om het dier in het land te importeren. De vlucht werd gefinancierd door Brigitte Bardot [33]. Lion Park Drakenstein vangt naast Brutus ook andere oud-circusdieren op.

Olifant Flora[bewerken]

Flora (Zimbabwe, 3 maart 1982) is een Afrikaanse olifant die op 2-jarige leeftijd in Zimbabwe in het wild is gevangen tijdens een culling. Hierbij werd jacht gemaakt op ivoor en werd haar familie in haar bijzijn vermoord. Flora werd getransporteerd naar de Verenigde staten van Amerika, waar ze werd aangekocht door een olifantenhandelaar, die de baby olifant doorverkocht aan circusdirecteur David Balding. Flora trad 18 jaar lang als enige olifant op in het circus, dat naar haar werd vernoemd. David Balding, die de olifant als zijn dochter behandelde, realiseerde dat ze bij haar soortgenoten moest zijn, en ging jarenlang op zoek naar een geschikte opvangcentrum [34]. In 2004 breidde het Indische olifanten opvangcentrum The Elephant Sanctuary uit Tennessee (Verenigde staten) uit van 300 hectare naar 2.700 hectare. Hierdoor werd het ook mogelijk om Afrikaanse olifanten op te vangen. Flora leeft sinds 2004 in het opvangcentrum [35]. Het levensverhaal van Flora en de 9-jarige zoektocht naar een opvangcentrum werd verfilmd door filmdirector Lisa Leeman en ging in 2010 in première. Vereniging Wilde Dieren de Tent Uit en de Humane Society International organiseerde op 20 november 2010 de première in het Tuschinski Theater in Amsterdam tijdens het IDFA. Op de première waren enkele bekende Nederlandse aanwezig, waaronder Esther Ouwehand, Loretta Schrijver, Nico Koffeman en Antoinette Hertsenberg. Oprah Winfrey kondigde eind 2010 aan de film als één van de eerste drie films te vertonen op haar Oprah Winfrey Network [36].

Olifant Tai[bewerken]

Tai werd in 1966 gevangen uit het wild in Azië[37] en speelde de rol van de mishandelde olifant Rosie in de film Water for Elephants. De olifant Tai werd volgens Animal Defenders International (ADI) mishandeld toen zij werd getraind. Undercover beelden uit 2005 bij het Amerikaanse olifantenverhuurbedrijf Have Trunk Will Travel laten zien hoe trainers de olifant onder meer elektroshocks geven en wordt geslagen met olifantenhaken. Gary Johnson, één van de oprichters van Have Trunk Will Travel verklaard: 'De olifanten werden tijdens de opnames van 'Water For Elephants' correct en met respect behandeld.'[38]

Olifant Buba[bewerken]

Buba is de bekendste olifant van Nederland. Zij schitterde met Carice van Houten in de jeugdfilm "Knetter", werkte nog voor Pamela Anderson als assistente van Hans Klok die haar liet verdwijnen en had een rol in de opera Aïda. Samen met haar trainer Lutz Freiwald is zij vooral in Nederland te zien in het Freiwalds Menagerie Circus. Buba haar herkomst is onbekend. De website www.elephant.se Elephant Database [39] geeft anders aan, maar verwart haar met haar oude maatje Kenia. Kenia is echter al vele jaren niet meer onder ons. In 1994 verschenen Kenia en Buba nog samen in de piste van het Nederlandse circus Royal. Eind 2006 was Buba onderwerp van een radioreclame van "wilde dieren de tent uit". De spot schetste een beeld van haar leven dat absoluut niet met de waarheid overeen kwam. De oprichter van de Commissie Klassiek Circus diende bij de Reclame Code Commissie bezwaar aan tegen de inhoud van de reclamespots. Op basis van aangeleverd bewijsmateriaal werd de klacht gegrond verklaard en de reclame als misleidend bestempeld (RCC dossier 08.0024). Op de website van "wilde dieren de tent uit" reageerde de toenmalige campagneleider Jeroen van Kernebeek nogal verbaasd dat hun reclamespot uitgerekend om de argumenten van dierenwelzijn misleidend is bevonden. '[40].

Externe link[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. Leerkracht - Het circus Geraadpleegd op 11 mei 2011
  2. a b De Pers - Minder circussen met wilde dieren Geraadpleegd op 11 mei 2011
  3. Ringling Beats Animals: A PETA Undercover Investigation Geraadpleegd op 10 mei 2011
  4. PETA - To Animals, It's Not Entertainment Geraadpleegd op 10 mei 2011
  5. Animal Defenders International - Stop Circus Suffering, UK Geraadpleegd op 10 mei 2011
  6. Wilde Dieren de Tent Uit - Kerstcircus 2010 - Olifanten aan de ketting Geraadpleegd op 10 mei 2011
  7. Petitie Vereniging Wilde Dieren de Tent Uit Geraadpleegd op 10 mei 2011
  8. VNCO (Vereniging Nederlandse Circusondernemingen) - Dieren Geraadpleegd op 11 mei 2011
  9. ECA (European Circus Association - Circus Animals Geraadpleegd op 11 mei 2011
  10. VNCO - Een goed gehouden roofdier heeft het in het circus beter dan in menige dierentuin Geraadpleegd op 19 juni 2014
  11. Welzijn van dieren in reizende circussen in Nederland; Circuspraktijk in 2008 Geraadpleegd op 19 juni 2014
  12. 19 februari 2008 - Projectvoorstel Ministerie LNV onderzoek welzijn circusdieren Geraadpleegd op 10 mei 2011
  13. 27 juli 2009 - Wetenschappelijk rapport (WUR) welzijn circusdieren Geraadpleegd op 10 mei 2011
  14. 27 juli 2009 - Welzijn van dieren in reizende circussen in Nederland; Circuspraktijk in 2008 Geraadpleegd op 19 juni 2014
  15. 27 juli 2009 - Welzijn van dieren in reizende circussen in Nederland; Circuspraktijk in 2008 Geraadpleegd op 19 juni 2014
  16. 27 juli 2009 - Welzijn van dieren in reizende circussen in Nederland; Circuspraktijk in 2008 Geraadpleegd op 19 juni 2014
  17. 28 juli 2009 - Persbericht Ministerie van LNV - Minister Verburg wil strengere eisen voor welzijn circusdieren Geraadpleegd op 10 mei 2011
  18. Advies RDA 2007/02 Geraadpleegd op 10 mei 2011
  19. 28 januari 2011 - Staatssecretaris Bleker - Beantwoording schriftelijke vragen AO Dierhouderij Geraadpleegd op 10 mei 2011
  20. 23 november 2009 - Ministerie van LNV - Brief Europese Commissie over bevoegdheid lidstaten inzake het verbieden van wilde dieren in circussen Geraadpleegd op 10 mei 2011
  21. 29 juni 2009 - De Pers - EU moet Oostenrijks verbod op circusdieren bekijken Geraadpleegd op 10 mei 2011
  22. 9 juli 2010 - Telegraaf - Amsterdam wil circus zonder wilde dieren Geraadpleegd op 10 mei 2011
  23. 31 maart 2011 - Vroege Vogels - Groningen bant wilde dieren uit circus en Sinterklaasintocht Geraadpleegd op 10 mei 2011
  24. 24 september 2010 - Telegraaf - Tijgertje Sanny toch gered Geraadpleegd op 11 mei 2011
  25. 24 september 2010 - De Telegraaf - Tijgertje Sanny toch gered Geraadpleegd op 11 mei 2011
  26. a b 19 oktober 2010 - Wilde Dieren de Tent Uit - Red de broertjes van Tijgertje Sanny! Geraadpleegd op 11 mei 2011
  27. 19 oktober 2010 - De Telegraaf - Sanny had aangeboren afwijking Geraadpleegd op 11 mei 2011
  28. 20 oktober 2010 - De Telegraaf - Operatie Tijgertje Sanny was illegaal Geraadpleegd op 11 mei 2011
  29. 25 maart 2009 - DeMorgen.be - Franse circusleeuw Brutus opgevangen in Opglabbeek Geraadpleegd op 11 mei 2011
  30. april 2009 - Interview - Brute circuspraktijken Geraadpleegd op 11 mei 2011
  31. 1 juli 2009 - Het Belang van Limburg.be - Prins Laurent bezoekt mishandelde leeuw Brutus in Opglabbeek Geraadpleegd op 11 mei 2011
  32. Lion Park Drakenstein - Brutus arrives Geraadpleegd op 11 mei 2011
  33. 18 maart 2010 - Het Nieuwsblad - Brigitte Bardot betaalt vliegreis van Vlaamse leeuw Brutus Geraadpleegd op 11 mei 2011
  34. One Lucky Elephant Geraadpleegd op 11 mei 2011
  35. The Elephant Sanctuary Tennessee - Flora Geraadpleegd op 11 mei 2011
  36. 15 november 2010 - OWN: OPRAH WINFREY NETWORK ACQUIRES THREE NEW DOCUMENTARIES Geraadpleegd op 11 mei 2011
  37. Elephant Database - Tai Geraadpleegd op 11 mei 2011
  38. 7 mei 2011 - ADI - Moviestar Elektric Shocked Geraadpleegd op 11 mei 2011
  39. Elephant Database - Buba Geraadpleegd op 10 mei 2012
  40. Reclame wddtu misleidend Geraadpleegd op 10 mei 2012