Elisabeth in Beieren (1876-1965)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Elisabeth,
Hertogin van Beieren
1876-1965
Elisabeth of Belgium.jpg
Derde Koningin der Belgen
Periode 1909-1934
Voorganger Maria Henriëtta, Aartshertogin van Oostenrijk
Opvolger Astrid, Prinses van Zweden
Vader Karel Theodoor, Hertog in Beieren
Moeder Maria José van Portugal
Verlovingsfoto van prins Albert van België en Elisabeth in Beieren

Elisabeth Gabriele Valérie Marie (Possenhofen, 25 juli 1876Laken, 23 november 1965), prinses van België, prinses von Wittelsbach, hertogin in Beieren was als echtgenote van koning Albert I, de derde koningin der Belgen.

Familie[bewerken]

Ze was een dochter van Karel Theodoor in Beieren en Maria José van Bragança, prinses van Portugal. Elisabeth was het metekind en de nicht van keizerin Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije ("Sisi").

De jonge Elisabeth leerde Albert kennen op de begrafenis van haar tante Sophie in Beieren, een jongere zus van Sisi, die was omgekomen bij de brand in de Bazar de la Charité. Albert vertegenwoordigde zijn tante, koningin Maria Henriëtta, en zijn moeder, de gravin van Vlaanderen. Elisabeth was de derde Duitstalige vrouw aan het Belgische hof.

Op 2 oktober 1900 trouwde Elisabeth met prins Albert. Het paar had drie kinderen:

Eerste Wereldoorlog[bewerken]

In maart 1915 gebruikte zij voor het eerst de term IJzeren Gordijn. Elisabeth doelde hiermee op de scheiding die er op dat ogenblik - midden in de Eerste Wereldoorlog - bestond tussen haar en haar geboorteland. Zij werd, als Duitse, naar gebleken is valselijk beschuldigd van het calqueren en aan de Duitsers doorspelen van militaire kaarten van haar man, koning Albert I[1]. Zij ondernam op eigen houtje, vredesinitiatieven [2]. Zij werd in het kader van de oorlogspropaganda regelmatig afgebeeld in verpleegstersuniform, hoewel zij, anders dan die afbeeldingen suggereerden, niet als verpleegster werkzaam was. Wél bezocht zij zeer dikwijls de ziekenhuizen waarin gewonde soldaten werden verzorgd en had zij een leidend aandeel in (de totstandkoming van) het werk van het Belgisch Rode Kruis.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam zij 'discreet' tussenbeide bij het redden van joden[3]. Publieke protesten liet zij niet horen, hoogstwaarschijnlijk om haar zoon, koning Leopold III, te beschermen, die anders dreigde het land uitgezet te worden door de Duitsers[4].

Israël eerde haar met de Yad Vashem-onderscheiding. Deze eretitel verleent Israël aan niet-Joden die Joden destijds hebben helpen onderduiken, ontkomen en overleven.

Hoe ze haar tussenkomsten kon bewerkstelligen is moeilijk te achterhalen, misschien wel dankzij haar goede contacten - zowel vóór[5] als tijdens[6][7] WO II - met de orthopedisch chirurg en SS-Gruppenführer dr. Karl Gebhardt. Gebhardt was de persoonlijke geneesheer van Heinrich Himmler en voorzitter van het Duitse Rode Kruis. Hij werd op 20 augustus 1947 tijdens het artsenproces in Neurenberg wegens dodelijke sulfonamide-experimenten op vrouwelijke concentratiekampbewoners en misdadige chirurgische ingrepen ter dood veroordeeld en op 2 juni 1948 opgehangen te Landsberg am Lech.

Omstreden bezoeken[bewerken]

Tijdens de Koude Oorlog reisde koningin Elisabeth naar Polen (1955), de Sovjet-Unie (1958), Joegoslavië en China (1961). Hoewel zij deze reizen in eerste instantie maakte om er muziekfestivals bij te wonen, gaven ze aanleiding tot speculaties in de - voornamelijk Belgische - pers, als zou de vorstin communistische sympathieën hebben gehad. Zij kreeg in de Belgische pers soms de titel rode oma of de rode koningin. Naar later duidelijk werd, gaven deze bezoeken ook in de Verenigde Staten aanleiding tot ongerustheid. In 1964 evenwel reisde Elisabeth met haar dochter Marie José naar de Verenigde Staten, waar zij vorstelijk werden onthaald.

Elisabethwedstrijd[bewerken]

Koningin Elisabeth was zeer kunstminnend. Zijzelf was violiste, haar leraar was Eugène Ysaÿe. In 1937 richtte zij, met hulp van Ysaÿe, het Internationale Concours Eugène Ysaÿe op dat vanaf 1951 naar haar genoemd werd en sindsdien bekendstaat als de Koningin Elisabethwedstrijd. De Koningin Elisabethwedstrijd wordt nog steeds jaarlijks in België gehouden, afwisselend voor piano, viool en zang. Artiesten van over de hele wereld nemen hieraan deel. Koningin Fabiola (de weduwe van koning Boudewijn) is na de dood van koningin Elisabeth beschermvrouw geworden van deze kunstwedstrijd.

De koningin was zeer gecultiveerd en had met verschillende kunstenaars en wetenschappers als Camille Saint-Saëns, Albert Einstein en Clemente Micara hartelijke contacten.

Ook was ze een begenadigd beeldhouwster, die graag bustes maakte. Vermeldenswaardig is de buste van koning Albert als kind in marmer, gedateerd 1939.

Onderscheidingen[bewerken]

  • Doctor Honoris Causa van de Universiteit van Luik
  • Doctor Honoris Causa van deVrije Universiteit van Brussel
  • Doctor Honoris Causa van dekatholieke universiteit van Leuven
  • Doctor in de Letteren Trinity College Washington
  • Ere-Deken van Arbeid
  • Herinneringsmedaille van de Veldtocht 1914-1918
  • Overwinningsmedaille
  • Herinneringsmedaille van het Eeuwfeest
  • Militaire Medaille voor Dapperheid in zilver
  • Oorlogskruis en Erkentelijkheidsmedaille Frankrijk
  • Dame Grootkruis van Eer en Devotie Soevereine en Militaire Orde van Malta
  • Grootkruis El Kémal Orde Egypte
  • Grootkruis Orde van de Koningin van Saba Ethiopië
  • Grootkruis Legioen van Eer
  • Lady of Justice Hospitaalorde van Jeruzalem
  • Grootkruis Kroonorde Japan
  • Grootkruis Orde van de Gouden Leeuw van het Huis van Nassau Luxemburg
  • Dame Grootkruis Huisorde van Oranje Nederland
  • Grootkruis Nechan Aftab Orde Perzië
  • Grootkruis Orde van de Witte Adelaar
  • Oorlogskruis Polen
  • Kruis voor Luchtmachtverdienste
  • Militaire Medaille Roemenië
  • Sint Joris Orde 5de Klasse Rusland
  • Dame van de Koninklijke en Nobele Orde van Koningin Marie-Louise Spanje
  • Grootkruis Orde van het Heilig Graf

Rode Kruis[bewerken]

  • Gouden Medaille van het Rode Kruis Polen
  • Medaille van het Rode Kruis Roemenië
  • Medaille van het Rode Kruis van Italië
  • Royal Red Cross Decoration 1ste Klasse Groot-Brittannië
  • Grootkruis van de Rode Kruis Orde Estland

Zie ook[bewerken]

Bronvermelding[bewerken]

  1. Jacques Noterman, De val van Albert I, Leuven, 2004, p. 72
  2. Ibidem, p. 72-73
  3. J. Velaers en H. Van Goethem, Leopold III, de koning, het land, de oorlog, Tielt, 1994, p. 794-798
  4. Ibidem, p. 1000
  5. Albert De Jonghe, Hitler en het politieke lot van België, Antwerpen, 1972, p. 102-103
  6. Ibidem, p. 100-101
  7. Velaers en Van Goethem, p. 318, 326, 381