Tweeslachtigheid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Hermafrodiet)
Ga naar: navigatie, zoeken
Parende wegslakken

Tweeslachtigheid is het verschijnsel dat een organisme zowel de mannelijke als de vrouwelijke geslachtsorganen heeft. Bij tweeslachtige dieren spreekt men ook wel van hermafrodiet, afgeleid van Hermaphroditus. Als een tweeslachtig organisme zichzelf ook voort kan planten met louter eigen cellen, is er sprake van parthenogenese; een organisme dat maagdelijke voortplanting kent. Het bekendste voorbeeld hiervan is de wandelende tak.

Soms is het een genetische fout, en functioneert één of geen van beide organen. Slakken en regenwormen bijvoorbeeld zijn man en vrouw tegelijk maar moeten wel paren om zich voort te kunnen planten. Ook in de plantenwereld komt het regelmatig voor.

Achtergrond[bewerken]

Planten[bewerken]

Tweeslachtige bloem van tulp

In de plantenwereld is tweeslachtigheid de regel: 94% van de soorten is tweeslachtig en slechts 6% van de in totaal 250.000 plantensoorten hebben aparte mannelijke en vrouwelijke individuen. Bij tweeslachtige soorten hebben de bloemen zowel meeldraden (mannelijk) als een stamper (vrouwelijk). In sommige flora's wordt het symbool Transgender-intersexual symbol.svg gebruikt.

Dieren[bewerken]

In de dierenwereld of zoölogie geldt precies het omgekeerde: daar zijn aparte mannelijke en vrouwelijke individuen de regel. Slechts 5% - 6% van de 1,2 miljoen diersoorten zijn tweeslachtig. Dit komt neer op 65.000 soorten [1]. Voorbeelden vindt men onder de slakken en de regenwormen. In de dierenwereld kent men bovendien twee vormen van dichogamie of sequentieel hermafroditisme[2]: hierbij heeft het dier eerst het ene en daarna het andere geslacht. Dit komt vooral voor bij bepaalde vissoorten en schaaldieren. Daarbij zijn er twee varianten mogelijk. Bij protandrie is het dier eerst man en daarna vrouw (zie bijvoorbeeld amphiprion). Bij protogynie daarentegen is het dier eerst vrouw en daarna man (zie bijvoorbeeld: lipvissen)

Mensen[bewerken]

Mensen die beschikken over zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen worden soms ook tweeslachtig genoemd. Tweeslachtigheid ontstaat vóór de geboorte, door een chromosomale afwijking of een hormonale afwijking. Er wordt onderscheid gemaakt tussen ‘echte’ tweeslachtigheid (mensen die zowel eierstokken als testes hebben) en ‘pseudo’-tweeslachtigheid, (mensen die òf eierstokken òf testes hebben). Zowel ‘echte’ als ‘pseudo’-tweeslachtige mensen kunnen zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken hebben. Tegenwoordig wordt de naam ‘hermafrodiet’ niet meer gebruikt voor mensen. De term is niet correct omdat tweeslachtigheid voor de mens als soort geen kenmerk is, omdat volgens de biologisch betekenis van het woord de beide geslachtsorganen niet alleen aanwezig, maar ook vruchtbaar moeten zijn. Vandaag de dag gebruikt men daarom dan ook de meer correcte benaming 'interseksueel'.

Griekse mythologie[bewerken]

The hermaphrodite uit het Amphitheatrum sapientiae aeternae, Heinrich Khunrath, 1595

Hermaphroditus was in de Griekse mythologie de zoon van de goden Hermes en Aphrodite, naar wie hij vernoemd is. Op een van zijn tochten werd de nimf Salmacis verliefd op hem vanwege zijn grote uiterlijke schoonheid. Zij probeerde hem te verleiden, maar slaagde daar niet in; toen hij in een koel meer ging zwemmen, in de gedachte dat hij daar alleen was, sprong Salmacis hem na in het water, omhelsde en zoende hem. Hermaphroditus verzette zich, maar de nimf klemde zich stevig aan hem vast; zij zond een bede omhoog naar de goden, om zich met hem te verenigen. Haar gebed werd verhoord, en zij werden samen tot één lichaam.

Toen Hermaphroditus merkte wat er gebeurd was vroeg hij de oppergod Zeus om iedereen die in hetzelfde water zou baden, hetzelfde lot te doen ondergaan, en hen allen zowel man als vrouw te maken. De oppergod verhoorde ook hem.

Noordse mythologie[bewerken]

In de Noordse mythologie is Ymir de hermafrodiet of tweeling.

Finse mythologie[bewerken]

In de Finse mythologie zijn goden vaak tweeslachtig of geslachtloos en zijn in feite nog natuurgoden.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Alle getallen zijn afkomstig van bronnen in: Joan Roughgarden (2009) The Genial gene, blz 106. ISBN 978-0-520-25826-6
  2. Barrows, Edward M. (2001). Animal behavior desk reference: a dictionary of animal behavior, ecology, and evolution (2nd ed.). Boca Raton, Fla: CRC Press. p. 317. ISBN 0-8493-2005-4. OCLC 299866547.