Gedaanteverwisseling

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Metamorfose in de natuur

Een gedaanteverwisseling of gedaanteverandering is een verandering van lichaam, of in het algemeen van vorm. Andere woorden voor gedaantewisseling zijn metamorfose of transfiguratie.

Metamorfose komt voor in de natuur bij geleedpotigen en amfibieën. De gedaanteverwisseling bij dieren verloopt zeer geleidelijk en is een onderdeel van de groei en ontwikkeling van het individu.

Een gedaantewisseling is een populair thema in fictie zoals in mythen, sprookjes, sciencefiction en fantasy. Een gedaantewisseling van een mens naar een dier, of van een mens naar een ander mens komt in de realiteit niet voor. Een gedaantewisseling zou daar kunnen gebeuren door de eigen wil, maar ook door de wil van een ander, via magie.

Bijna elke cultuur op de wereld kent wel een mythe over gedaanteverwisseling, en bijna elk veelvoorkomend dier heeft wel een mythe om zich heen die over gedaanteverwisseling gaat. Het dier waar het dan om gaat komt dan meestal veel voor in het gebied waar het verhaal ontstaat. Hoewel de meeste mythen handelen over mensen die in iets anders veranderen, bestaan er ook mythen over dieren die zichzelf veranderen.

Dierenrijk[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Metamorfose (biologie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In de natuur komt een gedaantewisseling of metamorfose voor, bijvoorbeeld bij insecten, als ze zich van een nimf (bij onvolledige gedaanteverwisseling) of larve (bij volledige gedaanteverwisseling, via een popstadium) omvormen tot een imago. Ook een amfibie zoals de kikker vertoont een gedaanteverwisseling van kikkervisje naar volwassen kikker.

Europa met de stier, aquarel door Gustave Moreau uit 1869
Een weerwolf grijpt een kind, houtsnede door Lucas Cranach de Oude, rond 1512

Fictie[bewerken]

Klassieke oudheid[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie metamorfose (mythologie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Een gedaantewisseling sprak ook in de klassieke oudheid erg tot de verbeelding. De Romeinse schrijver Ovidius heeft een heel boek "Metamorphosen" geschreven over gedaanteverwisselingen. Daarin beschrijft hij bijvoorbeeld hoe de jongeling Narcissus in een bloem, de narcis veranderd.

Bij de oude Grieken veranderde de god Zeus vaak zijn gedaante. Zo verleidde hij Europa toen hij zich als stier vermomd had.

De tovenares Circe veranderde volgens de Odyssee van Homerus de manschappen van Odysseus in varkens.

Weerwolven en vampiers[bewerken]

De weerwolf en de vampier zijn angstwekkende schepsels die van gedaante verwisselen in mythen en legendes. Deze komen vooral in Europese, Canadese, en Indiaanse mythen voor. In Japan bestaat de kitsune, een vos. Het veranderen in een wolf wordt lycantropie genoemd.

Zombies[bewerken]

Op de Caraïben kent men de zombie, een dode die tot leven wordt gewekt en allerlei kwaad aanricht.

Sprookjes[bewerken]

In modernere sprookjes komen ook veel gedaanteverwisselingen voor, een kikker verandert bijvoorbeeld na een kus in een prins in De kikkerkoning. En een figuur als Assepoester verandert - tijdelijk - in een prachtig geklede vrouw, klaar voor het bal.

In het sprookje van Roodkapje maakt de wolf het meisje wijs dat hij in feite haar oma is. Roodkapje gelooft de wolf, en wordt noodlottig opgegeten.

Moderne literatuur en film[bewerken]

Franz Kafka schreef een boek, Die Verwandlung, over een persoon die in een kever verandert.

In de film Spiderman verandert de hoofdpersoon zich in iemand die als een spin draden kan maken, en daardoor zich spectaculair verplaatst door de wereld. Dit vermogen is ontstaan door de beet van een gemuteerde spin.

Meerdere keren werd het verhaal over een man die verandert in een vlieg verfilmd, bijvoorbeeld The Fly (1986).

Harry Potter[bewerken]

Transfiguratie is een schoolvak dat wordt gegeven op Zweinstein, de school waar Harry Potter les in magie krijgt. Het wordt gegeven door Minerva Anderling, en draait om het veranderen van het uiterlijk van voorwerpen, dieren en mensen. Het schoolvak is bedacht door de schrijfster van de Harry Potter-reeks, J.K. Rowling.

Religie en kunst[bewerken]

Beeldende kunst[bewerken]

Zoals de afbeeldingen op deze pagina laten zien, is er veel belangstelling voor de gedaanteverwisseling in de beeldende kunst. De grafisch kunstenaar M.C. Escher heeft drie werken gemaakt, getiteld Metamorphose I, II en III. In deze werken verandert de ene vorm via tussenvormen in een andere, bijvoorbeeld een rij vogels verandert in een rij vissen.

Ook een surrealistische kunstenaar zoals Salvador Dalí gebruikt veel gedaanteverwisselingen in zijn werk.

Christendom[bewerken]

De gedaanteverandering van Jezus, ook transfiguratie genoemd, vond volgens het evangelie plaats op de Taborberg. Daar liet Jezus zien hoe hij eveneens is, door van gedaante te veranderen.