Zombie
Een zombie is een fictief wezen. Het is een lichaam teruggebracht uit de dood door magische krachten. De zombie vindt zijn oorsprong in Afrikaanse en Caraïbische folklore. In deze opvatting is de zombie een slaaf die na zijn dood moet doorwerken voor zijn meester, degene die hem uit de dood heeft doen herrijzen.
In populaire cultuur wordt de zombie gerekend tot de ondoden zoals vampiers, geesten en weerwolven. George A. Romero wordt algemeen beschouwd als de uitvinder van de 'moderne' zombie zoals die hedendaags te zien is in speelfilms, boeken en stripboeken.
Inhoud |
[bewerken] Definitie
Een zombie is een ondood lichaam van een mens maar soms ook een dier, dat op een of andere manier weer opgestaan is uit de dood. De manier waarop dit gebeurt kan sterk verschillen. Vaak is een bovennatuurlijke macht zoals voodoo of magie er de oorzaak van, maar in recente populaire cultuur kan ook een mislukt wetenschappelijk experiment of een virus een lijk in een zombie veranderen. Het uiterlijk van de zombie is veelal dat van een rottend lijk of beschadigd lichaam. Echter, in de Caraïbische folklore behouden de zombies meer van hun menselijkheid. Deze zombies lijken slechts afwezige of ontzielde mensen te zijn.
De zombies in de voodootraditie maakt een afwezige indruk op andere mensen. Ze reageren niet op hun eigen namen, antwoorden niet op vragen, tonen geen emoties en bewegen langzaam. De zombie is betoverd en gehoorzaamt slechts nog zijn meester. Zijn meester is vrijwel de enige die met de zombie kan communiceren door hem opdrachten te geven. De zombie is te herkennen aan zijn magere uiterlijk (iets wat vaak aan zijn ondode status wordt gekoppeld) en zijn ontzielde blik, bijvoorbeeld witte ogen.
De 'moderne' of 'fictieve' zombie, zoals deze in mediaproducten voorkomt, wordt meestal beschouwd als een ziek agressief dierlijk wezen of een besmet persoon. Een virus dat een psychose veroorzaakt in de hersenen zorgt ervoor dat de besmette persoon geen controle meer heeft over zijn ofhaar lichaam. Het virus veroorzaakt daarnaast niet alleen een psychose maar tevens lichamelijke afbraak bijvoorbeeld: verkleuring van bloed, ontbindend vlees, parastitaire gezwellen waarin het virus zich vermenigvuldigt. Recentelijk geinfecteërde zombies tonen veelal menselijke ziektesymptomen. Dit is meestal het eerste stadium van de infectie, bijvoorbeeld: (hoge)koortsaanvallen ernstige hoofdpijn, bevend lichaam, ongecontroleerde bewegingen, buikpijn, misselijkheid, (bloed)braken, hartkloppingen en/of ademhalingsproblemen. Bij sommige mediaproducten wordt het braken (meestal zuur of corosief braken) gebruikt als afweer bij een zombie doordat het virus de maag aantast. Bloedbraken is dan meermaals een manier om de ziekte te uiten doordat het lichaam enorm lijdt aan de infectie.
Wat er precies verandert in het gedrag van een geïnfecteerd persoon nadat hij een zombie is geworden verschilt sterk per verhaal. Een overéénkomst die vrijwel alle zombies hebben is dat zij zeer agressief gedrag vertonen en kanibalen zijn. Return of the Living Dead heeft de zombie als een kanibaal die het liefst hersenen eet gepopulariseerd. Eveneens is hun pijngrens zeer hoog of de het voelen van pijn compleet afwezig. In de meeste gevallen verliest een persoon als hij zombie wordt zijn identiteit als individu. In zombiefilms zijn slechts enkele gevallen bekend van de zombie als individu, zoals Bub in 'Day of the Dead'. De manier waarop zij voortbewegen (langzaam of snel), hun vermogen tot denken (slechts op intuïtie of mogelijkheid tot redeneren) en het aanwezig zijn van persoonlijke karaktereigenschappen van toen ze nog leefden is uiteenlopend.
Ook de manier waarop zombies bestreden kunnen worden verschilt per medium. Soms wordt er gezegd dat men zout in de mond van een zombie dient te strooien om hem eraan te herinneren dat hij dood is (dan keert de zombie terug naar zijn graf). In andere gevallen moet de zombie met hard geweld worden aangepakt, en sterft het permanent door extreme fysieke schade (hoewel er meestal veel meer schade toegediend moet worden dan voor een gewoon mens om te sterven). Soms kan de zombie ook worden gedood door het fataal beschadigen of vernietigen van een vitaal lichaamsdeel, zoals het brein of het hart.
[bewerken] Oorsprong
[bewerken] Caraïben
De meeste Amerikanen waren slechts vaag op de hoogte van de Haïtiaanse voodoopraktijken en zombies door negentiende-eeuwse reisverhalen over de Caraïben. In zijn reizen ging de interesse van Lafcadio Hearn uit naar wat de bewoners corps cadavres noemden, de lopende doden, of wel zombies. In 1889 schreef de journalist en amateur antropoloog hier een kort artikel over onder de titel 'The Country of the Comers-Back'. De term zombie was niet nieuw. Slaven in het zuiden van de Verenigde Staten hadden veel verhalen over deze herrezen doden. Hearn’s artikel was wel het eerste artikel dat een besef creëerde van het bestaan van de lopende doden. Het zou echter nog bijna een halve eeuw duren voordat de term gepopulariseerd werd in het westen.
Het was in het jaar 1928 dat de Amerikaanse avonturier William Seabrook in Haïti aankwam, de zogenaamde ‘voodoo hoofdstad’. Gefascineerd door de verhalen over de zombie besloot Seabrook onderzoek te verrichten naar de lopende doden. Alleszins omdat de zombie een integraal deel uitmaakte van de religieuze overtuigingen van de inlanders. Deze religie was een combinatie van Afrikaans animisme en Rooms-katholicisme. De zombie was in deze traditie geen monster maar eerder een gehypnotiseerde slaaf die nog steeds leeft en slechts bevrijd kon worden door het doden van zijn meester, een voodootovernaar. Na het ontmoeten van drie vermoedelijke zombies, dankzij de hulp van een Haïtiaanse boer, publiceerde Seabrook in 1929 The Magic Island. Het werk kende groot succes, zowel bij critici als bij de alledaagse Amerikaan. Een deel van het succes is te verklaren door de interesse die op dat moment uitging naar Haïti, dat op dat moment in gevecht was voor zijn onafhankelijkheid en de daarop volgende bezetting door de Verenigde Staten om stabiliteit te garanderen. De verhalen over zombies, voodoorituelen en kannibalisme werden door de propagandamachine gebruikt om de bezetting te legitimeren.
[bewerken] Toneel en Film
De populariteit van horrorfilms in de jaren '20 en het tekort aan monsters zorgde dat de zombie interessant werd om gebruikt te worden in artistieke werken. In 1932 werd 'Zombie' geproduceerd door Kenneth Webb voor het eerst uitgevoerd in het theater. De productie ontving weinig lovend commentaar, maar wist wel de mogelijkheden voor de zombie naar filmmonster te openen. Met White Zombie kwam het tot de eerste zombiefilm. De zombies hierin waren houterig en macaber. De film kende groot succes. Ondanks dit succes werd de zombie niet veelvuldig gebruikt in artistieke werken. 'White Zombie' werd afgedaan als een éénmalig wonder. Hiermee was de zombie wel het eerste filmmonster dat geen literairebasis kende, zoals het monster van Frankenstein of Dracula. Dit zorgde er ook voor dat scripschrijvers en regisseurs een zeer vrije interpetatie er op na hielden, waardoor in deze tijd de zombies nogal van elkaar verschilden. Eén van deze films was Revolt of the Zombies. Het verhaal speelde zich niet meer af op de Caraïben en het introduceerde tevens het eerste narratief van de zombie apocalypse.
Na deze tijd verminderde de populariteit van de zombie. Pas in de jaren '60 toen George A. Romero Night of the Living Dead, Dawn of the Dead en Day of the Dead uitbracht ontstond er weer interesse naar de zombie. Romero nam een redelijk smakeloos, tweedimensionaal monster en koppelde deze aan de gevestigde apocalyptisch verhaallijn en vond een nieuw genre uit. Dit genre is een combinatie van verschillende subgenres als voodoozombies, buitenaardse invasies, gotiek verhalen van golems, vampiers en gebroken persoonlijkheden. Hiermee creëerde Romero het narratief voor de zombie invasie. Romero doorbrak het spiraal van lowbudget zombiefilms en wist aansluiting te vinden bij het grote publiek. Het werk van Romero werd voornamelijk geprezen om zijn maatschappijkritische blik, waarbij hij verborgen stucturen onthult en het uiteenvallen hiervan in beeld weet te brengen. Het klassieke zombie-invasie narratief heeft een specifieke protocol gekregen dankzij Romero. Naast zombies en de angst voor de dood zijn ook de postapocalyptische achtergrond waar tegen het verhaal zich afspeelt, de val van sociale (infra)structuur, inspelen op overlevingsfantasieën en de angst voor andere overlevenden een essentieel deel geworden van het zombienarratief
[bewerken] Zombie Renaissance
Nadat Romero in de jaren '60 het genre had een vaste structuur had gegeven werd de zombie in de jaren daarna weer impopulair. Momenteel is de zombie terug van weggeweest en is hij ongekend populair. Blijk hiervan is de populariteit voor films als 28 Days Later, Resident Evil en de remake van Dawn of the Dead door Zack Snyder. Wederom speelt hier de tijdsgeest een belangrijke rol. Bij een publiek dat zich niet meer makkelijk laat bang maken door traditionelere horrorfilms weet de zombiefilm zijn publiek te beangstigen met datgene wat zij kennen uit het journaa;: de beelden van de nasleep van oorlog, terrorisme en natuurrampen. Lege straten vol met autowrakken en een overheid die machteloos staat tegen een epidemie maken nu meer dan ooit indruk op het publiek. In de jaren '90 van de vorige eeuw werden er slechts 76 zombiefilms uitgebracht. Echter, in het decennium daarna vervijfvoudigde dit naar 445.
De zombie is terug te vinden in steeds meer facetten van de samenleving. Niet alleen bij verschillende mediaplatformen, zoals films, televisieseries, videogames (Left 4 Dead) of stripboeken (The Walking Dead), maar ook bij protesten. Hierbij moet gedacht worden aan bijvoorbeeld zombiewalks, waarbij mensen als zombies verkleed door de straten gaan. Een zombiewalk kan gebruikt worden om een politiek statement te maken, zoals een oproep tegen de honger in Afrika.
[bewerken] Herkomst van het woord
De exacte origine van het woord zombie is niet zeker. Bekende veronderstellingen zijn uit het West-Afrikaans Kikongo zumbi hetgeen fetisj betekent en Kimbundu nzambi, hetgeen god betekent. Dit refereerde aan een slangengod, welke later de connotatie gereanimeerd lijk kreeg toegediend in de voodoo-cultus.
Een andere mogelijkheid komt van het Louisiana Creool af, waar zombie geest, spook of fantoom betekent. Dit werd weer afgeleid van het Spaanse sombra, dat duidt op een schaduw of geest.[bron?]
[bewerken] Zombies in fictie
[bewerken] Films
Het gebruik van zombies in films bestaat sinds het begin van de jaren '30 in de vorige eeuw.
In 1932 verscheen de eerste zombiefilm, White Zombie. Deze legde de basis voor een reeks zombiefilms, die zich vaak afspeelden op de Caraïben en waarbij voodoo een belangrijke rol speelde.
George A. Romero is de grondlegger van het moderne zombiefilm genre. Zijn Night of the Living Dead (1968) wordt gezien als een echte cult-klassieker. Romero verving het idee van voodoo door straling en ziekte als oorzaak van het rondlopen van de doden. Het gedrag van de zombies in zijn film is gebaseerd op het gedrag van de vampierachtige geïnfecteerde mensen in de film The Last Man on Earth. Romero gebruikte overigens zelf nooit het woord zombie. Later produceerde Romero nog Dawn of the Dead, Day of the Dead, Land of the Dead en Diary of the Dead. Later is door Fulci een vervolg gemaakt genaamd Zombie 2 op Dawn of the Dead wat het genre weer terugvoerde naar een Caraïbisch eiland.
[bewerken] Strips
In 1949 bedacht Carl Barks voor zijn Donald Duck-verhalen de redelijk onschuldige zombie Bombie de Zombie. Eén van de meest populaire stripseries over zombies is op het moment The Walking Dead (2004) geschreven door Robert Kirkman. In 2006 schreef Kirkman voor Marvel Comics de reeks Marvel Zombies, waarin verschillende helden en schurken uit het Marvel-universum zombies worden.
[bewerken] Games
Er zijn ook talloze zombiegames gemaakt. Enkele bekende zijn: Left 4 Dead, Resident Evil, Half-Life en Dead Island. In september 2011 verscheen er eencontroversieel spel TEA PARTY ZOMBIES MUST DIE!, waarin teaparty leden als zombies gedood moeten worden. Hierin worden prominente figuren uit de Amerikaans conservatieve beweging, zoals Sarah Palin, Michele Bachmann, Glenn Beck gedood. Het spel werd op 25 september van het Internet gehaald. In het Zweedse spel Minecraft verschijnen er tijdens de nacht zombies die overdag in het zonlicht verbranden. In Call of Duty: Black Ops en ((Alliance of Valiant Arms)) is er ook een modus "Zombies", waarin de speler, alleen of in co-op modus, moet proberen zoveel mogelijk ronden te overleven en zoveel mogelijk zombies te doden.
[bewerken] Andere betekenissen
- Een moderne variant van een zombie is een zombiecomputer. Een zombiecomputer is een computer die geïnfecteerd is met een Trojaans paard, spyware of virus. Deze kwaadaardige software kan de maker van die software in staat stellen om de geïnfecteerde pc via het internet over te nemen. Hierdoor kan de aanvaller de geïnfecteerde pc gebruiken om spam te versturen of een denial-of-service aanval op een ander computersysteem uit te voeren. Een aanvaller zal in de regel meer dan één systeem kunnen beheersen. Die aanvaller creëert daarmee een zogenaamd zombienetwerk, ook wel botnet genoemd. Een dergelijk systeem is feitelijk niet dood, maar de eigenaar ervan is niet de enige gebruiker. Het systeem lijkt op het internet zeer onschuldig, maar de aanvaller is op elk moment in staat het systeem over te nemen.
- In sommige besturingssystemen (zoals UNIX) is een zombie een proces dat voltooid is, maar dat nog niet uit het geheugen verwijderd is. Het blijft in het geheugen staan tot het door het aanroepende proces verwijderd wordt, waarbij tevens een resultaatwaarde aan het aanroepende proces wordt gegeven.
- Zombie is een nummer van de Ierse rockband The Cranberries.
- Zombie is ook een nummer van Fela Kuti.
[bewerken] Trivia
- Er bestaat ook een cocktail genaamd Zombie.
- Michael Jackson verandert in de videoclip van Thriller in een zombie en een weerwolf.
- In games worden zombies vaak gebruikt als belangrijke vijanden, zoals in Dead Rising, Half-Life en Resident Evil of in een mod voor het spel Counter-Strike: Source genaamd Zombie Mod. Ook in het spel Left 4 Dead spelen ondoden een belangrijke rol.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Bronnen
Bronnen, noten en/of referenties:
Kyle Bishop, American Zombie Gothic
Kyle Bishop, Dead Man Still Walking: Explaining the Zombie Renaissance
Jamie Russell, Book of the Dead
Steven Shaviro, Cinematic Body
 |
Zie de categorie Zombies van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
