Paternoster (lift)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Geanimeerde afbeelding van een paternoster
Paternoster in het HaKa-gebouw in Rotterdam.
Opschrift in de paternoster in het HaKa-gebouw in Rotterdam. De lift keert niet om in de kelder of zolder.

Een paternoster of paternosterlift is een liftsysteem van cabines voor maximaal twee personen, zonder deuren, die zonder onderbreking aan twee kettingen in een schacht omhoog en omlaag bewegen met gewoonlijk een snelheid van zo'n 0,3 meter per seconde.[1] Men kan in- of uitstappen zodra een cabine de verdieping nadert, al vergt dit wel enige timing. De paternoster is niet geschikt voor mensen die slecht ter been zijn of minder valide zijn. Ook mogen in deze liften geen goederen worden vervoerd. Hierdoor raakt dit soort lift in snel tempo uit de gunst, maar ook doordat gebouwen steeds hoger worden, waardoor de capaciteit niet meer toereikend is. Nieuwe worden niet meer gebouwd, oude worden geleidelijk uit gebruik genomen. De nog in werking zijnde paternosters mogen echter in gebruik blijven zolang de eigenaar dit wil. Wel moet de lift elke 18 maanden gekeurd worden en aan de geldende normen voldoen. De laatste paternosters werden eind jaren zestig geïnstalleerd. Nederlandse fabrikanten van paternosters waren Backer en Rueb v/h machinefabriek Breda, Figee uit Haarlem en Stork Hijsch uit Hengelo.

Soms wordt onterecht gedacht dat passagiers bij de bovenste verdieping moeten uitstappen, omdat de kooi daarna over de kop zou gaan. Dat is niet juist: de liftkooi blijft altijd rechtop. Alleen bij zogenoemde "bandpaternosters" is dit niet het geval en moet men echt op de bovenste of onderste etage afstappen. Deze werden in het verleden enkel toegepast in fabrieken en zijn thans niet meer in gebruik.

De naam van de lift is ontleend aan het kralensnoer, de traditionele rooms-katholieke rozenkrans, die aangeeft wanneer een paternoster gebeden moet worden.

Nederland[bewerken]

In Nederland zijn op dit moment zeven paternosterliften te vinden, waarvan er nog enkele bedrijfsvaardig zijn.

  1. In het voormalige Ziggogebouw in Den Haag aan het Spaarneplein, wordt niet meer gebruikt. (Stork Hijsch 1922, ombouw 1976 Starlift, schadeherstel 1999 Schindler.) Op 13 april 2012 gebeurde hiermee een dodelijk ongeval toen een 81-jarige man tussen de lift en de muur bekneld raakte. Sindsdien is de lift buiten gebruik gesteld.[2]
  2. Bij Tata Steel Europe in IJmuiden, Dudokhuis, Eggers Kehrhan, 1957, stilgezet in 1999.
  3. In het HaKa-gebouw (het oude hoofdkantoor van de Coöperatieve Groothandelsvereniging de Handelskamer) aan de Vierhavensstraat in Rotterdam. Deze Hensen-Schindler-lift uit 1936 is sinds eind 2011 weer bedrijfsvaardig, maar wordt alleen in bedrijf gezet als iemand dat wil zien. De verdiepingen in het gebouw staan leeg. De lift kan om veiligheidsredenen alleen worden bezocht samen met de beheerder van het gebouw.
  4. In het voormalige belastingkantoor aan de Puntegaalstraat in Rotterdam, stilgezet. (Backer en Rueb Breda, 1948, ombouw 1976 De Reus.)
  5. In het voormalige postkantoor aan de Coolsingel in Rotterdam, stilgezet.
  6. In het Scheepvaarthuis (thans Grand Hotel Amrâth Amsterdam) in Amsterdam, werkend, niet in gebruik, twee stuks. (Roux Combaluzier, 1928.)
  7. In het oude schoolgebouw aan de Mauritskade in Amsterdam, gebouw bestaat nog, of lift nog werkt, is onbekend.

In de afgelopen jaren zijn er vele paternosters in Nederland gesloopt, waaronder: oude stadhuis Den Haag (Burgemeester De Monchyplein), SVB Amsterdam (Rhijnspoorplein), GEB Amsterdam (Hoogte Kadijk), voormalig stadhuis Amsterdam (Oudezijds Voorburgwal), voormalig hoofdpostkantoor Amsterdam (Nieuwezijds Voorburgwal), Centrale Markthallen Amsterdam, stadhuis Rotterdam (Coolsingel), Philips Eindhoven, hoofdbureau van Politie Amsterdam-Amstelland te Amsterdam (Elandsgracht/ hoek Marnixstraat), Laboratorium 2 en Dudokhuis van Tata Steel IJmuiden.

België[bewerken]

In België zouden nog twee paternosterliften in werkende dienst zijn. Een daarvan wordt vandaag nog gebruikt in een gebouw van de NMBS-groep aan het Station Brussel-Zuid. De andere bevindt zich in het Huis van de Vlaamse Volksvertegenwoordigers, dat voorheen de Postcheque huisvestte. Deze lift werkt nog maar is voor personen niet meer toegankelijk. Er zijn poppen in geplaatst en de lift wordt nog dagelijks aangezet om de werking ervan te tonen.

Archief- en voorraadkastsysteem[bewerken]

Een paternosterkast is een archief- of voorraadkast die volgens dit systeem werkt. Deze is echter niet continu in beweging. De gebruiker drukt op een knop waarna de machine in werking komt tot de gevraagde lade met mappen, bakken of dozen op ooghoogte komt. Het voordeel ten opzichte van ladekasten is dat de kast zeer hoog kan zijn terwijl toch elke lade binnen handbereik is. Het nadeel is dat hij meestal zwaar is waardoor opstelling in bestaande gebouwen een herberekening van de toegestane vloerbelasting vraagt.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Strakosch, George R., The vertical transportation handbook, Wiley, 1998, p. 99-100
  2. Dodelijk ongeluk liftschacht was op reünie, NU.nl, 14 april 2012 (ANP-bericht)