Patriarch
De term patriarch (Grieks:πατήρ, pater; "vader" en ἄρχων archon; "leider" of "heerser") wordt zowel in het jodendom als het christendom gebruikt ter aanduiding van een geestelijke leider of een geestelijke vader. In het oosterse kerken worden bepaalde kerkleiders "patriarch" genoemd. De term patriarch gebruikt men ook voor een oude wijze man.
Inhoud
|
Patriarchen in het Oude Testament [bewerken]
In het jodendom is een patriarch een aartsvader. Abraham, Izaäk en Jakob zijn de aartsvaders.
Patriarchen in het christendom [bewerken]
In het kerkelijk recht van het christendom is een patriarch een bisschop met volmachten over een groot kerkelijk gebied, het patriarchaat.
De bisschoppen van Alexandrië (Egypte), Antiochië (Syrië) en Rome (het Westen) werden vanouds als patriarchen erkend. Dit hing samen met de apostolische oorsprong van hun bisschopszetels.
Later kregen de bisdommen van Constantinopel (in 381), als toenmalig machtscentrum van het Oost-Romeinse Rijk, en van Jeruzalem (in 451), als de stad waar Christus gekruisigd, gestorven en herrezen was, eveneens de benaming van patriarchaat.
In de Oosterse Kerken wordt de titel van patriarch gebruikt voor diegene die aan het hoofd van een patriarchaat staat.
Het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel bezit sinds het Groot Schisma van 1054 een bijzonder statuut. Na de verovering van Constantinopel door de Turken in 1453 brokkelden het gezag én het jurisdictiegebied van de patriarch van Constantinopel steeds meer af, al is hij tot op heden de "primus inter pares" (de eerste tussen gelijken) binnen de orthodoxie. Zie ook: Lijst van patriarchen van Constantinopel
In de rooms-katholieke Kerk is de titel in gebruik als eretitel voor de aartsbisschoppen van Venetië, Lissabon en Goa. De patriarchen van Lissabon droegen en gebruikten in hun wapenschild tot voor kort een tiara.
De Oosters-katholieke Kerken of geünieerde Kerken hebben hun patriarchaatstitel na de unie met Rome behouden. Daarom staan patriarchen aan het hoofd van de Koptisch-katholieke Kerk, de Melkitische Grieks-katholieke Kerk, de Syrisch-katholieke Kerk, de Maronitische Kerk, de Chaldeeuws-katholieke Kerk en de Armeens-katholieke Kerk.
Oosterse Patriarchen gebruiken in de liturgie een bijzondere Patriarchale staf. Deze staf zien we ook terug in de heraldische wapens van de patriarchen.
Patriarchen van de Nestoriaanse kerken [bewerken]
| Patriarchaat | Land | Kerk | Patriarch | Rang |
|---|---|---|---|---|
| Babylon |  Verenigde Staten |
Assyrische Kerk van het Oosten | Dinkha IV | katholikos-patriarch |
| Bagdad |  Irak |
Oude Kerk van het Oosten | Addai II | katholikos-patriarch |
Patriarchen van de oriëntaals-orthodoxe kerken [bewerken]
| Patriarchaat | Land | Kerk | Patriarch | Rang |
|---|---|---|---|---|
| Alexandrië |  Egypte |
Koptisch-orthodoxe Kerk | Theodorus II | paus-patriarch |
| Antiochië |  Syrië |
Syrisch-orthodoxe Kerk | Ignatius Zakka I Iwas | patriarch |
 India |
Malankara Jacobitisch-Syrisch-Christelijke Kerk | Baselios Thomas I | katholikos | |
| Armenië (Edzjmiatsin) |
 Armenië |
Armeens-apostolische Kerk | Karekin II | katholikos-patriarch |
| Armenië (Antelias) |
 Libanon |
Armeens-apostolische Kerk | Aram I | katholikos-patriarch |
| Armenië (Constantinopel) |
 Turkije |
Armeens-apostolische Kerk | Mesrob II Mutafian | patriarch |
| Armenië (Jeruzalem) |
 Israël/ Palestina |
Armeens-apostolische Kerk | Nourhan Manougian | patriarch |
| Eritrea |  Eritrea |
Eritrees-orthodoxe Kerk | Dioskoros | patriarch |
| Ethiopië |  Ethiopië |
Ethiopisch-orthodoxe Kerk | Aboena Mathias | katholikos-patriarch |
| India | India |
Malankara Orthodox Syrische Kerk (Indiaas-orthodoxe Kerk) |
Baselios Mar Thoma Paulose II | katholikos |
Patriarchen van de Oosters-orthodoxe kerk [bewerken]
| Patriarchaat | Land | Kerk | Patriarch | Rang |
|---|---|---|---|---|
| Alexandrië | Egypte |
Grieks-orthodox patriarchaat | Theodorus II | paus-patriarch |
| Antiochië | Syrië |
Grieks-orthodox patriarchaat | Johannes X | patriarch |
| Bulgarije |  Bulgarije |
Bulgaars-orthodoxe Kerk | Neofit | patriarch |
| Constantinopel | Turkije |
Oecumenisch patriarchaat | Bartholomeus I | oecumenisch patriarch |
| Georgië |  Georgië |
Georgisch-orthodoxe Kerk | Ilia II | katholikos-patriarch |
| Jeruzalem | Israël/ Palestina |
Grieks-orthodox patriarchaat | Theofilus III | patriarch |
| Moskou |  Rusland |
Russisch-orthodoxe Kerk | Kirill | patriarch |
| Roemenië |  Roemenië |
Roemeens-orthodoxe Kerk | Daniel | patriarch |
| Servië |  Servië |
Servisch-orthodoxe Kerk | Irinej | patriarch |
Patriarchen van de Oosters-katholieke kerken [bewerken]
| Patriarchaat | Land | Kerk | Patriarch | Rang |
|---|---|---|---|---|
| Alexandrië | Egypte |
Koptisch-katholieke Kerk | Ibrahim Isaac Sidrak Antonios Naguib |
patriarch patriarch-emeritus/kardinaal |
| Antiochië | Libanon |
Maronitische Kerk | Béchara Boutros Raï Nasrallah Boutros Sfeir |
patriarch/kardinaal patriarch-emeritus/kardinaal |
| Antiochië | Syrië |
Melkitische Grieks-katholieke Kerk | Gregorios III Laham | patriarch |
| Antiochië | Libanon |
Syrisch-katholieke Kerk | Ignace Joseph III Younan Ignace Pierre VIII Abdel-Ahad |
patriarch patriarch-emeritus |
| Babylon | Irak |
Chaldeeuws-katholieke Kerk | Louis Raphaël I Sako Emmanuel III Delly |
patriarch patriarch-emeritus/kardinaal |
| Cilicië | Armenië |
Armeens-katholieke Kerk | Nerses Bedros XIX Tarmouni | katholikos-patriarch |
Grootaartsbisschoppen van de Oosters-katholieke kerken [bewerken]
| Grootaartsbisdom | Land | Kerk | Grootaartsbisschop | Rang |
|---|---|---|---|---|
| Kiev |  Oekraïne |
Oekraïense Grieks-katholieke Kerk | Svjatoslav Sjevtsjoek Lubomyr Husar |
grootaartsbisschop grootaartsbisschop-emeritus/kardinaal |
| Făgăraș en Alba Iulia | Roemenië |
Roemeense Grieks-katholieke Kerk | Lucian Mureşan | grootaartsbisschop/kardinaal |
| Ernakulam-Angamaly | India |
Syro-Malabar-katholieke Kerk | George Alencherry | grootaartsbisschop/kardinaal |
| Trivandrum | India |
Syro-Malankara-katholieke Kerk | Baselios Cleemis | grootaartsbisschop-katholikos/kardinaal |
Merk op dat patriarchen en grootaartsbisschoppen van de oosters-katholieke kerken - die met de rooms-katholieke Kerk geünieerd zijn - tot kardinaal van deze kerk verheven kunnen worden. Patriarchen krijgen dan de rang van kardinaal-bisschop zonder toekenning van een suburbicair bisdom; grootaartsbisschoppen worden gewoonlijk kardinaal-priester.
Patriarchen van de rooms-katholieke Kerk [bewerken]
| Patriarchaat | Land | Patriarch | Rang |
|---|---|---|---|
| Latijns patriarchaat van Jeruzalem | Israël/ Palestina |
Fouad Twal | patriarch |
| Lissabon |  Portugal |
José da Cruz Policarpo | patriarch / kardinaal |
| Oost-Indië | India |
Filipe Neri António Sebastião do Rosário Ferrão | patriarch |
| Venetië |  Italië |
Francesco Moraglia | patriarch |
| West-Indië |  Spanje |
vacant | titulair patriarchaat |
Voormalige patriarchaten [bewerken]
| Patriarchaat | Land | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Latijns patriarchaat van Alexandrië | Egypte |
titulair patriarchaat sinds 1219; opgeheven in 1964 |
| Latijns patriarchaat van Antiochië | Syrië |
titulair patriarchaat sinds 1098; opgeheven in 1964 |
| Aquileja | Italië |
opgeheven in 1751 |
| Latijns patriarchaat van Constantinopel | Turkije |
titulair patriarchaat sinds ~1000; opgeheven in 1964 |
| Grado | Italië |
in 1451 omgezet in het patriarchaat Venetië |
| Patriarchaat van het Westen | Italië |
opgeheven in 2006 |
Afbeeldingen [bewerken]
-
Patriarchaal processiekruis met twee armen waarvan de onderste langer dan de bovenste is
-
Wapen van een patriarch van de Rooms-katholieke Kerk die géén kardinaal is
-
Wapen van een Armeens patriarch met doctorstitel
-
Patriarchale staf
Bronnen, noten en/of referenties
|
