Sneeuwpanter

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sneeuwpanter
IUCN-status: Bedreigd[1] (2008)
Uncia uncia.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Carnivora (Roofdieren)
Familie: Felidae (Katachtigen)
Geslacht: Uncia of Panthera
Soort
Uncia uncia of Panthera uncia
(Schreber, 1775)
Verspreidingsgebied van de sneeuwpanter
Verspreidingsgebied van de sneeuwpanter
Afbeeldingen Sneeuwpanter op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Sneeuwpanter op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren

De sneeuwpanter (Panthera uncia of Uncia uncia), ook wel sneeuwluipaard of irbis genoemd, is een soort uit de familie der katachtigen (Felidae).

Classificatie[bewerken]

De wetenschappelijke classificatie van deze soort is aan verandering onderhevig geweest. De algemene consensus is dat de soort tot de familie van de katachtigen (Felidae) en de onderfamilie van de grote katten (Pantherinae) behoort. Er bestaat onenigheid over tot welk geslacht de sneeuwpanter moet worden gerekend. Per het jaar 2000 classificeerden de MCW3[2] en CITES Appendix I[3] de sneeuwpanter nog als Uncia uncia, terwijl op basis van meer recent genetisch onderzoek[1][4] de sneeuwpanter gezien wordt als behorend tot de soort Panthera uncia en is dus als zodanig geclassificeerd door de IUCN. De herindeling van de sneeuwpanter in Panthera wordt door steeds meer wetenschappers geaccepteerd, maar is nog steeds verre van unaniem. Initieel werd aangenomen dat P. uncia vrij basaal stond in verhouding met de andere panthera-soorten omdat deze niet kan brullen, maar een ander DNA-onderzoek wees uit dat de sneeuwpanter een zustersoort van de tijger is.[5][6]

De sneeuwpanter op een fylogenetische stamboom

Vroeger dacht men dat de grote katten uit het geslacht Panthera konden brullen omdat het tongbeen niet geheel is geössificeert. Hoewel de sneeuwpanter, alsmede de twee soorten nevelpanters, dit ook bezit, is deze niet in staat brullen. Het wel of niet kunnen brullen was een van de belangrijkste redenen dat de sneeuwpanter tot een ander geslacht werd gerekend. Latere studies hebben aangetoond dat morfologische verschijnselen, waaronder de vorm van het strottenhoofd, verantwoordelijk zijn voor het wel of niet kunnen brullen.[7] Als de sneeuwpanter tot de Panthera wordt gerekend, is de veel gebruikte Nederlandse benaming "brulkatten" incorrect.

In het verleden werd de sneeuwpanter onderverdeeld in twee ondersoorten, maar genetische verschillen zijn nooit aangetoond.

Naamgeving[bewerken]

De sneeuwpanter is een katachtige verwant aan de luipaard of panter. In het verleden waren de termen "panter" en "luipaard" geografisch gebonden, maar wetenschappelijk wordt de luipaard in ondersoorten verdeeld; er bestaat geen distinctie tussen panters en luipaarden. Bovendien worden deze termen in de volksmond door elkaar gebruikt (panter wordt meestal gebruikt bij een zogenoemde "zwarte panter", een melanistische jaguar of luipaard). "Luipaard" werd in de regel gebruikt voor dieren uit Afrika, "panter" voor Aziatische dieren. De sneeuwpanter komt enkel in Azië voor, vandaar dat "sneeuwpanter" een tijd de voorkeur had, hoewel de term "sneeuwluipaard" net zo lang in gebruik is. De sneeuwpanter was het zinnebeeld van het Apple besturingssysteem Mac OS X 10.6 ("Snow Leopard"). Dit verklaart de opmars van de term sneeuwluipaard.[bron?] Naast de eerder genoemde termen wordt soms ook de benaming irbis gebruikt, die vanuit het Russisch is overgenomen. In veel oudere werken wordt ook "irbis" gebruikt, zoals het Iconographia Zoologica uit 1872 van het Zoölogisch Genootschap Natura Artis Magistra.[8]

Uiterlijk[bewerken]

Uncia uncia 2.jpg

De vacht van de sneeuwpanter is lichtgrijs en neigt soms iets naar geel. Hij heeft zwarte vlekken op zijn lijf. De vacht is dik en zijdezacht en de ronde kop is relatief klein. Zijn lichaamslengte ligt tussen 1 en 1,30 meter. Zijn staart is 80 centimeter tot 1 meter en de schofthoogte is circa 60 centimeter. Zijn gewicht ligt tussen de 25 en 75 kilo.

De sneeuwpanter kan men van andere panters onderscheiden doordat hij kleiner is, en doordat zijn staart relatief langer is. Deze staart helpt hem om zijn evenwicht te bewaren bij de sprongen die hij maakt over de vaak diepe kloven in het bergachtige gebied waarin hij woont. Hij gebruikt hem ook om zijn neus en bek te beschermen als het erg koud is. Zijn grote harige poten functioneren als sneeuwschoenen, zoals die van de lynx.

Leefgebied[bewerken]

De sneeuwpanter komt voor in China (Tibet), Centraal-Azië (Kirgizië, Tadzjikistan, Zuidoost-Kazachstan en Surxondaryo, Oezbekistan), Rusland (Altaj en Tuva), Mongolië, Nepal, Bhutan, Afghanistan en in het uiterste noorden van Pakistan en India. Het grootste deel van zijn verspreidingsgebied bestaat uit gebergtes, onder andere het Himalayagebergte, de Tiensjan, de Karakoram en de Hindoekoesj. De wereldpopulatie wordt geschat op 4000 exemplaren, en daarmee is het een bedreigde diersoort. Vanwege zijn vacht wordt er veel jacht op hem gemaakt. De sneeuwpanter staat sinds 1972 op de Rode Lijst van de IUCN als Bedreigd (EN)[1] en dit is in 2008 herbevestigd. De sneeuwpanter verblijft het liefst boven de boomgrens. In de winter daalt hij af naar de dalbodems om de barre weersomstandigheden te ontvluchten en ook om zijn prooi te volgen die eveneens naar lager gelegen gebieden trekt.

Voedsel[bewerken]

De sneeuwpanter voedt zich opportunistisch met dieren die zijn weg kruisen. In de hogere gebieden zijn dat bijvoorbeeld geiten, steenbokken en muskusherten. Lager in het bergland vangt hij herten en wilde zwijnen. De sneeuwpanter vangt weinig grote prooidieren, maar als hij dat toch doet, deinst hij niet terug voor een prooi van drie maal zijn eigen afmeting. Deze grote prooien dienen dan als voedsel voor meerdere dagen. Grote prooien vangt hij soms vanuit een hinderlaag, maar meestal besluipt en bespringt hij ze en vanaf een afstand van maximaal 15 meter.

Voortplanting[bewerken]

De paartijd valt aan het begin van het jaar. Anders dan andere grote katachtigen brult de sneeuwpanter niet, maar beschikt hij over een groot arsenaal van kreten. De sneeuwpanter kan in een worp tot vijf welpen krijgen, maar meestal zijn het er twee of drie. Deze welpen worden na een draagtijd van 90 tot 100 dagen geboren in een rotsholte. Bij de geboorte wegen de welpen 450 tot 550 gram en zijn ze ongeveer 40 centimeter lang. De vacht is wolliger en donkerder dan die van de volwassen dieren, met minder duidelijke vlekken. Na drie maanden gaan de welpen hun moeder volgen en leren ze jagen. De eerste winter blijven ze nog bij hun moeder, maar na twee jaar zijn ze volledig zelfstandig.

Sneeuwpanters in Afghanistan[bewerken]

Sneeuwpanter in Badachsjan, Afghanistan.

De sneeuwpanters in Afghanistan hebben drie decennia van oorlog overleefd, maar worden thans geconfronteerd met hun volgende bedreiging: de wederopbouw van het land door de internationale gemeenschap.

Anno 2009 leven er naar schatting nog slechts 100 tot 200 sneeuwpanters in Afghanistan. Ter vergelijking: Bhutan is veertien keer zo klein als Afghanistan, maar heeft een even grote populatie rondlopen. Sinds 2002 geldt in Afghanistan dan ook een volledig jachtverbod. Desalniettemin duiken geregeld vachten van sneeuwpanters op bij een internationale legerbasis of een toeristenbazaar in de hoofdstad.

De Amerikaanse ambassade in Kaboel en de Wildlife Conservation Society zijn in 2008 begonnen om onder meer militairen te leren hoe zij bont van bedreigde diersoorten kunnen herkennen.

Naast de stroperij worden de verwoesting van de infrastructuur, het verhuizen van vluchtelingen, moderne wapens, extreme armoede en gebrek aan rechtshandhavingsinstanties als bedreigende factoren genoemd; dit boven op de droogte en ontbossing die de flora en fauna van het land hebben geruïneerd.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c (en) Sneeuwpanter op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. (en) Mammal Species of the World – Browse: uncia Bucknell.edu. Geraadpleegd op 2012-08-23.
  3. (en) Appendices I, II and III of CITES. Cites.org (2012-04-03). Geraadpleegd op 2012-08-23.
  4. (en) Contents Cat News 48 – Spring 2008. Catsg.org. Geraadpleegd op 2012-08-23.
  5. (en) Johnson, W. E., Eizirik, E., Pecon-Slattery, J., Murphy, W. J., Antunes, A., Teeling, E. and O'Brien, S. J. (2006). The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment. Science 311 (5757): 73–77 . PMID:16400146. DOI:10.1126/science.1122277.
  6. Davis, B.W. (2010). Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, Panthera (Carnivora: Felidae). Molecular Phylogenetic Evolution 56 (1): 64–76 . PMID:20138224. DOI:10.1016/j.ympev.2010.01.036.
  7. (en) "Hyoid apparatus and pharynx in the lion (Panthera leo), jaguar (Panthera onca), tiger (Panthera tigris), cheetah (Acinonyx jubatus) and domestic cat (Felis silvestris f. catus)". Ncbi.nlm.nih.gov. Geraadpleegd op 2015-02-07.
  8. Iconographia Zoologica: een papieren dierenrijk van de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam Geheugenvannederland.nl. Geraadpleegd op 2015-02-07.