Prikkelbaredarmsyndroom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Spastische darm)
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Prikkelbaredarmsyndroom
Colon irritabile
Synoniemen
Latijn Colon spasticum[1]

Colitis mucosa[1]

Nederlands Spastische darm

Spastisch colon

Coderingen
ICD-10 K58
ICD-9 564.1
DiseasesDB 30638
MedlinePlus 000246
eMedicine med/1190
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Prikkelbaredarmsyndroom (PDS) of colon irritabile[1] is een chronische darmstoornis, waarbij de beweeglijkheid (peristaltiek) van het darmstelsel chronisch is verstoord. Onder normale omstandigheden zorgen de darmen ervoor dat het voedsel gekneed en getransporteerd wordt. Bij PDS gaan de bewegingen van de darm te snel of te langzaam. Dit gaat gepaard met buikklachten gecombineerd met een afwijkende stoelgang. De klachten nemen soms af bij defecatie of veranderen wanneer de ontlasting verandert. PDS kan van grote invloed zijn op iemands leven. PDS-patiënten ervaren vaak onbegrip en maatschappelijke problemen.

Voor PDS kunnen geen specifieke oorzaken gevonden worden. Sommigen spreken daarom liever van onverklaarde buikklachten.

De Engelse benaming, die in België en Nederland ook nog vaak gebruikt wordt is Irritable Bowel Syndrome of IBS, niet te verwarren met IBD, Inflammatory Bowel Disease.

Voorkomen[bewerken]

PDS is de meest voorkomende chronische darmaandoening. Ongeveer 5 tot 20% van de Belgische en Nederlandse mannen en 15 tot 20% van de vrouwen heeft PDS.[2] 75% van de patiënten zijn vrouwen. De helft van de patiënten is jonger dan 35 jaar wanneer de diagnose gesteld wordt en nog eens 40% bevindt zich in de leeftijdscategorie tussen 35 en 50 jaar.

Symptomen[bewerken]

De klachten van PDS verschillen van persoon tot persoon en zelfs per persoon kunnen de klachten nog weer van dag tot dag verschillen. Soms hebben mensen maanden achtereen klachten, gevolgd door klachtenvrije perioden, waarna de symptomen weer kunnen opspelen. De klachten nemen klassiek toe naar de avond. Ook ’s nachts kunnen buikpijn en andere klachten voorkomen.

  • Buikpijn. Het meest kenmerkende symptoom van PDS is een zeurende, krampachtige of stekende pijn in de buik. Pijn kan op allerlei plekken in de buik worden gevoeld (maar vaak links) en vermindert soms na de stoelgang, soms ook na de maaltijd. De pijn kan zeer hevig zijn, en de dagelijkse bezigheden hinderen.
  • Afwijkend ontlastingspatroon. PDS gaat gepaard met een afwijkend ontlastingspatroon, bijvoorbeeld diarree, constipatie (verstopping) of een plotselinge niet-houdbare aandrang, met of zonder diarree. Anderen hebben een ontlastingspatroon waarbij diarree en verstopping elkaar afwisselen. Ook kan het ontlastingspatroon zich gedurende de dag wijzigen.

Diagnose[bewerken]

De diagnose PDS wordt door een arts gesteld en wordt meestal verkregen door uitsluiting van ziekten met een gelijkaardig klachtenpatroon, zoals een gastro-intestinale tumor, de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, endometriose en andere aandoeningen.

Omdat de symptomen van PDS erg lijken op die van andere darmaandoeningen kan het soms lang duren voordat de diagnose gesteld wordt. Aan de andere kant komt PDS zo vaak voor dat men al heel snel een vermoeden zal hebben.

Als hulpmiddel voor artsen zijn in 2007 de Rome III-criteria (2007) opgesteld. Dit is een door een internationaal team van specialisten samengestelde lijst van criteria waaraan patiënten moeten voldoen om de diagnose te kunnen stellen.

  1. Er bestaan gedurende langere tijd (enkele maanden) klachten van buikpijn, gecombineerd met een veranderde stoelgang.
  2. de diarreevorm, de obstipatievorm en de mengvorm kunnen worden gebaseerd op een eenvoudige classificatie, die uitgaat van hoe de ontlasting er uit ziet.

Bijkomende symptomen kunnen zijn:

  • abnormale stoelgang of ontlasting. Dit kan zijn: abnormale frequentie (meer dan 3 maal per dag of minder dan 3 maal per week), abnormale ontlasting (extra hard, losgebonden of waterig) of abnormale ontlastingspassage (persen bij de ontlasting, voortdurende sterke aandrang, gevoel van onvolledige lediging)
  • slijm in de ontlasting
  • opgeblazen gevoel of opgezette buik

Uitsluiting van andere aandoeningen[bewerken]

In de Rome III-criteria werd eveneens een tabel van alarmerende indicaties opgesteld, die eerder wijzen op een onderliggende organische oorzaak waarvoor verder onderzoek absoluut noodzakelijk is.

Verder onderzoek om andere ziekten uit te sluiten kan bijvoorbeeld gebeuren met:

Lang niet altijd zullen alle bovenstaande onderzoeken nodig zijn. De Nederlandse huisartsenstandaard[2] stelt dat bij een diagnose zonder andere verdenkingen nader onderzoek zelfs overbodig is, maar noemt ook een aantal omstandigheden waarbij wel naar een andere oorzaak dient te worden gezocht.

Oorzaken[bewerken]

De oorzaken van PDS zijn nog onduidelijk. In de darm zijn meestal geen zichtbare afwijkingen te vinden. Dit maakt de diagnose en behandeling erg moeilijk. Het is belangrijk dat arts en patiënt zich er bewust van zijn dat ook een medische oorzaak over het hoofd kan zijn gezien.

Artsen sturen patiënten met PDS vaak zonder veel uitleg naar huis. De aandoening wordt als functioneel bestempeld omdat geen specifieke oorzaak gevonden wordt.

Mogelijke oorzaken van PDS zouden kunnen zijn:

  • Bewegingsstoornissen in het maag-darmkanaal
  • Voedingsfactoren
  • Verlaagde pijndrempel in het maag-darmkanaal
  • Afwijkingen in de darmflora
  • Tekort aan serotonine
  • Ontstekingscellen in de darmen
  • Parasieten

Het kan nuttig zijn de invloed van biologische factoren, psychologische factoren, en leefgewoontefactoren na te gaan. Die kunnen van invloed zijn op de PDS-klachten.

  • Gebrek aan oplosbare vezels in de voeding
  • Psychosociale factoren zoals stress, angst of het niet luisteren naar de biologische klok. In de darm is serotonine verantwoordelijk voor de signaaloverdracht naar de cellen die betrokken zijn bij de darmmotiliteit. Dezelfde stof speelt een belangrijke rol in het ontstaan van stemmings- en angststoornissen. Bij PDS-patiënten is sprake van een veel hoger percentage depressie en overmatige angstbeleving dan in de rest van de bevolking. [3]
  • Gastro-intestinale infectie. Soms kunnen de klachten beginnen na een doorgemaakte gastrointestinale infectie, zoals een salmonella-infectie. Door het reizen naar andere landen lopen (jonge) mensen sneller darminfecties op, die ter plaatse vaak met antibiotica worden behandeld. Terug in het thuisland blijven de darmklachten vaak aanhouden, vooral bij mensen die stressvolle banen hebben en/of een zeer druk leven leiden. Na verloop van tijd wordt vaak de diagnose PDS gesteld.

De behandeling[bewerken]

Voor PDS is nog geen afdoende behandeling gevonden. De behandeling zoekt men meestal in voeding en leefregels.

Medicijnen[bewerken]

Medicijnen die de darmperistaltiek afzwakken (spasmolytica), zoals mebeverine (merknaam Duspatal), hebben volgens de wetenschappelijke literatuur weinig zin bij PDS. In diverse studies is geen bewijs voor de effectiviteit van deze medicijnen gevonden.[4] Niettemin worden deze regelmatig voorgeschreven.

Dat soms deze middelen wel helpen kan toe te schrijven zijn aan het placebo-effect, dat bij de behandeling van PDS een rol kan spelen.[5] 30 tot 80 procent van de deelnemers aan korte klinische studies zagen hun symptomen verminderen als reactie op een nepgeneesmiddel.[4] MRI-scans van de hersenen bevestigen de krachtige werking van placebo’s bij dit syndroom.[6]

Ook oplosbare vezels, maagzuurremmers (in 21% van de gevallen voorgeschreven[7]), pijnstillers (19%[7]), antidiarreemiddelen (antidiarrhoica), laxeermiddelen en antidepressiva (serotoninemodulatoren) worden bij PDS door artsen voorgeschreven.

Voeding en voedingssupplementen[bewerken]

Omdat het prikkelbaredarmsyndroom een aandoening van de spijsvertering lijkt te zijn ligt het voor de hand een behandelmethode in de voeding te zoeken. Daarnaast kunnen mogelijk enkele voedingssupplementen effectief zijn.

  • Voedsel dat vaak vermeden wordt bij PDS: Naast de bekende gasvormende producten als kool, peulvruchten, ui en koolzuur, vermijdt de PDS-patiënt ook vaak vet, melkproducten, koffie en suiker, omdat uit ervaring blijkt dat deze de klachten kunnen verergeren.[8] Uit eerder onderzoek[9] bleek al dat het vermijden van lactosebevattende voedingsmiddelen en citrusvruchten de klachten gunstig kan beïnvloeden.
  • Oplosbare vezels. Patiënten zouden volgens een onderzoek uit 2009 baat hebben bij de toevoeging van oplosbare voedingsvezels aan de voeding.[10] De oplosbare vezels in groente en fruit kunnen de buikpijn bij PDS verminderen. Oplosbare vezels worden door de darmflora afgebroken. De stoffen die daarbij vrijkomen, zoals kortketenige vetzuren, zouden de normalisering van de darmfunctie ten goede kunnen komen. Als voedingssupplement zijn oplosbare vezels verkrijgbaar in de vorm van psylliumvezels (Plantago afra, een weegbreesoort)
    Onoplosbare vezels, zoals die in tarwezemelen (volkorenbrood), hebben bij veel patiënten met PDS juist een averechts effect op de darmklachten. Ze trekken als een spons water aan en worden niet verteerd. Ze kunnen de darm prikkelen, wat de verergering van de symptomen kan verklaren.[10] Voedingsvezelproducten (bulkvormers) worden in 60% van de gevallen voorgeschreven.[7]
  • Pepermuntolie. Pepermuntolie bevat naast sterke antimicrobiële eigenschappen als voornaamste actief bestanddeel menthol, een stof met een krampwerende werking. Van alle middelen blijken volgens wetenschappelijk onderzoek capsules met pepermuntolie het beste middel tegen het prikkelbaredarmsyndroom. Het zou werken bij één op de twee tot drie mensen.[15] Voor de beste resultaten dienen de capsules voorzien te zijn van een enterische coating.[16][17]

Andere therapieën[bewerken]

Als aanvullende therapie blijkt psychotherapie en vooral hypnotherapie een mogelijke optie, niet alleen wanneer psychosociale factoren een rol spelen in het ziektepatroon[19].

Van Acupunctuur en reflexologie is wetenschappelijk niet bewezen dat ze effectief zijn bij het prikkelbaredarmsyndroom.

Externe links[bewerken]

Literatuurverwijzingen
  1. a b c Hildebrandt, H. (Red.) (1998). Pschyrembel Klinisches Wörterbuch. (258. Auflage). Berlin/New York: Walter de Gruyter.
  2. a b (nl) NHG-standaard Standaard M71 – Prikkelbare darm
  3. (nl) Anneke Geerts - Ons brein heeft invloed op de darmfunctie. Gevraagd: Bruggenbouwers tussen Diverse Werkvelden. VoedingsMagazine nummer 6, december 2003, 16e jaargang
  4. a b (en) Fennerty MB. Traditional therapies for irritable bowel syndrome: an evidence-based appraisal. (2003) Rev Gastroenterol Disord 3 Suppl 2:S18-S24. PMID 12775999.
  5. (en) Kaptchuk TJ, Kelley JM, Conboy LA, et al. Components of placebo effect: randomised controlled trial in patients with irritable bowel syndrome. (2008) BMJ 336:999-1003. PMID 18390493 gratis volledige artikel.
  6. (en) Price DD, Craggs J, Verne GN, et al. Placebo analgesia is accompanied by large reductions in pain-related brain activity in irritable bowel syndrome patients. (2007) Pain 127:63-72. PMID 16963184 gratis volledige artikel.
  7. a b c Cijfers genoemd op een voorlichtingsdag over PDS door de Maag Lever Darm Stichting. Verdere bronvermelding ontbreekt.
  8. enquête PDSB 2009
  9. enquête PDSB 2006
  10. a b (en) Bijkerk CJ, de Wit NJ, Muris JW, et al. Soluble or insoluble fibre in irritable bowel syndrome in primary care? Randomised placebo controlled trial. (2009) BMJ 339:b3154. PMID 19713235. Dit is onderdeel van een proefschrift van Dr. René Bijkerk van het UMC Utrecht. Besproken in: Ellen de Visser - Weegbreevezel kalmeert spastische darm. Volkskrant op 28 augustus 2009
  11. (en) Meier R. Probiotics in irritable bowel syndrome. Ann Nutr Metab. 2010;57 Suppl:12–3. DOI:10.1159/000309017. PMID 20829586. Dit artikel is door de uitgever gratis toegankelijk gemaakt.
  12. (en) Sudha MR, Sawant P. Effect of capsule “UB03” containing potential probiotic strains for the treatment of patients with irritable bowel syndrome. Benef Microbes. 2011 Sep;2(3):229–33. DOI:10.3920/BM2011.0014. PMID 21986362.
  13. (en) Yoon SL, Grundmann O, Koepp L, Farrell L. Management of irritable bowel syndrome (IBS) in adults: conventional and complementary/alternative approaches. Alternative medicine review 2011 Jun;16(2):134–51. PMID 21649455. Gratis volledige artikel: http://www.altmedrev.com/publications/16/2/134.pdf. Dit artikel is door de uitgever gratis toegankelijk gemaakt.
  14. (en) Hun L. Bacillus coagulans significantly improved abdominal pain and bloating in patients with IBS. Postgrad Med. 2009 Mar 1;121(2):119–24. . DOI:10.3810/pgm.2009.03.1984. PMID 19332970.
  15. Citefout: Onjuiste tag <ref>; er is geen tekst opgegeven voor refs met de naam PMID19008265
  16. (en) Pittler MH, Ernst E. Peppermint oil for irritable bowel syndrome: a critical review and metaanalysis. (1998) Am J Gastroenterol 93:1131-1135. PMID 9672344.
  17. (en) Liu JH, Chen GH, Yeh HZ, et al. Enteric-coated peppermint-oil capsules in the treatment of irritable bowel syndrome: a prospective, randomized trial. (1997) J Gastroenterol 32:765-768. PMID 9430014.
  18. (en) Bensoussan A, Talley NJ, Hing M, et al. Treatment of irritable bowel syndrome with Chinese herbal medicine: a randomized controlled trial. (1998) JAMA 280:1585-1589. PMID 9820260 gratis volledige artikel.
  19. http://www.mdlcentrum.nl/page.php?ID=62