Endometriose

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Endometriose
Douglas endometriose.jpg
Coderingen
ICD-10 N80.0
ICD-9 617
DiseasesDB 9058
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Endometriose is een chronische ziekte waarbij het endometrium ofwel baarmoederslijmvlies zich buiten de baarmoederholte bevindt. De exacte oorsprong van endometriose is tot op heden niet bekend.[1]

Beschrijving[bewerken]

Elke maand wordt voorafgaand aan de menstruatie het baarmoederslijmvlies onder invloed van hormonen dikker, als voorbereiding op de eventuele innesteling van een bevruchte eicel. Tijdens de menstruatie wordt het slijmvlies afgestoten, hetgeen gepaard gaat met een bloeding. In de baarmoeder is dit geen probleem, maar als er op andere plekken in het lichaam ook baarmoederslijmvlies zit, gaat dit ook dikker worden en vervolgens bloeden. Dit is bijna nooit levensbedreigend, maar kan wel veel klachten - voornamelijk pijnklachten - veroorzaken.[2]

Endometriose komt voornamelijk in de buikholte voor, maar kan zich ook op andere plaatsen in het lichaam ontwikkelen. De meest voorkomende plekken zijn de eierstokken en het buikvlies van het kleine bekken. In de eierstokken kan het endometriumweefsel cysten vormen, die gevuld zijn met oud bloed wat een chocoladeachtig aspect geeft. Deze cysten heten 'endometriomen', maar worden ook vaak endometriosecysten of 'chocoladecysten' genoemd. De bloedingen in de buikholte kunnen daarnaast verklevingen veroorzaken, met een verminderde vruchtbaarheid tot gevolg.[3] Daarnaast kan het ook voorkomen in het myometrium (glad spierweefsel van de baarmoeder); dit wordt adenomyosis uteri genoemd. In zeldzame gevallen komt het voor buiten de buikholte bijvoorbeeld in de borstkas (thorax-endometriose), dit kan een klaplong veroorzaken.

Schattingen van het aantal personen met endometriose lopen uiteen, maar algemeen wordt aangenomen dat het voorkomt bij 7-10% van de vruchtbare vrouwen en bij 20-25% van de onvruchtbare vrouwen. Het is daarmee één van de belangrijkste oorzaken van onvruchtbaarheid bij vrouwen.[4] Wereldwijd zouden 70 miljoen mensen aan endometriose lijden.[5]

Ontstaanswijze[bewerken]

Inwendige factoren[bewerken]

Hoe endometriose ontstaat is niet precies bekend, maar er zijn een aantal mogelijke mechanismen:

  • Retrograde menstruatie: tijdens de menstruatie verlaat het grootste gedeelte van het bloed met endometriumweefsel door de vagina het lichaam. Maar een klein gedeelte stroomt door de eileiders de buikholte in. Dit komt bij de meeste vrouwen voor, maar wordt in principe door het lichaam opgeruimd. Bij personen met endometriose blijven er endometriumcellen in leven, deze kunnen dan endometriosehaardjes vormen die onder invloed van de hormonen van de menstruatiecyclus verder uitgroeien.[6]
  • Lymfogeen: mogelijk verspreiden endometriumcellen zich door de lymfevaten.
  • Hematogeen: endometriose komt ook buiten de buikholte voor, bijvoorbeeld in de borstholte (thorax). De tot nu toe meest aangenomen verklaring hiervoor is dat endometriumcellen zich door de bloedbaan verplaatsen.
  • Directe transplantatie: Bij operaties kunnen endometriumcellen door middel van het instrumentarium in de wondranden terechtkomen, waardoor in het operatielitteken endometriose ontstaat.
  • Metaplasie: Mogelijk zijn de cellen van het buikvlies in staat om te veranderen in endometriumcellen. Het is echter niet bekend wat voor prikkel de cellen hiertoe kan aanzetten.

Het lijkt er bovendien op dat endometriose genetisch bepaald is, zo toont DNA-analyse bij 132 vrouwen door onderzoekers van de Yale School of Medicine onder leiding van Dr. Hugh S. Taylor aan. Ze stellen dat een mutatie op het KRAS-gen - het gen dat de groei van cellen reguleert - een verhoogd risico betekent bij het ontstaan van de aandoening. De mutatie zou voorkomen bij 31% van de vrouwen met de aandoening en slechts bij 5,8% van de vrouwen zonder endometriose.[7][5]

Externe factoren[bewerken]

  • Stress: Een studie van experts onder leiding van dr Appleyard op het vlak van endometriose die gepresenteerd werd op de 121e bijeenkomst van de American Physiological Society toonde aan dat stress een grote invloed vormt op de ontwikkeling van endometriose. De studie werd uitgevoerd op ratten die geïnduceerd werden met endometriosecellen. Vervolgens werden de dieren blootgesteld aan chronische en stressvolle situaties die de dieren niet zelf konden beheersen. De dieren die niet geïnduceerd waren ontwikkelde geen endometrioseblaasjes. De dieren die wel geïnduceerd waren, maar niet aan stress waren blootgesteld ontwikkelde endometriosehaarden van ongeveer 0,96 mm per dier. De dieren die geïnduceerd waren en aan stress werden blootgesteld ten slotte ontwikkelden endomoetriosehaarden van gemiddeld 5,27mm per dier. De wetenschappers concludeerde hierdoor dat er een verband is tussen de waargenomen mestcellen in de dikke darm en het verhoogde niveau van inflammatoire cellen in het buikvlies bestaat ten gevolge van een reactie van het immuunsysteem aangezien dit zowel werd waargenomen bij de ratten als bij de menselijke endometriosepatiënten.[8]
  • (Anti-) Conceptie: De aandoening komt in Derdewereldlanden minder vaak voor dan in de Westerse samenleving. Mogelijk speelt hierin het feit dat men aldaar op jongere leeftijd kinderen krijgt en vrouwen gemiddeld vaker zwanger zijn. In de westerse samenleving houden vrouwen meer controle over hun vruchtbaarheid, waardoor ze in hun leven meer menstrueren en de kans op endometriose bijgevolg toeneemt.[9]
  • Milieuvervuiling: Dierproeven tonen aan dat dioxinen en PCB's een risicoverhogende factor vormen voor de ontwikkeling van endometriose. Er zijn echter vooralsnog geen bewijzen geleverd dat dit bij de mens ook zo is. Wel is er een studie van Duitse wetenschappers uit 1992 die aantoont dat vrouwen met hoge bloedniveau's van PCB's een hogere prevalentie hadden van endometriose.[10] De toxines hebben de neiging zich op te slaan in dierlijke vetten, zoals vlees- en vis en zuivelproducten. Er zijn dan ook aanwijzingen dat een vegetarisch dieet - waardoor de producten die de meeste organochlorines bevatten vermeden worden - een positief effect op de aandoening heeft. Daar er echter ook residuen van pesticiden (gechloreerde koolwaterstoffen) op niet-organische groenten en fruit kunnen achterblijven is het uiterst belangrijk om deze steeds goed te wassen.[11]
  • Voeding: Bepaalde voedingsstoffen hebben vermoedelijk een invloed op de ontwikkeling van de aandoening. Zo toonden onderzoekers van de Harvard School of Public Health aan dat vrouwen die veel cafeïne gebruiken een hogere kans lopen om endometriose te krijgen.[12]

Symptomen[bewerken]

Endometriose kan geheel asymptomatisch zijn, de meest voorkomende symptomen zijn:

Naast deze symptomen kunnen er nog andere klachten zijn, deze zijn bijna altijd cyclusgerelateerd maar kunnen na verloop van tijd constant aanwezig zijn.

Behandeling[bewerken]

De behandeling gebeurt medicamenteus, operatief of door een combinatie van beide.

Lichamelijk en aanvullend onderzoek[bewerken]

Bij het speculumonderzoek is soms een blauwig plekje in de vaginaplooi tussen de baarmoederhals en de endeldarm zichtbaar. Bij het vaginaal toucher kan de arts voelen dat de eierstokken gezwollen zijn als er endometriomen in zitten, of pijn bij het opdrukken van de baarmoeder. Endometriomen zijn bij echografie op het beeldscherm zichtbaar als ronde grijze structuren. Om definitief de diagnose 'endometriose' te kunnen stellen is een laparoscopie (kijkoperatie) nodig. In het bloed kan de tumormarker Ca-125 verhoogd zijn, terwijl er geen tumor aanwezig is.

Geneesmiddelen[bewerken]

Operatief[bewerken]

Via een laparoscopie of laparotomie Hierbij kunnen verschillende technieken worden gebruikt waaronder coagulatie of laser-evaporisatie van de endometriosehaarden.[17] Endometriose-cysten verdwijnen niet door medicatie, dus zullen in de regel operatief worden verwijderd. Adhesies, die ontstaan door endometriose, kunnen worden losgemaakt. In sommige gevallen wordt er een gedeelte van de darmen verwijderd. In zeer uitzonderlijke gevallen vindt een (gedeeltelijke) cystectomie (verwijdering van de blaas) plaats.

Als laatste redmiddel: verwijderen van de eierstokken (ovariëctomie), en in sommige gevallen ook de baarmoeder (hysterectomie).

Aanvullend[bewerken]

Een aangepast dieet, waarbij zoveel mogelijk dierlijke eiwitten (vlees, vis, zuivel), alcohol, tarwe- en sojaproducten, cafeïne, suiker- en andere zoetstoffen (ook aspartaam, sacharose, e.d.), chocolade en gefrituurd voedsel vermeden wordt. De nadruk bij een endometriose-dieet ligt op gedroogde en verse vruchten en groenten (en dan vooral peulvruchten en zeewieren) en suikervrije dranken (zoals kruidenthee en verse vruchtensappen).[18]

Gevolgen op lange termijn[bewerken]

  • Ovariumkanker: Op lange termijn zou endometriose kunnen leiden tot een verhoogd risico op eierstokkanker. Een onderzoek uit 2012 bij 7911 vrouwen - waarvan 738 met een endometriose-achtergrond - toonde aan dat er een verhoogd risico bestaat van ongeveer 20,2% voor vrouwen met deze aandoening.[19] Dit zou niet komen door medicijnen ter behandeling van onvruchtbaarheid maar door de ontstekingen ten gevolge van de endometriose, zo toont een studie van onderzoekers aan de University of Pittsburgh - Graduate School of Public Health.[20]
  • Darmontsteking: Een Deens onderzoek bij 37000 vrouwen met endometriose over een periode van 30 jaar toonde aan dat er een verhoogd risico van 50% bestaat op de ontwikkeling chronische darmontsteking. Bij de subgroep waarbij de endometriose chirurgisch was vastgesteld, was er zelfs een verhoogd risico van 80%.[21]
  • Vruchtbaarheidsproblemen ten gevolge van de verkleving van de eileiders. Andere mogelijke gevolgen zijn de vorming van cystes die de innesteling van de eicel verhinderden of verminderde beweeglijkheid van de eileider ten gevolge van de endometriose. In het geval van verminderde infertiliteit wordt er vaak gekozen voor een KI- of IVF-behandeling.[22]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Endometriose; UZ Leuven
  2. Dharmesh Kapoor and Willy Davila, 'Endometriosis', eMedicine (2005).
  3. Endometriose; Academisch Medisch Centrum; 8 maart 2011
  4. Endometriose; ConsuMed
  5. a b Genmutatie verhoogt risico op endometriose; artsennet.nl; 7 februari 2012
  6. Oorzaken endometriose; ConsuMed
  7. Genetische oorzaak endometriose bekend; Mama apps;
  8. Stress worsens symptoms of endometriosis; News Medical; 8 april 2008
  9. Voorlichtingsfolder endometriose; Beatrixziekenhuis Gorinchem
  10. Holloway M.; An epidemic ignored: endometriosis linked to dioxin and immunologic dysfunction; Sci Am; 1994;270:24-6.
  11. Endometriose; Voeding en Gezondheid; 17 februari 2000
  12. Grodstein F, Goldman MB, Ryan L, Cramer DW; Relation of female infertility to consumption of caffeinated beverages; Am J Epidemiol; 1993;137:1353-60.
  13. Endometriose en pijn, huidige stand van zaken; FREYA; september 1999
  14. a b symptomen endometriose; Endometriose.nu
  15. Beterschap: 11 tips bij endometriose; Ode; 13 februari 2010
  16. Endometriosis signs, symptoms en treatment; Disabled world; 8 februari 2009
  17. Coagulation versus excision of primary superficial endometriosis: a 2-year follow-up. Radosa MP, Bernardi TS, Georgiev I, Diebolder H, Camara O, Runnebaum IB. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2010 Jun;150(2):195-8.
  18. Endometriose-dieet; Van Hulst - Praktijk voor Chinese geneeskunde
  19. Overiumkanker door endometriose; Medisch Contact; 2 maart 2012
  20. Onvruchtbaarheid en eierstokkanker; Medisch Contact; 29 januari 2002
  21. Endometriose vergroot kans op darmontsteking; Artsennet; 20 december 2011
  22. Endometriose; Jonge Gezinnen - zwanger