Acupunctuur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Acupunctuurkaart uit de Ming-dynastie

Acupunctuur (vereenvoudigd Chinees: 针灸; traditioneel Chinees: 針灸; pinyin: zhēn jiǔ; Kantonees: Cham Kauw; Latijn acus = naald en pungere = steken) is een onderdeel van een behandelmethode in de traditionele Chinese geneeskunde. Hierbij worden naalden op zogenaamde acupunctuurpunten in het lichaam gestoken. Deze methode bestaat beweerdelijk meer dan 2500 jaar en is nauw verbonden met Chinese filosofie. Sinds de bronstijd worden metalen naalden gebruikt. Voor die tijd gebruikte men vermoedelijk naalden van botsplinters of steen.

De eerste Europese verhandeling over acupunctuur is in 1683 geschreven door Willem ten Rhijne, die enkele jaren op Dejima verbleef. Daar maakte hij kennis met een eeuwenoud handboek dat gebruikt werd door Japanse acupuncturisten.

Beginselen[bewerken]

Traditionele acupunctuur bestaat uit het inbrengen van roestvrijstalen naalden in verschillende delen van het lichaam (hao tjen-naalden). Bij moderne toepassing kunnen eventueel andere stimuli op punten van keuze worden toegepast, zoals bestraling met laser, een laagfrequente wisselstroom op de geplaatste naalden of zelfs toediening van kleine injecties in acupunctuurpunten. Sommige praktiserende acupuncturisten plaatsen naalden op, of bij de plaats van de ziektehaard, waar anderen punten kiezen op basis van de symptomen. In de traditionele acupunctuur wordt meestal een combinatie van punten gebruikt.

Binnen de traditionele Chinese geneeskunde verklaart men ziekte en gezondheid (onder meer) de volgende uitgangspunten:

  • Levensenergie (ook wel: chi) circuleert door 12 meridianen die vertakkingen hebben naar alle organen en lichaamsfuncties.
  • De realiteit is dualistisch geordend naar een van de tegengestelde kwaliteiten van chi: hetzij Yin (vrouwelijk, donker, koud, zacht, ontvangend, comprimerend, enzovoorts) dan wel Yang (mannelijk, licht, warm, hard, gevend, expanderend, enzovoorts.)
  • Fenomenen uit de natuur en het lichaam zijn geordend naar vijf groepen die elementen worden genoemd: water, hout, vuur, aarde en metaal. Deze 5 elementen vormen een cyclisch geheel.
  • Ziekte wordt toegeschreven aan een uit het evenwicht zijn van qi. Waar het normale stromen van qi geblokkeerd of anderszins uit balans raakt gaat dat gepaard met verschijnselen c.q. symptomen. Met praktijken zoals acupunctuur en qigong probeert men dit evenwicht te herstellen.

Ooracupunctuur[bewerken]

Ooracupunctuurpunten

Ooracupunctuur, ook auriculotherapie genoemd, is een van de vormen van (niet klassiek Chinese) acupunctuur. In het oor bevinden zich volgens acupuncturisten punten die overeenkomen met de diverse organen in het menselijk lichaam, hersenen, hart, ledematen en dergelijke die door middel van acupunctuur gestimuleerd kunnen worden. Met behulp van een applicator worden zeer kleine stalen, verguld stalen of titaannaalden (0,75 x 1,00 mm) semi-permanent in de huid gebracht. Ook kunnen punten worden gestimuleerd met gewone acupunctuurnaalden, laserbestraling, massage of manipulatie.

De Franse arts Paul Nogier ontdekte deze methode in het midden van de 20e eeuw na observaties van een volksgeneeskundig gebruik om bij lage rugpijn een bepaalde plaats op de oorschelp te prikkelen. De Franse neurofysioloog David Alimi vond in 2002 dat het steken van een naald in het ooracupunctuurpunt dat zou corresponderen met de duim eenzelfde verandering aan de sensibele hersenschors te zien geeft op een functionele MRI scan als mechanische stimulatie van de duim zelf.[1]

Bij wijze van 'integrative medicine' wordt ooracupunctuur onder meer in klinieken buiten Nederland aangewend voor de behandeling van chronische ziekten, zoals onder andere ziekte van Parkinson en pijnbestrijding, al dan niet in combinatie met reguliere geneesmiddelen.

Segmentale acupunctuur[bewerken]

Effecten van het prikken van een acupunctuurpunt kunnen binnen de klassieke acupunctuur worden verklaard vanuit het traditionele Chinese wereldbeeld. Indicaties voor punctie van veel van zulke punten worden evenwel regulier medisch begrijpelijk wanneer men die beziet binnen het kader van segmentale relaties. Beoefenaars van segmentale acupunctuur prikken of injecteren punten in huid, onderhuids bindweefsel, spierweefsel enzovoort om via de daarmee samenhangende ruggenmergsegmenten weefsels of organen op afstand te beïnvloeden. Het injecteren van acupunctuurpunten met farmacologische stoffen, wordt 'wet needling' of 'nat prikken' genoemd, ook wel farmacoacupunctuur, en is voorbehouden aan artsen.

Geschiedenis[bewerken]

In een der oudste leerboeken over geneeskunde, de "Nei-Tjing" (of "Neijing") (het 'Boek van de Gele Keizer') uit 200 à 300 v. Chr. (dat uit ongeveer dezelfde tijdsperiode stamt als de I Tjing) werd acupunctuur reeds besproken.[2] Hierin wordt acupunctuur weliswaar als mogelijke behandelingsmethode besproken, maar wordt er ook op gewezen dat naast acupunctuur ook behandeling met geneesmiddelen en psychosomatische methoden plaatsvinden kan. De oudste publicatie waarin acupunctuurpunten en meridianen in Europa door een westerse arts werden bekendgemaakt dateert van 1683 (het proefschrift Dissertatio de arthritide van Willem ten Rhyne). In de 18e eeuw ontstaat er in Europa met de opkomst van het rationalisme (en door de uitwisselingen van culturen die door de koloniale ontdekkingsreizen tot stand zijn gebracht) tevens interesse in de oude Chinese en Japanse tradities en beschavingen, hetgeen weerklinkt in de literatuur en filosofische geschriften uit die tijd waarin aandacht voor oosterse levenshoudingen aanwijsbaar is.[3] Door het westerse superioriteitsgevoel waarvan de periode vanaf circa 1800 is doordrongen werd de Chinese geneeskunst in Europa lange tijd echter niet serieus genomen. Door de opkomst van aandacht voor elektro-magnetische processen vanaf begin 20e eeuw (onder andere ook de ontwikkeling van het Elektro-encefalogram) werd ook de studie naar effectiviteit en werking van acupunctuur aangewakkerd. De rol van meridianen in de acupunctuur werd in verband gebracht met de banen van lagere elektrische weerstand van de huid (potentiaalverschillen).[4] De benaming 'meridiaan' stamt van de Franse arts Soulié de Morant, die trachtte als een der eersten om een wetenschappelijk gezichtspunt te bepalen. Aanhangers der acupunctuur verwierpen de term soms omdat het begrip 'meridiaan' een incomplete vertaling van het begrip 'king' (tjing, mei) uit de Nei-Tjing zou betreffen, en een meridiaan een aardrijkskundige connotatie van een denkbeeldige lijn op de aardbol zou zijn, terwijl ze in de realiteit van de energiebanen zouden geloven. Andere aanhangers daarentegen vonden de term passend, juist omdat het fictieve banen zou betreffen. In de originele Chinese termen zouden de energiebanen psychosomatische functies zijn, die de huid en organen op een bepaalde manier met elkaar verbinden.

Effectiviteit[bewerken]

Acupunctuurnaalden

De World Health Organization (WHO) overzag in 1979 het samenstellen van een lijst van aandoeningen waarbij mogelijk het gebruik van acupunctuur zinvol zou kunnen zijn. Een WHO-rapport maakt melding van een aantal wetenschappelijke publicaties waarin nader wordt onderbouwd dat acupunctuur in een effectieve behandeling kan voorzien van een variëteit aan aandoeningen, symptomen en condities.[5]

Controversen[bewerken]

Over de werkzaamheid van acupunctuur bestaat veel controverse. Als argument voor de effectiviteit wordt wel aangevoerd dat een groot deel van de wereldbevolking regelmatig gebruik maakt van acupunctuur. Ook de WHO publiceerde na de door haar geëntameerde Consultations on (in 1979 te Beijing en in 1996 Cervia) op basis van analyse van tal van wetenschappelijke publicaties positieve berichten over de werkzaamheid van acupunctuurbehandeling. De WHO betitelt acupunctuur als een effectieve behandelmethode van onder meer nier- en galsteenkoliek, allergische rinitis waaronder hooikoorts, lage rugpijn, nekpijn, hoofdpijn, misselijkheid, braken, reumatoïde artritis, tennisarm, kniepijn, enzovoorts.[6] [7] De WHO beschrijft een uitgebreide lijst van indicaties waarbij acupunctuur mogelijk effectief zou kunnen zijn of tenminste overwogen zou kunnen worden, maar die nog nader zouden dienen te worden onderzocht. In en buiten China werden en worden tandextracties en zelfs operaties uitgevoerd waarbij de anesthesie ten dele of zelfs volledig wordt gerealiseerd met acupunctuur.[8] In China werden onder Mao grote successen geclaimd bij het pijnloos uitvoeren van operaties met behulp van acupunctuur. Mao beval vanaf 1949 acupunctuur aan in plaats van de gebruikelijke chemische anesthetica, wellicht aangespoord door een tekort aan de gebruikelijke anesthetica.[9] Een Amerikaanse delegatie onder president Nixon kreeg patiënten te zien die schijnbaar grote operaties ondergingen met alleen acupunctuur als anesthesie. Later bleek dat deze patiënten van tevoren waren geselecteerd op een hoge pijngrens en zwaar waren geïndoctrineerd. Daarnaast bleken ze stiekem morfine toegediend te hebben gekregen via een infuus waarvan eerder werd gezegd dat dit alleen vocht en voeding bevatte.[10]

Zowel voor- als tegenstanders menen de werkzaamheid of onwerkzaamheid te kunnen beargumenteren of aantonen aan de hand van onderzoeken of publicaties. Uit sommige reviews blijkt dat acupunctuur een matig pijnstillend effect heeft (vergeleken met andere gebruikelijke behandelingen), maar uit andere reviews blijkt dat het bepalen van de effectiviteit van acupunctuur niet gemakkelijk is aan te geven[11] Vanuit de reguliere geneeskunde wordt het als probleem ervaren dat de met betrekking tot acupunctuur gangbare begrippen niet in de geneeskunde worden gehanteerd. Zo is bijvoorbeeld nooit een duidelijk anatomisch substraat voor meridianen en acupunctuurpunten vastgesteld. Op grond van het bovenstaande wordt acupunctuur binnen de reguliere geneeskunde als onwerkzaam gezien en beschouwd als kwakzalverij.[12] Een acupunctuurbehandeling kan tenslotte, evenals een conventionele medische behandeling, leiden tot complicaties. Net als bij iedere ingreep waarbij de huid gepenetreerd wordt kunnen bij acupunctuur lokale beschadigingen (zenuwbeschadiging), nabloedingen en infecties optreden. Infecties kunnen lokaal zijn, maar ook hepatitis B wordt wel toegeschreven aan het gebruik van niet-steriele naalden.[13] Professionele acupuncturisten bedienen zich uiteraard steeds van steriele naalden. Daarnaast zijn er gevallen beschreven van pneumothorax (een "klaplong").[14] Verder zijn beschreven een harttamponade en een nierbloeding. Indien uitgevoerd door ervaren acupuncturisten en bij gebruik van steriele naalden is de kans op complicaties gering.

Echte versus nagebootste acupunctuur[bewerken]

Veel oudere klinische studies hebben traditionele acupunctuur vergeleken met gebruikelijke behandelingsmethoden of geneesmiddelen. Dit is echter geen goede aanpak om de specifieke effectiviteit van acupunctuur te toetsen. Beter is de traditionele acupunctuur te vergelijken met een nagebootste, onechte of ‘nep’ (Engels ‘sham’) acupunctuur in eenzelfde behandelingsomgeving. Eventueel aangevuld met een patiëntengroep die in het geheel niet behandeld is. De patiënt is daarbij onwetend (‘blind') of hij/zij de echte of nagebootste behandeling ondergaat. De methodologische juiste aanpak is het gebruik van zogenaamd gerandomiseerd onderzoek met controlegroep, waarbij de patiënten willekeurig aan behandeling c.q. controlegroep worden toegewezen. In een aantal recente meta-analyses (overzicht- of verzamelstudies) wordt onderzoek gerapporteerd waarbij deze gecontroleerde onderzoeksmethode is toegepast op patiënten die leden aan artrose, rug- en nekklachten, postoperatieve pijn, hoofdpijn e.a. In de nagebootste acupunctuur werden bijvoorbeeld de naalden niet op de traditionele acupunctuurpunten ingebracht, penetreerden zij niet volledig de huid, of werden een soort tandenstokers gebruikt, waarmee alleen de huid werd aangeraakt.[15][16][17] In Nederland publiceerden epidemiologen van de R.U. Limburg, een serie artikelen over dit onderwerp.[18][19] Zij analyseerden een groot aantal publicaties over onderzoek naar het effect van acupunctuur bij chronische pijn, rug- en nekklachten, reuma, migraine, aangezichtspijn, astma en verslaving aan tabak, alcohol en drugs. De onderzochte studies werden daarbij ook beoordeeld op een aantal methodologische criteria. Opvallend was dat hoe beter het onderzoek was verricht (volgens diezelfde criteria), des te geringer het effect van acupunctuur bleek te zijn. De slotconclusie uit deze verzamelstudies was dat effecten van acupunctuur toe te schrijven zijn aan placebo.[20][21][22] Placebo-effecten zijn effecten van een behandeling die een gevolg zijn van, of versterkt worden door de context van het klinische behandeling, en niet primair toe te schrijven zijn aan een specifiek effect van behandelinginterventies.[23] Placebo-effecten hoeven niet per se alleen psychologische (bijvoorbeeld: suggestie) effecten te zijn maar kunnen ook fysiologische effecten zijn die bijvoorbeeld ingrijpen op de opioïde receptoren of pijncentra in de hersenen.[24] Het verzwijgen van mogelijke placebo-effecten door de behandelaar wordt als on-ethisch beschouwd volgens bepaalde richtlijnen[25][26]

Pijnreductie door acupunctuur : fysiologische aspecten[bewerken]

Acupunctuur vermindert ook de reacties op pijn bij proefdieren in het laboratorium, wat betekent dat het analgetische (pijnverminderende) effect niet louter hoeft te berusten op een 'geloof' in acupunctuur[27] Analgesie of pijnvermindering kan optreden bij bepaalde vormen van stress, vecht en paringsgedrag, of bij gevaarprikkels bij dieren. Ook kan pijnvermindering een gevolg zijn van prikkeling van andere gebieden op het lichaam dan het pijngebied. Neurale mechanismen die pijn reduceren berusten o.a. op endogene (= in de hersenen geproduceerde) opioïden die ingrijpen op pijncentra in de hersenen (o.a. het periaqueductale grijs). Deze stoffen hebben dezelfde uitwerking als bepaalde psychofarmaca zoals opiaten die pijn verminderen, maar kunnen ook vrijkomen als reactie op of prikkels uit de omgeving[28]. De opioïdreceptoren in het centrale zenuwstelsel waarop deze stoffen inwerken (en dus ook hun pijnreducerend effect) kunnen worden geblokkeerd door toediening van de stof naloxon. De analgetische werking van acupunctuur (zowel echt als nagebootst) zou mogelijk te maken kunnen hebben met dezelfde pijnreducerende stoffen. Een mogelijk bewijs daarvoor is dat toediening van naloxon ook het analgetisch effect van acupunctuur opheft[29]

Erkenning van acupunctuur[bewerken]

Acupunctuur is geen erkend medisch beroep en wordt in Nederland veelal tot de zogenoemde 'Complementary and Alternative Medicine' (complementaire en alternatieve geneeskunde) gerekend. In de Verenigde staten wordt CAM gedefinieerd als behandelwijzen die buiten de typische westerse (reguliere) geneeskunde vallen.[30] De Nederlandse Patiëntenvereniging voor Acupunctuur beschouwt acupunctuur als een (nog onvoldoende algemeen erkende) regulier medische behandelwijze.[31] Buiten Nederland heeft acupunctuur zich een niet onbelangrijke plaats verworven binnen de 'Integrative Medicine' (integrale geneeskunde). 'Integrative Medicine' kenmerkt zich door een elkaar wederkerig aanvullen van reguliere en niet-reguliere behandelwijzen. Binnen dit kader van 'Integrative Medicine' wordt acupunctuur onderwezen aan alleen al in de Verenigde Staten meer dan tachtig universiteiten, waaronder Harvard School, Mount Sinai School of Medicine, Stanford University en Dukes Uiniversity.[8] en heeft het haar plaats in de dagelijkse patiëntenzorg in klinieken als de Mayo Clinic.[32]

Acupunctuur wordt zowel door artsen als door niet-artsen uitgeoefend. In Nederland kunnen arts-acupuncturisten zich aansluiten bij de Nederlandse Artsen Acupunctuur Vereniging (NAAV), die ongeveer 300 leden heeft.[33] Niet-arts acupuncturisten kunnen lid worden van therapeuten-beroepsverenigingen zoals de Nederlandse vereniging van Traditionele Chinese Geneeskunde Zhong (NVTCG Zhong), de Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur (NVA) of de Nederlandse Werkgroep voor Praktizijns in de Natuurlijke Geneeskunst NWP.[34]

Sinds 1999 stelt de wet Colla (België) dat deze niet-conventionele behandelwijze de "mogelijkheid" krijgt te ijveren voor een erkenning als beroepsgroep. De eerste voorwaarde is dat zij zich verenigen. Een erkenning bleef tot heden echter uit omdat aan essentiële criteria niet wordt voldaan: sinds mei 1997 geldt het EU COST B4 rapport en het rapport van de zeven Belgische universiteiten waar in staat dat er eerst een bewijs dient geleverd te worden dat deze behandelingen werkzaam zijn alvorens sprake kan zijn van erkenning als beroepsgroep.[35]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. D. Alimi M.D e.a. 'Auricular Stimulation Measured On Functional Magnetic Resonance Imaging', , 2002, 13-2. http://dumenat.smbh.univ-paris13.fr/du/auriculo.htm
  2. De eerste tekst, de Suwen (素問), (ook bekend als de "Basale Vragen") behandelt de theoretische fundamenten van de Chinese geneeskunst en de diagnostische methoden. De tweede, en minder geciteerde tekst, de Lingshu (靈樞) (="Spirituele Spil"), bespreekt de acupunctuurtherapie in veel detail.
  3. Een voorbeeld hiervan is het toneelwerk "Zungchin" van Joost van den Vondel
  4. Drs. H. van Praag -"Acupunctuur" - 1972
  5. WHO 1996. ACUPUNCTURE: REVIEW AND ANALYSIS OF REPORTS ON CONTROLLED CLINICAL TRIALS; [1]
  6. WHO 1996. : REVIEW AND ANALYSIS OF REPORTS ON CONTROLLED CLINICAL TRIALS
  7. [2]
  8. Chinese Medicine in Early Communist China, 1945-1963 : A Medicine of Revolution, door Kim Taylor
  9. Barry L. Beyerstein en Wallace Sampson, Traditional Medicine and Pseudoscience in China: A Report of the Second CSICOP Delegation (Part 1), Special Report in The Skeptical Inquirer, vol. 20.4 (juli/augustus 1996)
  10. Acupuntcure Today
  11. Website IOCOB. Renckens: Geen kwakzalverij laten verzekeren URL geraadpleegd op 10 november 2007; http://www.ncahf.org/pp/acu.html
  12. http://www.kennisring.nl/smartsite.dws?id=52547
  13. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11845568?dopt=Abstract Bilateral pneumothorax in a young woman after PubMed
  14. Streitberger K, Kleinhenz J. Introducing a placebo needle into research. Lancet 1998;352:364–5.
  15. Madsen MV, Gøtzsche PC, Hrobjartsson A. treatment for : Systematic review of randomised clinical trials with , placebo , and no groups. BMJ. 2009;338:a3115.
  16. Manheimer E, Cheng K, Linde K, et al. for peripheral joint . Cochrane Database Syst Rev. 2010 Jan 20:CD001977
  17. ter Riet G, Kleijnen J, Knipschild P. A meta-analysis of studies into the effect of on addiction. BRIT J GEN PRACT 1990;40(338):379-382
  18. ter Riet G, Kleijnen J, Knipschild P. and chronic pain : a criteria-based meta-analysis. J CLIN EPIDEMIOL 1990;43(11):1191-1199
  19. Donald M. Marcus, MD. Is for a Placebo Treatment? An examination of the evidence. The Rheumatologist. Novmber 2010.
  20. Moffet HH. Sham may be as efficacious as true : a systematic review of clinical trials. J Altern Complement Med 2009;15: 213–6.
  21. Ji-Sheng Han. Acupuncture analgesia: Areas of consensus and controversy PAIN 152 (2011) S41–S48
  22. Miller FG, Kaptchuk TJ. The power of context: Reconceptualizing the placebo effect. J R Soc Med. 2008;101:222-225
  23. Levie, J.D., Gordon, N.C. & Fields, H.L. (1979). The role of endorhpins in placebo analgesia. in: Advances in Pain Research and Therapy, Vol 3, J.J. Bonica et al (Eds). New York. Raven Press.
  24. Price DD. New facts and improved ethical guidelines for placebo analgesia. J Pain. 2005;6:213-214.
  25. Bok S. Ethical issues in use of placebo in practice and clinical trials. In: Guess HA, Kleinman A, Kusek JW, Engel LW. The Science of the Placebo. Toward an Interdisciplinary Research Agenda. London: BMJ Books; 2002:53-74.
  26. Carlson, N.R. (2001). 7th Edition. Physiology of Behavior. Allyn and Bacon, Boston.
  27. Basbaum, A.I. and Fields, H.L. (1978). Endogenous pain control mechanisms: Review and hypothesis. Annals of Neurol., 4, 451-462
  28. Mayer et al. (1976). In: Advances in Pain Research and Therapy Vol 1. J.J. Bonica and D. Albe-Fessard (Eds) New York, Raven Press.
  29. Mayo Clinic: 'Complementary and alternative medicine: What is it?'
  30. Nederlandse Patiëntenvereniging voor Acupunctuur
  31. Mayo Clinic: 'Complementary Acupuncture'
  32. Nederlandse Artsen Acupunctuur Vereniging
  33. NVA; NWP
  34. Website SKEPP. Het COST B4-Rapport (Internet Archive) URL geraadpleegd op 30 september 2009