Ubuntu (Linuxdistributie)

Ubuntu
Ubuntu 12.10
Ontwikkelaar	Canonical en de gemeenschap
OS-familie	GNU/Linux
Bronmodel	FOSS
Laatste uitgave	13.04  (25 april 2013)
Codenaam	13.04: Raring Ringtail
Laatste bètaversie	13.04  (4 april 2013)
Kerneltype	Monolitische kernel
Licentie	GPL en anderen
Status	Actief
Website	www.ubuntu.com, www.ubuntu-nl.org en www.ubuntu-be.org
Portaal    Informatica Vrije software

Verschillende Ubuntudistributies op cd-rom. Dit zijn echter al oudere versies.

Ubuntu is een Linuxdistributie voor desktopcomputers, laptops, servers, tablets en smartphones. Dit besturingssysteem is beschikbaar in een groot aantal talen, waaronder het Nederlands. De makers van Ubuntu leggen de nadruk op gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid voor gebruik thuis, op school en op het werk. Er bestaat ook een servereditie onder de naam Ubuntu Server. Voor scholen is er Edubuntu met speciale programma's voor het onderwijs.

Ubuntu is gebaseerd op de Linuxdistributie Debian, maar onderscheidt zich hiervan door twee keer per jaar nieuwe versies uit te brengen. De nummers daarvan verwijzen naar de maand en het jaar van de verschijningsdatum.

De naam komt van het concept Ubuntu uit de Zoeloe-cultuur in Zuid-Afrika. Het betekent zoiets als "menselijk zijn voor anderen".

Verspreiding

Ubuntu is vrije software en gratis beschikbaar. Hierdoor is het besturingssysteem in ontwikkelingslanden populairder dan betaalde besturingssystemen. Het besturingssysteem kan worden gedownload als ISO-bestand en op een cd of dvd worden gebrand, maar het is ook mogelijk installatiemedia te bestellen tegen betaling van verzendkosten.

Canonical Ltd. bood vroeger ook de mogelijkheid gratis officiële cd's te bestellen via de ShipIt-dienst, waarbij men zelfs geen verzendkosten hoefde te betalen. In april 2011 besloot Canonical Ltd. vanaf versie 11.04 de ShipIt-dienst stop te zetten. Dit omdat veel westerse landen tegenwoordig een goede en snelle breedbandverbinding hebben. Er worden nog wel cd's in de webwinkel van Canonical Ltd. verkocht.

De Ubuntu-cd's zijn uit te proberen zonder dat installatie daarvoor benodigd is. Voor de gebruikers van wie zijn computer niet voldoet aan de minimale systeemeisen voor deze live-cd, bestaat een alternatieve cd met een niet-grafische installatie.

Het is ook mogelijk om het ISO-bestand van Ubuntu op een USB-stick te plaatsen met een hulpprogramma zoals UNetbootin.

Populariteit

In korte tijd is Ubuntu uitgegroeid tot de populairste Linuxdistributie onder particuliere gebruikers. De distributie kent een grote en actieve gebruikersgemeenschap. Lokale groepen Ubuntu-enthousiastelingen- zogenaamde LoCo Teams (local community teams) - zijn in vele landen actief. Sommige daarvan, onder meer het Belgische en het Nederlandse team, genieten officieel erkenning door Canonical.

De website DistroWatch geeft een goede indicatie van de populariteit van Ubuntu. Begin november 2008, een paar dagen na uitgifte van 8.10, stond Ubuntu op de eerste plaats van de afgelopen maand, de afgelopen drie maanden, het afgelopen half jaar en het afgelopen jaar. En dan zijn varianten als Kubuntu, Xubuntu en dergelijke nog niet meegeteld.

Desktoplinux.org heeft na onderzoek geconcludeerd dat Ubuntu, met daarin Kubuntu, Xubuntu en Edubuntu meegerekend, het grootste gebruikerspercentage heeft, met circa 30% van de GNU/Linux-desktopgebruikers.

Het Ministerie van Onderwijs en Wetenschap van Macedonië heeft het initiatief genomen om meer dan 180 000 Linuxdesktops aan scholen te schenken en stimuleert ook elke student in het land om Ubuntu-werkstations te gebruiken.

Op 9 oktober 2008 werd bekend dat alle servers van de Wikimedia Foundation, de organisatie achter onder andere Wikipedia, gemigreerd zullen worden naar Ubuntu 8.04.

Software

Ubuntu kan alle voor Linux geschreven software draaien. Daarnaast kan een groeiend aantal programma's voor Windows worden gedraaid onder Wine, een opensource-implementatie van de Windows API en programmabibliotheken.

Een installatie van Ubuntu bevat een aantal standaardprogramma's, zoals systeemgereedschap, het kantoorsoftwarepakket LibreOffice, de webbrowser Firefox, het e-mailprogramma Thunderbird en een reeks kleine spellen. Ubuntu gebruikt, net als Debian, het pakketbeheersysteem apt. Sinds Ubuntu 9.10 wordt Ubuntu Software Center gebruikt voor het beheren van softwarepakketten.

Categorieën

Beschikbare software wordt in de volgende categorieën onderverdeeld:

main

Vrije software met officiële ondersteuning.

restricted

Niet-vrije software met officiële ondersteuning. Deze categorie bevat propriëtaire stuurprogramma's.

universe

Vrije software met ondersteuning van de gebruikersgemeenschap. Met andere woorden het gaat hier wel om vrije software, maar deze zit niet standaard in een van de Ubuntu-distributies.

multiverse

Niet-vrije software met ondersteuning van de gebruikersgemeenschap.

backports

Nieuwe software uit nieuwere Ubuntu-versies (meestal ontwikkelingsversies).

64 bit

Ubuntu is er in 32 bit en in 64 bit. Indien de 64 bitversie van Ubuntu wordt gebruikt, dan is vrijwel al deze software ook in 64 bit beschikbaar. Alleen eventuele closed-source software zal in 32 bits beschikbaar zijn, maar deze kunnen door middel van de bibliotheek ia32-libs toch gebruikt worden.

Propriëtaire software

Het grootste gedeelte van de software die bij Ubuntu geleverd wordt is vrije software. Voor drivers waarvoor geen goed vrij alternatief is worden echter propriëtaire stuurprogramma's meegeleverd. Propiëtaire software is software waarvan de broncode in het bezit van een bedrijf is dat alle rechten op deze software bezit. Een voorbeeld hiervan zijn de stuurprogramma's van Nvidia voor grafische kaarten, die hun chipset bevatten.

Een aantal multimediaformaten, zoals MP3, is beschermd door software-octrooien en kunnen niet in de officiële distributies van Ubuntu worden opgenomen. Ondersteuning voor deze mediaformaten is echter toe te voegen na de installatie van het besturingssysteem. Ook een aantal bekende TrueType-lettertypes is beschermd door intellectuele eigendomsrechten en wordt niet meegeleverd met de officiële distributie.

Veiligheid en privacy

Virussen

Voor op Linux gebaseerde besturingssystemen zijn er vrijwel geen virussen, waardoor ook Ubuntu hier minder vatbaar voor is. Hoewel er enkele virussen zijn ontwikkeld voor GNU/Linux, worden die in het algemeen beschouwd als onderzoeksobjecten.

Een mogelijke verklaring hiervoor is dat Linux een klein marktaandeel heeft vergeleken met bijvoorbeeld Microsoft Windows. Het zou simpelweg niet aantrekkelijk zijn om virussen voor Linux te maken, gezien de grote meerderheid van particulieren en organisaties die Microsoft Windows gebruikt. Dit argument werd bijvoorbeeld door Microsofts CEO Steve Ballmer gebruikt. Anderen hechten hier weinig waarde aan en wijzen erop dat Linux een groot marktaandeel heeft op de servermarkt, vooral wat betreft webservers. Dat laatste zou dan juist wel aantrekkingskracht moeten uitoefenen op virusmakers, wanneer Ballmers logica klopt. De claim dat Linux nauwelijks vatbaar is voor virussen zou bovendien een provocerende werking op virusmakers kunnen hebben.

Als het klopt wat Ballmer en anderen zeggen, zou dat betekenen dat het aantal virussen voor Linux zal toenemen, wanneer het marktaandeel stijgt. Dit is tot nu toe echter niet het geval geweest. Voor Mac OS X zijn intussen al enkele virussen ontwikkeld, door het stijgend marktaandeel. Dit is een besturingssysteem dat eveneens op Unix gebaseerd is. Mac OS X wordt meer gebruikt dan Linux.

Een andere mogelijke verklaring is het rechtensysteem dat Linux gebruikt. Het is onder Linux namelijk niet mogelijk voor software om iets op het systeemgedeelte van de computer te veranderen zonder dat de gebruiker er expliciet toestemming voor geeft, door het intypen van een wachtwoord. De meeste Linux-distributies vragen om een apart wachtwoord voor de rootgebruiker voordat systeeminstellingen gewijzigd kunnen worden. Ubuntu gebruikt echter voor alle systeemtaken sudo (superuser do), waarbij de gebruiker niet het rootwachtwoord moet invullen (de standaardprocedure op UNIX-systemen) maar zijn/haar eigen wachtwoord (vergelijkbaar met Mac OS X), bovendien kunnen enkel de gebruikers die in /etc/sudoers staan hun rechten verhogen. De gebruiker zal dus altijd zijn/haar wachtwoord moeten invullen voordat het virus zich kan installeren. In Microsoft Windows daarentegen werken veel gebruikers altijd in de beheerdersmodus, zodat virussen wel controle over het systeem kunnen uitoefenen.

Versies

Ubuntu werkt met een versiesysteem dat verwijst naar het jaartal en de maand van uitgave. Zo verwijst versie 8.04 naar 2008, maand 4 (april). Ubuntu verschijnt tweemaal per jaar, in april en in oktober. Versie 6.06, 'Dapper', verscheen twee maanden later dan oorspronkelijk gepland, om diverse verbeteringen alsnog te kunnen aanbrengen; vandaar dat deze 6.06 heet in plaats van 6.04.

Versie	Datum van uitgave	Codenaam	Nederlandse vertaling
4.10	20 oktober 2004	Warty Warthog	Wrattig zwijn
5.04	8 april 2005	Hoary Hedgehog	Eerbiedwaardige egel
5.10	13 oktober 2005	Breezy Badger	Frisse (vernieuwende) das
6.06 LTS	1 juni 2006	Dapper Drake	Goedgeklede woerd/eendagsvlieg
6.10	26 oktober 2006	Edgy Eft	Prikkelbare/bijdehante salamander
7.04	19 april 2007	Feisty Fawn	Assertief/strijdlustig hertenkalf
7.10	18 oktober 2007	Gutsy Gibbon	Moedige gibbon
8.04 LTS	24 april 2008	Hardy Heron	Ruige reiger
8.10	30 oktober, 2008	Intrepid Ibex	De (stout)moedige steenbok
9.04	23 april 2009	Jaunty Jackalope	Kwiek krijgskonijn (mythisch figuur)
9.10	29 oktober 2009	Karmic Koala	Karmische koala
10.04 LTS	29 april 2010	Lucid Lynx	Heldere lynx
10.10	10 oktober 2010	Maverick Meerkat	Non-conformistisch stokstaartje
11.04	28 april 2011	Natty Narwhal	Nette narwal
11.10	13 oktober 2011	Oneiric Ocelot	Dromerige pardelkat
12.04 LTS	26 april 2012	Precise Pangolin	Precies schubdier
12.10	18 oktober 2012	Quantal Quetzal	Kwantale quetzal
13.04	25 april 2013	Raring Ringtail	Energieke katfret
13.10	25 oktober 2013	Saucy Salamander

Kleur	Betekenis
Rood	Niet-ondersteunde versie
Oranje	Enkel Server-versie wordt nog ondersteund
Groen	Ondersteunde versie
Blauw	Toekomstige versie

Versie 6.06, 8.04, 10.04 en 12.04 zijn uitgebracht als een Long Term Support (LTS)-release. Dat wil zeggen dat Canonical gedurende een langere periode garandeert dat de release ondersteund wordt door patches: de desktopversie zal minimaal 3 jaar worden ondersteund, de serverversie minimaal 5 jaar. Canonical biedt ook een betaalde vorm van ondersteuning. Elke twee jaar wordt er een LTS-versie uitgebracht.

In de spreektaal worden de codenamen vaak afgekort tot het eerste woord, bijvoorbeeld 'precise'. Dit zijn ook de namen van de pakketbronnen voor Ubuntu.

Voor iedere versie moeten nieuwe teksten worden vertaald. Meestal zijn deze vertalingen nog niet volledig: meegeleverde software is vaak niet volledig vertaald.

Grumpy Groundhog

Er waren ook plannen voor een versie van Ubuntu die altijd in ontwikkeling is en nooit uitgebracht zal worden, namelijk Grumpy Groundhog ('knorrige marmot'). Deze zal altijd de allernieuwste software hebben en daarom mogelijk instabiel zijn. Deze versie zal dan ook alleen bedoeld zijn voor ontwikkelaars. Anno 2012 is er weinig tot geen activiteit meer bij het Grumpy Groundhog-project.

Ubuntu 12.04 LTS

Long Term Support (LTS): deze release wordt minimaal 5 jaar van veiligheids- en stabiliteits-updates voorzien. De belangrijkste veranderingen die in Ubuntu 12.04 zijn doorgevoerd:

• Linuxkernel standaard versie 3.2.
• De Unity-interface is weer op de schop genomen, en gebruiksvriendelijker gemaakt.
• Verwijderen van Mono wegens plaatsgebrek op de gemaakte live-cd.
• Rhythmbox is opnieuw de standaard mediaspeler.
• HUD werd geïntegreerd, waarmee applicatiemenu's doorzoekbaar werden gemaakt.

Ubuntu 12.04 is ondanks veel onduidelijkheid en discussies toch nog kleiner dan 700 MB en past hiermee nog steeds op een cd, dit is echter wel ten koste gegaan van een aantal tools waaronder Wubi en het Mono-framework. Deze zijn echter nog los te verkrijgen en kunnen toegevoegd worden aan het installatiemedium.

Ondersteuning voor Secure Boot, geïntroduceerd op Windows 8-computers als onderdeel van UEFI, werd toegevoegd aan Ubuntu 12.04.2. Hierdoor zouden Windows 8-computers met UEFI-firmware Ubuntu kunnen opstarten.

Ubuntu 12.10

Ubuntu 12.10 bevat volgende wijzingen:

• Unity 2D wordt niet meer ondersteund of ontwikkeld; de terugvalmodus is de Gallium llvmpipe-software.
• Amazon-zoekresultaten in de dash.
• De alternate-installer werd weggelaten doordat Ubiquity, het installatieprogramma van Ubuntu, extra functionaliteit verkreeg.
• Ondersteuning voor secure boot op UEFI-systemen.
• WebApps: integreert websites in het besturingssysteem zoals desktopapplicaties (Gmail, Twitter, Facebook).
• Online services: controleert alle diensten vanuit één venster en integreert deze bij zoekopdrachten in Unity (bijvoorbeeld Google Drive-ondersteuning voor het zoeken naar bestanden).
• Dash-voorbeelden: miniatuurweergaven in de Unity Dash.
• Linuxkernel 3.5.4, GNOME 3.6, Nautilus 3.4 en Unity 6.8.0.
• Standaardapplicaties bijgewerkt: Firefox 16.0.1, Thunderbird 16.01, LibreOffice 3.6.2, Totem, Shotwell en Rythmbox.
• Mogelijkheid om de volledige schijf te versleutelen bij de installatie.

Ubuntu 12.10 is in de meeste gevallen groter dan 700 MB (afhankelijk van de editie) en past daarom niet meer op een cd.

Wubi

Sinds versie 8.04 is het mogelijk Ubuntu te installeren met behulp van een Windows-programma Wubi. Windows-gebruikers kunnen dan direct vanuit Windows hun nieuwe Ubuntu-versie installeren. Er wordt dan een extra bootoptie in de bootloader van Windows gemaakt (dual-boot) in plaats van de gebruikelijke installatie van GRUB, waarbij de gebruiker tijdens het opstarten van de computer kan kiezen of hij Ubuntu of Windows op wilt starten. Wubi maakt het installeren van Ubuntu eenvoudig doordat partitioneren overbodig is; deze optie installeert Ubuntu in een groot bestand op een bestaande partitie dat vanuit Ubuntu gezien een echt bestandssysteem is. Wanneer de gebruiker de installatie ongedaan wil maken kan hij Ubuntu net zoals normale Windows-programma's weer eenvoudig verwijderen via het configuratiescherm. Vanaf Ubuntu 12.04 zit Wubi niet meer standaard bij Ubuntu om ruimte te besparen, het kan wel los worden gedownload. Vanaf 13.04 is het niet langer beschikbaar op de live-cd.

Gerelateerde distributies

Aan Ubuntu is een aantal andere projecten, edities of smaken (flavours) gerelateerd, waarvan Kubuntu de populairste is.

Een aantal van deze distributies verschilt door het gebruik van een andere desktopomgeving. Ubuntu gebruikt standaard GNOME en vanaf versie 11.04 Unity als desktopomgeving, maar het is eenvoudig andere desktopomgevingen te installeren. Kubuntu bijvoorbeeld maakt gebruik van KDE, maar is in de basis hetzelfde. Dit principe wordt ook gevolgd met Xubuntu, een versie van Ubuntu die Xfce (een lichte desktopomgeving, die daardoor beter geschikt is voor oude systemen) gebruikt en Elbuntu, een versie die Enlightenment gebruikt, eveneens een lichtere desktopomgeving. Het mengen van pakketten uit verschillende desktopomgevingen is mogelijk. Programma's geschreven voor KDE 3 gebruiken aRts om geluidsnotificaties te laten horen. Die programma's zijn dan meestal wel te gebruiken in GNOME, maar niet altijd met geluidsnotificaties. De speciaal voor Xfce geschreven programma's kunnen zonder problemen in GNOME en KDE worden gebruikt.

Daarnaast zijn er de officiële projecten zoals Edubuntu, een op Ubuntu gebaseerde distributie voor scholen, Ubuntu Studio, een Ubuntu-variant die volledig gericht is op het bewerken van multimedia, en Gobuntu, met alleen software en inhoud die geen enkele vorm van restrictie kent. Hierbij wordt de striktst mogelijke interpretatie van de definitie van vrije software gehanteerd, zoals die door de Free Software Foundation is opgesteld. Deze edities maken echter net als de desktopeditie van Ubuntu gebruik van GNOME. De servereditie van Ubuntu kent geen grafische omgeving.

Lijst

Officiële varianten

Van de oorspronkelijke Ubuntu-versie met de gebruikersomgeving Unity zijn meerdere officiële edities of versies afgeleid. Onderstaande edities worden officieel erkend door Canonical:

• Kubuntu: Ubuntu met de KDE-desktop.
• Xubuntu: Ubuntu met de Xfce-desktop, die geschikt is voor langzamere computers.
• Lubuntu: Ubuntu met de LXDE-desktop, die gericht is op computers met ten minste 128 MB RAM-geheugen.
• Edubuntu: Ubuntu met programma's die vooral bedoeld zijn voor leerlingen op school.
• Ubuntu Studio, een distributie speciaal bedoeld om multimedia (muziek, film, grafisch etc.) te creëren en bewerken.
• Ubuntu Server, een versie speciaal voor servers.
• Ubuntu Netbook Remix was een versie geoptimaliseerd voor netbooks en ultra-mobiele portables.

Linuxdistributies van derden gebaseerd op Ubuntu

Met de open broncode kunnen ook anderen hun eigen editie maken die gebaseerd is op Ubuntu of een afgeleide daarvan, zoals:

• Gobuntu, Ubuntu met enkel vrije software
• Goobuntu: wordt gebruikt binnen de kantoren van Google.
• Fluxbuntu met Fluxbox
• gOS is ook gebaseerd op Ubuntu, maar maakt gebruik van de window manager Enlightenment en steunt hevig op Google-applicaties zoals Gmail. Het is bedoeld voor eenvoudige systemen en gebruikers.
• Mythbuntu: speciaal voor multimedia-pc's waarop MythTV is voorgeconfigureerd. - Officieel erkend door Canonical
• Linux Mint, dat een iets andere filosofie en aanpak heeft dan het moederproject.
• Ebuntu: een distributie met de windowmanager Enlightenment.
• Ubuntu CE: Christian Edition, een versie met specifiek Christelijke functies, zoals de psalm van de dag.
• Ubuntu ME: Muslim Edition, een versie gericht op de moslimwereld, met bijvoorbeeld software voor gebedstijdstippen, voor studie van de Koran en een webfilter.
• Easy Peasy en Aurora OS (voorheen Eeebuntu): distributies geschikt voor de Eee PC.
• Qimo: een distributie voor kinderen
• Kiwi Linux: een Ubuntu-kloon die kort na de jongste Ubuntu-release verschijnt met nieuwere versies van de gebruikte pakketten
• SchoolOS

Organisatie

De grote man achter Ubuntu is de Zuid-Afrikaanse miljonair Mark Shuttleworth, de Self-Appointed Benevolent Dictator For Life van Ubuntu en oprichter van de Ubuntu Foundation en Canonical Ltd., die respectievelijk Ubuntu financieren en ondersteuning voor Ubuntu leveren. Deze financiering maakte het tot het voorjaar van 2011 mogelijk gratis Ubuntu-cd's te laten bezorgen (via ShipIt). Het is wel nog steeds mogelijk om Ubuntu te bestellen via de webwinkel van Canonical.

Zie ook

• Lijst van Linuxdistributies

Externe links

• (en) Officiële website
• (nl) Officiële website - Nederlands
• (en) Ubuntuguide - (Onofficiële) handleiding, tips, FAQ, en softwaregids

Artikels

• (nl) ZDNet: "Ubuntu veruit populairste Linux-distributie"
• (en) Desktoplinux.org 2007 Desktop Linux Market survey

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Ubuntu Linux op Wikimedia Commons.