Wereldrijk

Een wereldrijk is een rijk dat een groot deel van de op dat moment bekende wereld omvat en daarbij een invloed op cultureel, geografisch, politiek, technologisch en/of sociaal vlak heeft gehad. Tot het grondgebied van een wereldrijk behoren die gebieden waarin het rijk zijn wetten kan opleggen en uitvoeren.

Antieke wereldrijken

Naam	Korte beschrijving
Assyrische Rijk	Het Assyrische Rijk, of Assyrië, bestond tussen 2000 v.Chr. en 612 v.Chr.. De Assyriërs veroverden het rijk vanuit hun kerngebied rond de stad Assur, in hedendaags Irak. Op het hoogtepunt van hun macht besloeg het Assyrische Rijk Irak, Syrië, Palestina en gedurende een korte periode zelfs Egypte. Het Assyrische Rijk bereikte in 671 v.Chr. onder koning Assarhaddon haar grootste omvang.
Oud-Perzische Rijk	De Achaemeniden waren het koningshuis van het Oud-Perzische Rijk, zo genoemd naar hun voorouder Achaemenes. Het huis werd gesticht rond 530 v.Chr. door Cyrus de Grote en heerste over een wereldrijk. Het Oud-Perzische Rijk bereikte rond 500 v.Chr. haar grootste omvang van 6.500.000 km² en bevatte toen het grondgebied van hedendaags Armenië, Turkije, Syrië, Palestina, Irak, Iran, Afghanistan, Egypte en delen van Griekenland en Pakistan. Het rijk werd ten tijde van Darius III veroverd door Alexander de Grote in 330 v.Chr.
Macedonische Rijk	Het Macedonische Rijk van Alexander de Grote bereikte in 323 v.Chr. haar grootste omvang van 6.200.000 km². Na de dood van Alexander in datzelfde jaar werd het Macedonische Rijk het rijk van de Diadochen genoemd: de Diadochen waren de generaals in Alexander's leger.
Romeinse Rijk	Het Romeinse Rijk is het bekendste wereldrijk uit de geschiedenis. Het Rijk, dat grote delen van Zuid- en West-Europa, maar ook delen van Azië en Noord-Afrika beheerste besloeg op haar hoogtepunt 4.750.000 km². In 375 werd het rijk gesplitst in twee delen. Het West-Romeinse Rijk eindigde in 476, maar het oostelijk deel (het Byzantijnse Rijk) zou tot 1453 blijven bestaan.

Wereldrijken vanaf het jaar 500

Naam	Korte beschrijving
Sassaniden-rijk	Het Nieuw-Perzische of Sassaniden-rijk bestond tussen de 3e eeuw en de 7e eeuw. Het Sassaniden-rijk bereikte in 629 haar grootste omvang en werd uiteindelijk in 651 door het Arabische Rijk veroverd.
Chinees keizerrijk	Het Chinese Keizerrijk bestond al vanaf 221 v.Chr., maar bereikte onder de Tang-dynastie in 669 haar grootste omvang.
Arabische Rijk	Het Arabische Rijk, gesticht door de opvolgers van de profeet Mohammed, bereikte rond 750 haar grootste omvang van 28.000.000 km²
Mongoolse Rijk	Het Mongoolse Rijk werd gesticht door Dzjengis Khan in 1206. In 1234 werd het Chinees keizerrijk veroverd en onder Koeblai Khan werd in 1279 de grootste omvang van 33.000.000 km² bereikt.
Ottomaanse Rijk	Het Ottomaanse Rijk was het van oorsprong Turkse rijk dat gesticht werd door Osman I. Het was een wereldrijk tussen de 14e eeuw en de 20e eeuw en bij de grootste uitbreiding rond 1700 besloeg het een gebied in Noord-Afrika, Azië en Europa van 5.000.000 km².
Russische Rijk	Het Russische Rijk bereikte in 1790 haar grootste omvang van 22.000.000 km²

Koloniale wereldrijken

Naam	Korte beschrijving
Portugese koloniën	1410-1999
Spaanse Rijk	De meeste Europese wereldrijken zijn ontstaan in de koloniale tijden. De Europese landen, concurrenten onder elkaar, probeerden zoveel mogelijk koloniën te verwerven en een handelsimperium op te bouwen. Het eerste grote koloniale rijk was het Spaanse Rijk.
Iberische Unie	1580-1640
Nederlandse-koloniale Rijk	Het Nederlandse koloniale rijk was in oppervlakte nooit erg groot, maar bevatte wel koloniën in de hele wereld. De belangrijkste hiervan waren Nederlands-Indië (hedendaags Indonesië), Suriname, de Kaapkolonie en de Nederlandse Antillen.
Franse-koloniale Rijk	Het Franse-koloniale Rijk bereikte in 1919 haar grootste omvang van 13.500.000 km² en bevatte onder andere grote delen van Afrika en Noord-Amerika.
Britse Rijk	Het Britse Rijk bereikte in 1921 haar grootste omvang van bijna 33.000.000 km² (bijna een kwart van het landoppervlak van de aarde) en was daarmee het grootste wereldrijk dat ooit op aarde heeft bestaan.

Europees-continentale rijken

Naam	Korte beschrijving
Frankische Rijk	Het Frankische Rijk bestond tussen de 5e en 9e eeuw. Onder Karel de Grote was het Frankische Rijk de machtigste nieuwe staat sinds de val van het West-Romeinse Rijk in 476.
Heilige Roomse Rijk	Het Heilige Roomse Rijk was een politiek conglomeraat van landen in West- en Centraal-Europa tijdens de middeleeuwen. Het ontstond uit het oostelijke gedeelte van het Frankische Rijk bij het Verdrag van Verdun (843). Het Rijk bestond bijna een millennium, tot het werd opgeheven in 1806.
Eerste Franse Keizerrijk	Het Eerste Franse Keizerrijk van Napoleon Bonaparte bereikte in 1811 haar grootste omvang van 1.400.000 km². Na de door Napoleon verloren slag bij Waterloo in 1815 ging het rijk ten onder.
Derde Rijk	Adolf Hitler's Derde Rijk in bereikte in 1942 de grootste omvang. Drie jaar later werd Nazi-Duitsland verslagen en hield het Derde Rijk op te bestaan.
Europese Unie	De in de jaren 50 opgerichte Europese Unie is niet echt een "rijk" als alle hierboven staande rijken, maar een supranationale organisatie van momenteel 27 samenwerkende lidstaten. De Europese Unie voldoet wel aan sommige beschrijvingen van een rijk, zoals open binnengrenzen, Europese wetgeving en centrale bank, maar het is geen soevereine staat.

Zie ook

• Wereldeconomie