1520-1529

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1520-1529 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 16e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Reformatie
Maarten Luther
  • Paus Leo X valt in de bul Exsurge Domine de opstandige monnik Maarten Luther aan en concentreert zijn bezwaren op 41 van diens stellingen. Luther verbrandt de bul samen met de kerkelijke wetboeken. Hij publiceert een boekje over de "Babylonische ballingschap van de Kerk", en noemt daarin de paus de "hoer van Babylon".
  • Banbul van paus Leo X tegen Luther. (Dit betekent excommunicatie, Luther behoort niet meer tot de Rooms-katholieke Kerk). Hij wordt tevens in de rijksban geslagen (Edict van Worms). In Gent, Antwerpen en Utrecht worden lutherse geschriften in het openbaar verbrand.
  • In Zwitserland verzetten Zwingli (Zürich) en Oecolampadius (Bazel) zich tegen aflaten en tegen buitenlandse krijgsdienst. Ze voeren het Avondmaal in in plaats van de Heilige Communie, en nemen in tegenstelling tot Luther de ideeën over van de Sacramentariërs. Spanningen tussen de protestants geworden en de katholiek gebleven kantons leiden tot een oorlogje dat wordt beëindigd met de Eerste Kappeler Landvrede.
  • 1524 - Zowel Oost-Friesland als Bremen gaan tot het hervormde geloof over. Deze ontwikkeling bij de buren baart het hof van keizer Karel V grote zorg, omdat het het instromen van ketterse geschriften des te gemakkelijker maakt.
  • Ondanks de repressie dringt de nieuwe leer door onder brede lagen van de bevolking. Lutherse geschriften worden verspreid en op geheime bijeenkomsten besproken. In de loop der jaren grijpt de overheid steeds meer in om deze ontwikkeling te onderdrukken en stijgt het aantal vonnissen met straffen als verbanning, betaling van boete, het verrichten van een bedevaart, geseling, doorboring van de tong, en te ‘schande stellen’. In enkele gevallen wordt al de doodstraf uitgesproken. In Den Haag wordt in 1525 de 26jarige Jan de Bakker (Pistorius) op de brandstapel gebracht. Veel vooraanstaande vertegenwoordigers van de lutherse richting verdwijnen rond 1530 over de grenzen.
  • Na de afzetting van Christiaan II van Denemarken geeft zijn opvolger Frederik toestemming aan lutheraanse predikers om in Denemarken het lutheranisme te verspreiden. De hertogdommen Sleeswijk en Holstein worden in 1525 bekeerd. In 1526 wordt ook Jutland protestants door de preken van Hans Tausen. In 1527 wordt vrijheid van godsdienst uitgeroepen.
Europa


Nederlanden
  • Het anabaptisme dringt door in Vlaanderen. Vooral in het Westkwartier krijgt dit steeds meer voet aan de grond, omdat er een proletariaat is ontstaan (hoofdzakelijk in de steden Hondschote, Armentiers, Valencijn en Ieper). Vanwege de onzekere politieke en religieuze tijdingen is de aanvoer van wol vanuit Engeland opgedroogd, waardoor de lakenindustrie in het slop is geraakt. De sociale ideeën van de anabaptisten zoals de herverdeling van goederen spreken velen aan.
  • De Antwerpse drukker Willem Vorsterman geeft in 1528 een Bijbelvertaling uit die bisschoppelijk wordt goedgekeurd maar ook door protestanten wordt gebruikt. de "Vorstermanbijbel" verschijnt twee jaar nadat Jacob van Liesvelt, een stadsgenoot, de eerste gedrukte volledige Nederlandse bijbel had uitgegeven.
  • Antwerpen is van het begin af een broeinest van lutherije. Al in 1520 verschijnen er de eerste vertalingen van geschriften van Luther. Maar ook in de noordelijke gewesten worden de symptomen van lutherije sterker. In de opkomende handelsstad Amsterdam bijvoorbeeld genieten de kettersgezinden de stille bescherming van de schout Jan Hubrechtszn. Zo is het op meer plaatsen. In feite worden de nieuwe opvattingen getolereerd en dikwijls door de autoriteiten met sympathie beoordeeld. De ‘hoge overheid’ van de Nederlanden voelt zich tenslotte genoodzaakt maatregelen te nemen. Op 1 juli 1523 worden in Brussel Hendrik Vos en Johan van Esschen ter dood gebracht.
  • De Oorlog van de Liga van Cognac heeft ook gevolgen voor de Habsburgse Nederlanden, die betrokken rake in de oorlog met Frankrijk en Engeland. Hier wordt de vrije piraterij (ofwel kaperij tegen de Fransen afgekondigd. In 1528 weet de Vlaamse viceadmiraal Gerard van Meeckeren het schip van de Franse viceadmiraal bij Dieppe tot zinken te brengen.
  • In 1522 wordt het kasteel van Coevorden door Johan Selbach en zijn leger ingenomen, waarna hij zijn macht kan uitbreiden tot Overijssel, Drenthe en Groningen. Als drost van Drenthe zorgt Selbach voor versterking van Coevorden, en moet hij belastingen afdragen aan Gelre. Na een beleg van twee maanden moet Selbach de vesting Coevorden overdragen aan Georg Schenck van Tautenburgh, de legeraanvoerder van Karel V.
  • Het Oversticht gaat in de strijd tussen keizerlijken en Geldersen grotendeels verloren (1520-1522). Zwolle is de kerkvorst zelfs zo beu dat men hem openlijk afvalt en de Gelderse hertog Karel van Egmont erkent als landsheer; daar dit meineed is, heten de Zwollenaren sindsdien "Blauwvingers".
  • Op 21 oktober 1528 draagt bisschop Hendrik van Beieren, in het nauw gebracht door opstanden in zijn bisschopsstad en verslagen in zijn oorlog met het Hertogdom Gelre, de wereldlijke macht in Sticht en Oversticht over aan Karel V als heerlijkheid Utrecht. Met geldelijke steun van Holland laat Karel V het slot Vredelant afbreken en van de stenen in Utrecht de Vredenburg bouwen. Het is de bedoeling dat daardoor de roerige gilden eindelijk het zwijgen wordt opgelegd en de stad voorgoed in het Bourgondische gareel gebracht worden.
  • Keimpe van Martena schrijft in opdracht van de Staten van Friesland het Annaal of Landboek over de Friese geschiedenis van 1498 tot 1530.
Amerika
  • Hernán Cortés en zijn leger moeten zich in 1520 uit Tenochtitlan wegvechten, maar in de schermutselingen raken de Azteken besmetmet pokken. Als de stad een jaar later valt heeft zich een enorme epidemie voorgedaan die het grootste deel van de bevolking heeft gedood. De overlevenden zijn te verzwakt om zich te verdedigen.
  • Na de val van Tenochtitlan in 1521 verplaatste het virus zich zuidwaarts, naar het Incarijk. De Incakeizer Huayna Capac raakt besmet en overlijdt aan de ziekte, waardoor een burgeroorlog tussen zijn zonen Atahualpa en Huascar uitbreekt. Ondertussen verspreiden de pokken zich in een recordtempo via het geavanceerde wegennet. Door de pokken en de burgeroorlog worden de Inca's verder verzwakt.
Azië