1530-1539

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1530-1539 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 16e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Reformatie
Hendrik VIII
  • In 1531 vindt de stichting van de Liga van Schmalkalden plaats, wat neer komt op een breuk tussen keizer Karel V en de Duitse vorsten.
  • Melchior Hofman, verbannen uit Kiel, reist in de jaren 1530-1532 al predikend rond in Oost-Friesland en Holland, en brengt er het Baptisme.
  • De Engelse aartsbisschop Thomas Cranmer bewerkstelligt in 1533 de nietigverklaring van het huwelijk tussen Hendrik VIII en Catharina van Aragon en verklaart Hendriks geheime tweede huwelijk, met Anna Boleyn, geldig. In datzelfde jaar wordt Cranmer door paus Clemens VII geëxcommuniceerd. In 1533 legt Hendrik de Act of Supremacy voor aan het parlement. Hiermee wordt aan het parlement gevraagd om Hendrik hoofd van de kerk te maken. Als eerste maatregel van het nieuwe kerkhoofd wordt een meer liberale huwelijkswetgeving afgekondigd. Daarna worden de kloosterorden ontbonden en Hendrik verplicht de monniken om de daken van de kerken en kloosters te verwijderen, zodat ze al spoedig in staat van verval verkeren. Hendrik confisqueert de goederen van de Katholieke Kerk en die van de kloosters en congregaties. De opbrengsten zijn voor de Engelse kroon en voor zijn naaste medewerkers.
  • 1535 - In Amsterdam breekt het Wederdopersoproer uit, wanneer wederdopers, in navolging van de stichting van een eigen rijkje in Münster, hun geloof ook in enkele Nederlandse steden willen uitdragen. Er volgt een golf van vervolgingen, het leidt tot terechtstellingen in Amsterdam, Den Haag, Maastricht, Leiden, Luik, Middelburg, Deventer en Wezel. Vele dopersen ontkomen, onder meer naar Texel.
  • Er vinden beeldenstormen plaats in 1530 te Kopenhagen, in 1534 te Münster, in 1535 te Genève en in 1537 te Augsburg.
  • Maarten Luther schaft Sinterklaas af; het Kerstkind wordt de brenger van geschenken.
  • Denemarken voert de Reformatie in; het land wordt Luthers.
Nederlanden
Karel V
  • Keizer Karel V voert naar aanleiding van zijn bezoek aan de Nederlanden een aantal hervormingen door: Hij stelt in 1531 de Collaterale Raden te Brussel in. De Collaterale Raden bestaan uit: de Raad van State, de Geheime Raad en de Raad van Financiën. Tot het jaar 1788 zijn dit de 3 voornaamste bestuursorganen van de Nederlanden. In 1536 wordt Karel V leenheer en graaf van de gewesten Groningen en Drenthe.
  • In 1530 verbiedt keizer Karel V de exploitatie van vrouwenhuizen in het hele rijk, in 1532 stelt hij zware straffen op het herbergen van "Bübinnen" (misdadige vrouwen). Ook kerkhervormer Luther dringt aan op sluiten van bordelen.
  • Vanaf 1530 wordt in opdracht van hertog Karel van Gelre de bedding van de Rijn dichter naar de stad Arnhem gelegd, een project dat in 1536 wordt afgerond. Door de rivier direct aan de stad te leggen kan Arnhem de handel nog verder uitbreiden. Daarnaast biedt de rivier direct aan de stad ook een extra bescherming tegen de Habsburgse dreiging.
  • Het eerste openbare pandhuis waar gratis wordt geleend in de Nederlanden, de 'Leenbeurze' in Ieper, wordt opgericht in 1534. De instelling houdt stand tot 1795.
  • 1536 - Karel van Gelre probeert met steun van de Vetkopers de burgeroorlog in Groningen in zijn voordeel te beslissen en de stad te bezetten, maar de raad van de Stad verhindert dat. Stadhouder Schenck van Toutenberg verslaat Karel van Gelre in de eerste slag bij Heiligerlee. Karel moet zijn aanspraken op Groningen en Drenthe opgeven.
  • In 1537 weigert de stad Gent een bede van de landvoogdes Maria van Hongarije ter ondersteuning van de oorlogen van keizer Karel V tegen Frankrijk. Deze Gentse Opstand wordt door de keizer neergeslagen in 1540. De leiders van de opstand moeten in boetekleed en met een strop om de hals vergiffenis vragen. Gent wordt aan een nieuw statuut onderworpen, de zogenaamde Concessio Carolina. De Klokke Roeland, zinnebeeld van de Gentse zelfstandigheid, wordt weggehaald uit het belfort en een nieuwe burcht, het Spanjaardenkasteel, moet er voortaan over waken, dat de Gentenaren zich gedragen.
Europa
  • Onder sultan Süleyman I verkrijgt het Osmaanse Rijk de suprematie in de Middellandse Zee. Admiraal Khair ad Din verovert Algiers (1529) en Tunis (1534). Ook bedreigt Barbarossa de Italiaanse stadstaten. Suleiman I krijgt bij dit alles de heimelijke of openlijke steun van Frankrijk. Toulon is enige tijd een Turkse marinehaven.
  • In 1529 en 1532 wordt Wenen belegerd. Ferdinand van Oostenrijk is genoodzaakt het Verdrag van Constantinopel (1533) te ondertekenen. Daarin staat vermeld dat Ferdinand een jaarlijkse schatting van 30 000 gulden moet betalen. Hij krijgt een klein deel van Westelijk Hongarije en Johan Zápolya wordt vorst van Oost-Hongarije en vazal van het Ottomaanse Rijk.
  • Op 17 april 1534 wordt de Engelse oud-kanselier Thomas More opgesloten in de Tower, omdat hij weigert mee te werken aan het onterven van de kroonprinses Mary Tudor.
  • Op 19 mei 1536 wordt Anne Boleyn onthoofd wegens overspel. Op voorstel van kanselier Thomas Cromwell doet de koning later dat jaar een aanzoek aan Anna van Kleef omdat het Duitse protestantisme voordelen zou bieden boven het katholicisme. Hendrik is teleurgesteld als hij haar ziet maar trouwt haar desalniettemin omdat hij vreest de hertog van Kleef anders in de armen van keizer Karel V te drijven. Wanneer hij hier voordeel in ziet, laat hij zich scheiden van Anna.
Amerika
Godsdienst
Wetenschap
  • 1530 - Nicolaus Copernicus schrijft zijn ideeën op in een groot werk, 'De Revolutionibus Orbium Coelestium' (Over de omwentelingen van de hemellichamen).